Karar Detayı

T.C. ANKARA 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2023/81 Esas - 2025/113
T.C. TÜRK MİLLETİ ADINA VERİLEN
ANKARA GEREKÇELİ KARAR
6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2023/81
KARAR NO : 2025/113

DAVA : Banka Teminat Mektubunun Hükümsüzlüğünün Tespiti
DAVA TARİHİ : 22/04/2016
KARAR TARİHİ : 13/02/2025
G. K.YAZILDIĞI TARİH : 13/03/2025

Mahkememizde görülen davanın yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nce yapılan hizmet alım ihalesinin diğer davalı ...Ltd. Şti. üzerinde kalmasına istinaden dava konusu teminat mektubunun taraflar arasında yapılan sözleşmeyle 4734 ve 4735 sayılı Yasalara güvenilerek, ...Ltd. Şti. lehine.... ..... .... .... .... .... Müdürlüğü arasında bir sözleşme olmasa da ...Ltd. Şti.-... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü arasındaki temel ilişkiden dolaylı olarak taraf sıfatına haiz olduğunu, davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün garanti veren bankaya müzekkere yazarak, teminat mektubunun nakde çevrilerek, tazminini talep ettiğini, bu talebin hakkın kötüye kullanımı niteliğinde olduğunu, talebe konu borcun doğumunda muhatabın ağır kusurunun bulunduğunu, borcun doğumuna göz yumarak muhatabın lehtar ile birlikte hareket ettiğini, iddialarının en büyük delilinin davalı kurumun bankaya yazmış olduğu yazı içeriği olduğunu, bankaya yazılan yazıda Balıkesir 6 Eylül SGK Merkezi’nin yazısına atıf yapıldığını, davalı şirketin işi bitmiş ve davalı kuruma herhangi bir borcu kalmadığını, işle ilgili SGK borç sorgulaması yapıldığında anapara, gecikme zammı, gecikme faizi olmak üzere yaklaşık 600.000,00 TL civarında davalı şirketin borcu bulunduğunu, bu borcun çeşitli aylara ilişkin SGK prim borçlarından kaynaklandığını, oysa müvekkili şirketin taraflar arasında yapılan sözleşme ve 4734 ve 4735 sayılı Yasalarda taraflara yüklenen edimlerin yerine getirilmesi hususunda özellikle muhatap ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne güvenerek teminat mektubunun kendi hesaplarından verilmesi talimatı verdiğini, taraflar arasında yapılan sözleşmenin 12.1. maddesinin 3. paragrafında; “... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün ilgili işletme müdürlüğü adına tanzim edilecek fatura ve hakedişlerin işletme müdürlüğüne ibraz edildikten sonra (çalışılan ayın imzalı işçilik bordrolarını, işçi ücret ödemeleriyle ilgili banka dekontunu veya ödeme makbuzunu, bir önceki ayın SGK primleri ve idareye ait sair kesintilerin yatırıldığını gösterir bordro ve makbuzları, işsizlik sigortası ve işçilerden kesilen vergileri yatırdığına dair makbuzları, KDV beyannamesi ve yatırıldığına dair belgeleri, işveren mali mesuliyet sigortasına ait vadelendirilmiş poliçelerin taksitlerine ilişkin aylık prim makbuzları ve gerek duyulacak sair belgelerin insan kaynakları müdürlüğü yetkili elemanlarınca kontrol ve tasdikine müteakip) bu belgelerin mali işler dairesi başkanlığına intikalinden itibaren işçilere ödenecek net bordro tutarı finansman durumuna göre hemen, bakiye ise 5. gün yüklenicinin banka hesabına havalesi suretiyle ödenecektir.” demek suretiyle ödeme şartlarını ortaya koyduğunu, sözleşmenin bu maddesinin her iki taraf arasında uygulanmış olması durumunda davalının SGK’ya herhangi bir borcu kalmayacağını ve teminat mektubunun hükümsüz kalacağını, oysa davalı ... Maden İşletmelerinin, teminat mektubunda lehtar olan şirketin SGK prim borçları olmasına rağmen hakediş yapmasına müsaade ederek şirkete ödemeler yaptığını, SGK’ya davalı ...Ltd. Şti.’nin hakedişinden herhangi bir kesinti yapıp göndermediğini, yapılan her hakediş için SGK’dan borcu yoktur evrağının alınması ve alındıktan sonra hakedişin ve ödemenin yapılması gerekliliğinin ortada olduğunu, taraflar arasında kurulan temel ilişki kapsamında yüklenici firma olan davalı ...firmasının her hakedişte diğer davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Kontrol Teşkilatı ve İnsan Kaynakları Müdürlüğü’ne SGK borcu yoktur evrağını vermek zorunda olduğunu, ... Maden İşletmeleri’nin ilgili birimlerinin sözleşme ve yasa gereği verilen evrağı incelemek, kontrol etmek ve tasdik etmek zorunda olduğunu, davalı kurum SGK işyeri sicil numarasından çok basit bir sorgulamayla borcu olup olmadığının görülebildiğini, eksik ve yanlış bir durum var ise yüklenici davalı firmanın hakediş yapmasının önüne geçebilmekteyken, bu hususların tamamının atlandığını ve borç doğumuna sebebiyet verildiğini, davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün borçların doğumunda ağır kusuru bulunduğunu, davalının yine Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezalarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmeliğini uygulamış olsaydı bu borç doğumunun olmayacağını, Yönetmeliğin 6. maddesinin 5. fıkrası gereği SGK borçlarının hangi şekilde hakedişten kesilerek ödeneceğinin belirtildiğini, bu hususlar da atlanarak yüklenici firma olan ...Ltd. Şti.’ne hakediş yaptırıldığını ve ödemelerde bulunulduğunu, davalı kurum kontrol ve denetim görevini yerine getirmiş olsaydı davalı yüklenici ...firmasına ödediği SGK primlerinin yatırılmadığını tespit edecek, bir sonraki ay SGK’ya olan borç ödenmeden ikinci bir hakedişin yapılmasını engelleyecek ve yüklenicinin SGK’ya olan borcunu hakedişten keserek kestiği bedeli SGK’ya, kalan kısmı yükleniciye ödeyeceğini, davalı kurumun bir adım daha öteye giderek yüklenicinin belli dönemlere ait kestiği faturalara, yani hakediş raporlarına istinaden sadece işçi maaşlarını kendisinin ödediğini ve kalan bedeli yasa gereği 15 gün içerisinde SGK’ya aktarması gerekirken uzun bir süre uhdesinde tutarak borcun daha da fazla hale gelmesine sebebiyet verdiğini, bu nedenlerle teminat mektubunun muhatabı olan davalı kurumun borcun doğum şeklinin ve borç miktarının, yani faiz ve gecikme zammının arttığını bilmemesinin mümkün olmadığını, davalıların hukuka aykırı davranarak müvekkilinin zararına yol açtığını, davalıların birlikte hareket ederek müvekkilinin kredi hesaplarından kullandırılan ve davalı ...Ltd. Şti. lehine verilen teminat mektubuna güvenerek, hukuka aykırı davranışlarda bulunmak suretiyle borcun doğumuna sebebiyet verdiğini ve müvekkili şirketin zararına hareket ettiğini, ayrıca davalının bankadan ödeme talebinin TMK.'nin 2. maddesindeki dürüstlük kuralına da açıkça aykırı olduğunu, açıklanan nedenlerle teminat mektubunun hükümsüz kaldığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
Davacı vekili 12/07/2024 tarihli ıslah dilekçesi ile; Dava konusu teminat mektubu bedeli olan 415.000 TL'nin, nakde çevrilme tarihinden işleyecek reeskont faizi ile davalılardan tahsilini talep etmiştir.

SAVUNMA:
Davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili idarenin bu davada taraf sıfatının olmadığını, davanın husumetten reddine karar verilmesini, teminat mektubu nakde çevrilmiş olduğundan hükümsüzlüğüne karar verilmesinin hukuken mümkün olmadığını, davanın konusuz kaldığını, taraflar arasındaki sözleşmenin 11. maddesi gereği yüklenicinin kesin teminatı ancak yüklenicinin bu işten dolayı idareye ve SSK’ya herhangi bir borcunun bulunmadığı anlaşıldıktan ve SSK’dan alınan ilişiksizlik belgesinin idareye verilmesinin ardından iade edilebileceğinden, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı ...Ltd. Şti.’ne dava dilekçesi usulüne uygun tebliğ olunmasına rağmen davaya cevap vermemiş, böylelikle HMK.nin 128. maddesi uyarınca, davacının dava dilekçesinde dayandığı vakıaları inkar etmiştir.

GEREKÇE:
Dava, lehtar ve muhatabın garanti sözleşmesinden kaynaklanan hakkını kötüye kullanması nedeni ile garanti veren davacının alacak istemine ilişkindir.
Mahkememizin 2016/382 Esas numarası ile yapılan yargılama sonunda verilen 22/11/2017 Tarihli ve 2017/928 sayılı ilk kararda; "Davacı kontrgarantör teminat mektubunun hükümsüzlüğünün tespiti davasında lehtar ve muhatabın garanti sözleşmesinden doğan hakkını kötüye kullanması iddiasına dayandırmıştır. Somut gerekçe olarak da gerek taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 12.1. maddesi ve gerekse Sosyal Güvenlik Kurumu Prim ve İdari Para Cezalarının Hakedişlerden Mahsubu, Ödenmesi ve İlişiksizlik Belgesinin Aranması Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesi çerçevesinde davalı muhatap kurumun diğer lehdar davalı yüklenici şirketin SGK prim borcu var iken hakediş yapması ve hakediş bedellerinin ödenmesi gösterilmiş olup, teminat mektubunun hükümsüzlüğünün tespiti talebinde teminat mektubu ile bağımsız bir borç yüklenildiğinden davanın konusu lehtar ile muhatap arasındaki akdi ilişki olamayacağı gibi davaya esas somut hadise teminat mektubunun hükümsüzlüğü sonucunu doğuracak hakkın kötüye kullanımı mahiyetinde değerlendirilmediği" gerekçesi ile açılan davanın reddine karar vermiştir.
Ankara BAM 23. Hukuk Dairesinin 29/09/2021 tarihli ve 2018/1085-2021/1346 sayılı kararı ile davacı tarafın istinaf başvurusu reddedilmiştir.
Davacı tarafın temyiz başvurusu sonu Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 15/11/2022 tarihli ve 2021/5807-2022/5338 sayılı kararı ile; "Davalı ... Maden İşletmesinin hukuka uygun olmayan davranışına dayalı tazminat talep ettiğine göre sözleşmenin tarafı olmasa da bu davayı açmakta hukuki yararı olduğu tartışmasızdır. Davalılar arasında imzalanan sözleşmenin 11. maddesi uyarınca yüklenicinin kesin teminatı ancak yüklenicinin bu işten dolayı SGK’ya veya idareye borcu bulunmaması ve SGK’dan alınan ilişiksiz belgesinin tesliminden sonra iade edilebileceği, bu durumda davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğünün, diğer davalı yüklenicinin SGK borcunun varlığı karşısında teminat mektubunu iade etmeme hakkı var ise de, TMK’nın 2. maddesi gereği herkes hakkını kullanırken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bu durumda davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü, davalı yüklenicinin idareye borcu olduğunu bilerek tüm hakedişlerini tam olarak ödemesi hali dikkate alınarak davacının iddiaları araştırılması ve davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğünün hakediş ödemelerinde kusuru olup olmadığı tespit edilip sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmediği gibi, davacının 22.11.2017 tarihli ıslah dilekçesi ile harcını da yatırmak sureti ile davasını alacak davasına dönüştürdüğü, bu durumda bu bedelden diğer davalı ...İnş. Ltd. Şti’nin sorumlu olduğu, dikkate alınmaksızın sadece teminat mektubunun hükümsüzlüğü talebi yönünden hüküm kurulması doğru görülmemiştir." gerekçesi ile hükmün davacı yararına bozulmasına karar verilmiştir.
Yargıtay bozması sonrası yapılan yargılamada; Yargıtay Bozma İlamı taraf vekillerine tebliğ edilmiş, bozma ilamına uyulmasına karar verilmiş, bozma ilamı doğrultusunda bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır.
Mali Müşavir ve Nitelikli Hesaplama Bilirkişinde oluşan bilirkişi heyetinin 21/01/2024 tarihli raporunda; "Davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü yönünden; Teminat mektubunun, 30/04/2016 tarihinde nakde çevrilmiş olup, ...Personel Tahmil Tah. Ve Tem. Hiz. Tic. Ltd. Şti'nin ihale konusu işten kaynaklı SGK borcu için 05.05.2016 tarihinde ödendiği, taraflar arası sözleşmenin 12.1. maddesine uygun olarak, davalı ...Ltd.Şti.'nin hakedişinin %35 bloke konularak düzenlendiği ve bu şekilde % 35 bloke kesintilerinin 2014 yılının tüm hakedişlerinde uygulandığı, 2014 yılı hakedişlerinden yapılmış bloke kesinti tutarının 810.762,86 TL olduğu, davalı işveren Kurum tarafından yüklenici borcu için 288.223,38 TL'sının 23/05/2014 tarihinde yüklenicinin SGK borcu için ödendiği, 21.01.2016 tarihi itibariyle 452100101111979101005-07 SGK numaralı İhale Konusu İşyeri İçin E-Borç Sorgulamasında toplam borç miktarının 1.063.865,77 TL olduğunun tespiti sonrasında, 21.01.2016 tarihinde blokaj kesintilerinden 477.460,09 TL ve 05.05.2016 tarihinde blokaj kesintisi ve teminat mektubu tutarı toplamı 467.116,49 TL'nin yüklenicinin SGK borcu için ödenmiş olduğu, dolaysıyla davalı ... Maden'in 12 adet 2014 yılının hakedişini, yükleniciyle imzalamış oldukları sözleşmenin 12. Maddesi hükmünde öngörülen sınırlamaya bağlı kalarak, %35 blokaj kesintileriyle düzenlediği, yüklenici kesin teminatının sözleşmenin 11. Maddesine göre nakde çevrilmiş olduğu, bu nedenle; davalı ... Maden'in davacı garanti verene karşı bir sorumluluğunun olmayacağı, davacının, Tekstilbank A.Ş. İzmir Şubesinden 415.000,00 TL bedelli vermiş olduğu Kesin Teminat Mektubunun nakde dönüştürdüğü tarih olan 30/04/2016 tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte diğer davalı ...Ltd. Şti.'nden talep edebileceği " belirtilmiştir.
Somut olayda tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; Davacı, davalı ... Maden İşletmesi yönünden, hukuka uygun olmayan davranışına dayalı tazminat talep ettiği, ıslah dilekçesi ile de harcını da yatırmak sureti ile davasını alacak davasına dönüştürdüğü, bu durumda bu bedelden diğer davalı ...İnş. Ltd. Şti’nin sorumlu olduğu gözetildiğinde, davacı sözleşmenin tarafı olmasa da her iki davalı yönünden bu davayı açmakta hukuki yararı olduğu anlaşılmıştır.
Dava konusu olayda, davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü ... Bor İşletme Müdürlüğü’nün öğütülmüş kolemalit cevherinin paketlenmesi, stok sahalarında istiflenerek stoklanması ve sevk edilmek üzere kamyonlara yüklenmesi işinin hizmet alımı yoluyla müteahhit marifetiyle sağlanan 121 adet işçiyle yürütülmesi işinin diğer davalı ...Ltd. Şti. tarafından 30/12/2011 tarihinde yapılan sözleşme şartlarına göre gerçekleştirilmiştir. İşin süresi 3 yıl olup 01/01/2012 tarihinde başlamış, 31/12/2014 tarihinde sona ermiştir. Söz konusu sözleşme gereğince davalı ...Ltd. Şti. tarafından davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne Tekstil Bank A.Ş. İzmir Şubesi’nden 415.000,00 TL bedelli 31/12/2015 tarihine kadar geçerli kesin teminat mektubu verilmiş, kati teminat mektubunun süresi uzatılmış ve 30/04/2016 tarihinde nakde dönüştürülmüştür.
Teminat mektubu nedeniyle bankayla muhatap arasında bir garanti sözleşmesi ilişkisi doğmakta ve banka taahhüdü ile asli bir borç altına girmektedir. Kefaletten farklı olarak borçlu (lehtar) veya kontrgaran bu akdi ilişkinin tamamen dışında üçüncü kişi durumundadır. Lehtarın muhatap ile arasındaki ilişki hukuken geçerli olmasa ve hatta lehtarın taahhüdünü ifası onun kusuru olmadan imkansız hale gelse bile garanti veren bankanın teminat mektubundan doğan sorumluluğu devam edecektir. Bankaların kredi müşterileri lehine olduğu kadar onun talimatıyla üçüncü kişiler lehinede teminat mektubu düzenlemeleri imkanı getirilmiştir. Banka müşterisinin talimatıyla üçüncü kişiler lehine verdiği teminat mektubunu tazmin ederse lehtara değil fakat kontrgaranti sözleşmesini imzalayan kontrgarana rücu hakkına sahip olmaktadır. Banka kontrgaranın talimatıyla üçüncü şahıs lehine verdiği teminat mektubunu tazmin ettiği takdirde kontrgarana rücu edecek, kontrgaran da ödediği teminat mektubu meblağının iadesini lehtardan isteyecektir.
Bozma sonrası alınan bilirkişi raporunda da ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, dava konusu teminat mektubunun, davalı ... Maden İşletmeleri tarafından 30/04/2016 tarihinde nakde çevrildiği ve diğer davalının ihale konusu işinden kaynaklanan SGK borcu için 05.05.2016 tarihinde Kuruma ödendiği, taraflar arası sözleşmenin 12.1. maddesine uygun olarak, davalı ...Ltd.Şti.'nin hakedişinin %35 bloke konularak düzenlendiği ve bu şekilde % 35 bloke kesintilerinin 2014 yılının tüm hakedişlerinde uygulandığı, 2014 yılı hakedişlerinden yapılmış bloke kesinti tutarının 810.762,86 TL olduğu, davalı işveren Kurum tarafından yüklenici borcu için 288.223,38 TL'sinin 23/05/2014 tarihinde yüklenicinin SGK borcu için ödendiği, 21.01.2016 tarihi itibariyle 452100101111979101005-07 SGK numaralı İhale Konusu İşyeri İçin E-Borç Sorgulamasında toplam borç miktarının 1.063.865,77 TL olduğunun tespiti sonrasında, 21.01.2016 tarihinde blokaj kesintilerinden 477.460,09 TL ve 05.05.2016 tarihinde blokaj kesintisi ve teminat mektubu tutarı toplamı 467.116,49 TL'nin yüklenicinin SGK borcu için ödenmiş olduğu, buna göre davalı ... Maden işletmeleri'nin 12 adet 2014 yılının hakedişini, yükleniciyle imzalamış oldukları sözleşmenin 12. Maddesi hükmünde öngörülen sınırlamaya bağlı kalarak, %35 blokaj kesintileriyle düzenlediği, yüklenici kesin teminatının sözleşmenin 11. maddesine göre nakde çevrilmiş olduğu, buna göre davalı ... Maden İşletmeleri'nin sözleşme kapsamında yükümlülüklerini yerine getirdiği, kusurlu davranışı olmadığı, davacıya karşı sorumluluğunun bulunmadığı anlaşılmakla, bu davalı yönünden davanın reddine karar verilmiştir. Diğer davalı ...Ltd. Şti. Yönünden ise, davacının, bu davalı lehine vermiş olduğu Tekstilbank A.Ş. İzmir Şubesinden 415.000,00 TL bedelli Kesin Teminat Mektubunun nakde dönüştürdüğünden, davacı/kontrgaran, ödediği teminat mektubu meblağının iadesini lehtardan isteme hakkına sahiptir. Bu sebeple tazmin tarihi olan 30/04/2016 tarihinden itibaren 415.000 TL.'nin avans faizi ile birlikte diğer davalı ...Ltd. Şti.'nden tahsiline karar verilmesi gerektiği kanaati ile aşağıdaki hüküm verilmiştir.

HÜKÜM: Açıklanan gerekçeye ve dosya kapsamına göre;
1)Davalı ... Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü aleyhine açılan davanın REDDİNE,
a-Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden, hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca reddedilen 415.000,00 TL üzerinden takdir edilen 66.250,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
2)Davalı ...İnşaat Personel Tahmil Tahliye Ve Temizlik Hiz. Tic. Ltd. Şti. aleyhine açılan davanın kabulü ile 415.000 TL'nin 30/04/2016 tarihinden işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsil edilerek davacıya ödenmesine,
a-Kabul edilen 415.000,00 TL üzerinden binde 68,31 oranında hesaplanan 28.348,65 TL karar ve ilam harcından 7.087,17 TL peşin harcın düşümü ile eksik kalan 21.261,48 TL harcın davalıdan alınarak hazineye gelir kaydına,
b-Davacı tarafından yatırılan 29,20 TL başvuru harcı, 7.087,17 TL peşin harç olmak üzere toplam 7.116,37 TL harcın davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
c-Davacının karşıladığı 1.138,58 TL tebligat gideri, 7.000,00 TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 8.138,58 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
d-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden, hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca kabul edilen 415.000,00 TL üzerinden takdir edilen 66.250,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
e-Karar kesinleştiğinde taraflardan alınan avansın harcanmayan kısmının re'sen yatırana iadesine,
Dair, davacı ve davalı ... Maden İşletmesi vekillerinin yüzüne karşı, diğer davalının yokluğunda gerekçeli kararın tebliğden itibaren 15 gün içerisinde Temyiz yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.