Karar Detayı

T.C. ... 10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2023/107 Esas - 2025/70
TÜRK MİLLETİ ADINA
T.C.
...
10. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2023/107
KARAR NO : 2025/70

DAVA : Alacak (Taşıma Sözleşmesi Kaynaklı)
DAVA TARİHİ : 13/09/2022
KARAR TARİHİ : 13/02/2025
KARAR YAZIM TARİHİ : 17/02/2025

Mahkememize açılan Alacak (Taşıma Sözleşmesi Kaynaklı) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
DAVA:
Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle, davalı idare ile davacı müvekkili şirket arasında imzalanmış olan 2022/91804 ihale kayıt numaralı Personel Servis Taşıma ve 15 Adet Şoförlü Binek Araç Kiralama İşi Hizmeti Alımına Ait Sözleşmesinin, davalı İdare tarafından haksız olarak feshedildiğinin tespiti ile davalı tarafça irat kaydedilen 1.830.000,00 TL nakdi teminat ve 17.05.2022 tarih 1 nolu hakedişten kesilen 443.453,83 TL, 08.06.2022 tarih 2 nolu hakedişten kesilen 188.316,01 TL olmak üzere toplam 2.461.769,84 TL alacaktan, fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydı ile şimdilik 100.000,00 TL'sinin ticari avans faiziyle birlikte müvekkiline ödenmesine, vekalet ücreti ve yargılama giderinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP :
Davalı vekili, cevap dilekçesinde özetle, taraflar arasındaki sözleşmenin 16.1.2’inci maddesindeki “Aşağıda tabloda yer alan aykırılık hallerinde aynı satırında belirtilen oranda ceza uygulanır. Bu aykırılıkların üçten az olmamak üzere tabloda belirtilen sayılı gerçekleşmesi halinde ayrıca 4735 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin b bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın son aykırılığa ilişkin ceza kesilmeden sözleşme feshedilir” hükmü ve tablonun 18’inci sırasında bulunan aykırılık hallerinin oluşması nedeniyle sözleşmenin 31/05/2022 tarihinde feshedildiğini, yükleniciye 4735 sayılı Kanunun 25, 26’inci maddeleri gereği uygulanan ihalelere katılmaktan yasaklanma kararının 04/06/2022 tarihli resmî gazetede yayımlandığını, kararın hukuka uygun olduğunu, yüklenicinin ... 15 İdare Mahkemesinin 2022/1643 sayılı dosyasında açtığı yasaklama kararının iptali davasının 08/12/2022 tarih ve 2022/2873K sayılı kararıyla reddedildiğini, sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinde “Sözleşmenin feshini gerektiren aykırılık sayısının 2022 yılı nisan ve mayıs aylarında 100’den fazla kez gerçekleştiğinin tutanak altına alınıp belgelendiğini, sözleşmede 3 farklı aykırılık gibi bir ibarenin bulunmadığını yüklenicinin söz konusu durum için uyarıldığını, toplam 100 kez gerçekleştirildiği için sözleşmenin feshedildiğini, ihlallerin mücbir sebepten kaynaklanmadığını, kesintilerin hukuka uygun olduğunu, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER :
... 15. İdare Mahkemesi'nden 2022/1643 sayılı dosyası getirtilmiş, incelenmiştir.
Davalı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 2022/91804 ihale kayıt numaralı dosyası getirtilmiş, incelenmiştir.
Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan davacının 2022-2023-2024 dönemlerine ilişkin vergi beyannameleri getirtilmiş, incelenmiştir.
Mahkememizden verilen13/09/2022 tarih ve 2022/590 esas 2022/623 karar sayılı kararı ... Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi'nin 26/01/2022 tarih, 2023/98 esas 2023/94 karar sayılı ilamıyla mahkememiz kararının kaldırılmasına karar verilmiş akabinde mahkememizin yukarıdaki esasına kaydı yapılıp, yargılamaya devam olunmuştur.
Tüm dosya kapsamı ve ön inceleme duruşmasında belirlenen uyuşmazlık konuları hakkında nitelikli hesap uzmanı, sayıştay denetçisi ve mali müşavirden oluşturulan bilirkişi heyetinden alınan son bilirkişi raporunda özetle, 2022/91804 ihale kayıt numaralı Personel Servis Taşıma ve 15 Adet Şoförlü Binek Araç Kiralama İşi sözleşmesinin sözleşmenin 16.1.2’inci maddesine aykırılık gerekçesiyle 18/05/2022 tarihli olurla feshedildiği, davacının; feshin haksız olduğunu belirterek 1 nolu hakedişten kesilen 443.453,83TL cezayı + 2 nolu hakedişten kesilen 188.316,01TL cezayı + sözleşmenin feshedilmesi sonrasında irat kaydedilen 1.822.414,83 TL teminat mektubu bedelini kesinti tarihlerinden itibaren avans faiziyle birlikte talep ettiği, davalı tarafından gerçekleştirilen sözleşmenin feshi işleminin haklı olduğu, davacının davalıdan yapılan kesintiler ve irat kaydetme işlemleriyle ilgili olarak bir talepte bulunamayacağı yönünde görüş ve kanaatleri bildirilmiştir.
DELİL DEĞERLENDİRME VE HUKUKİ GEREKÇE:
Dava, taşımacılık sözleşmesi kapsamında düzenlenen fatura alacağının tahsili, sözleşmenin feshinin haksızlığının tespiti ve irat kaydedilen teminatın iadesi istemine ilişkindir.
Taraflar arasında taşımacılık sözleşmesi imzalandığı ve sözleşmenini davalı yanca feshedildiği konusunda uyuşmazlık yoktur. Taraflar arasındaki uyuşmazlık; sözleşmesinin davalı yanca haksız feshedilip edilmediği , davacının edimini yerine getirip getirmediği, davacının sözleşme gereği bakiye hakediş alacağına ve haksız olarak irat kaydedildiği iddia edilen bedele hak kazanıp kazanmadığı, davacının alacağının bulunması halinde miktarının ne olduğu tespit edilmiştir.
Taraflar arasındaki Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Personel Taşıma ve 15 Adet Şoförlü Binek Araç Kiralama işi Hizmet Alımına ait sözleşmenin 9’uncu maddesinde;
“İşe başlama tarihi 01/04/2022, işin bitirme tarihi 31/03/2024” olarak belirlenmiş olup , 16’ıncı maddesinde; “16.1 İhale konusu işin niteliği ve özelliğine göre işin sözleşmesine uygun olmayan haller ve idare tarafından uygulanacak cezalar aşağıda belirtilmiştir.
16.1.1 Sözleşme hükümlerine uyulmaması halinde uygulanacak asgari ceza oranı sözleşme bedelinin on binde 1,00’dir. Aynı fiilinin tekrarı halinde bu oran %50 arttırımıyla uygulanır.
16.1.2 Aşağıda tabloda yer alan aykırılık hallerinde aynı satırında belirtilen oranda ceza uygulanır. Bu aykırılıkların üçten az olmamak üzere tabloda belirtilen sayılı gerçekleşmesi halinde ayrıca 4735 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin b bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın son aykırılığa ilişkin ceza kesilmeden sözleşme feshedilir.
18’inci sıradaki aykırılık;
Servis aracının Bakanlık hizmet binasına idare tarafından kabul edilebilir bir gerekçe olmaksızın servis aracının sabah 08:30’dan önce 08:50’den sonra gelmesi durumunda her araç için sözleşme bedelinin on binde 2,00 ceza kesileceği, sözleşmenin feshinin gerektiren aykırılık sayısının 100 olduğu” hükümleri yer almaktadır. İdare tarafından yükleniciye gönderilen 27/05/2022-3681119 sayılı yazıda; “Bahse konu firmayla Bakanlığımız arasında imzalanan sözleşme, Sözleşmeye Aykırılık Halleri, Cezalar ve Sözleşmenin Feshi bölümünün 16.1.2’inci bölümü 18 sıra no maddesinde bulunan aykırılık halleri oluştuğundan feshedilmiştir.31/05/2022 tarihi itibariyle sözleşmenin tasfiyesi işlemleri tamamlanacaktır” denilmektedir. Davacı firmanın idareye gönderdiği 17/06/2022 tarihli yazıda; ise " Sözleşmeye göre cezanın uygulanabilmesi için sözleşmeye aykırılığın meydana gelmesi, bu aykırılığın mücbir sebep olarak değerlendirilmemesi, HİGŞ hükümlerine uygun olarak aykırılığın tespit edilerek tutanağa bağlanmasının gerektiği, Mesai saatlerindeki trafik yoğunluğu nedeniyle elde olmayan sebeplerle gecikmelerin yaşandığı, Teknik Şartnamenin 8.7’inci maddesinde hava şartlarının çok bozuk olması + trafik kazaları + trafik tıkanıklıklarının mücbir sebep olarak sayıldığı, gecikmelerin mücbir sebep sayılarak cezai işlemin iptal edilmesi gerektiği" belirtilmektedir.

Tüm dosya kapsamından deliller toplanmış bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Taraf defterlerinin incelenmesinden davacı şirketin davalı idareye 31.01.2022 - 08.06.2022 tarihleri arasında toplamı KDV dahil 3.976.786,51 TL olan 5 adet hakediş faturası düzenlediği ve davacı şirket hakediş alacağından "idari kesinti" açıklamasıyla; 17.05.2022 tarihinde 443.453,83 TL + 08.06.2022 tarihinde 188.316,01 TL = toplamda 631.769,84 TL düşülerek kalan hakediş alacaklarının davalı tarafından banka kanalıyla ödendiği ve 13.09.2022 dava tarihi itibariyle taraflar arasında borç alacak rakamının kalmadığı görülmüştür. Davalı İdare kayıtlarında ise "irat kaydedilecek nakit teminatlar" açıklamasıyla 1.822.414,83 TL irat kaydedilmiştir. 11/05/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 24.074,71TL, 10/05/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 42.522,97TL, 09/05/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 42.522,97TL, 06/05/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 42.522,97TL, 05/05/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 36.448,26TL, 07/04/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 139.718,33TL, 06/04/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 218.689,56TL, 14/04/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 24.298,84TL, 29/04/2022 tarihli tutanakta Sözleşmenin 16.1.2’inci maddesinin 18 sıra nolu bölümüne aykırılık nedeniyle 60.747,10TL (toplam 104 adet) tutanak tutulmuştur. Ceza tutarı toplamı tutanaklara göre 631.545,71TL'dir. Sözleşme 18/05/2022-44 sayılı olurla 31/05/2022 tarihi itibariyle feshedilmiş olup , 1.822.414,83TL’lik kesin teminat 07/06/2022-4280 sayılı muhasebe işlem fişiyle gelir kaydedilmiştir. 17/05/2022 tarih ve 1 nolu hakedişten 443.453,83TL ceza kesintisi, 08/06/2022 tarih ve 2 nolu hakedişten 188.316,01TL ceza kesintisi yapılmıştır. ... 15 İdare Mahkemesinin 08/12/2022 tarih ve 2022/1643E-2022/2873K sayılı red kararında; “Söz konusu ihlalin Nisan ve Mayıs/2022 aylarında 100’den fazla kez gerçekleştiği tutanak altına alınarak belgelendiği, sözleşmede 3 farklı aykırılık gibi bir ifadenin bulunmadığı, söz konusu durum için davacının uyarıldığı ancak ihlallerin devam ettiği, ilgili söyleşmenin 16.1.2 maddesi ve 18’inci sıradaki yükümlülüklere göre de ihlallerin 3’den az olmaması ve toplamda 100 kez gerçekleşmesi durumu da ihtar çekilmeden sözleşmenin feshedileceğini, davacının tutanak altına alınan ve 100’den fazla kez gerçekleşen ihlalleri neticesinde bu ihlallerin ilgili kanunda belirtilen mücbir sebep dolayısıyla gerçekleşmediği değerlendirildiğinden davacının bir yıl süreyle ihalelere katılmaktan yasaklanmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılığın bulunmadığı” belirtilmiş karar kesinleşmiştir. Davacı 18/05/2022-44 sayılı olurla sözleşmeyi fesih gerekçesinde "Personel Servis Taşıma ve 15 Adet Şoförlü Binek Araç Kiralama İşi sözleşmesinin 16.1.2 inci bölümü 18 sıra nolu maddesinde gösterilen aykırılık halini düzenleyen
maddesinde; “Aşağıda tabloda yer alan aykırılık hallerinde aynı satırında belirtilen oranda ceza uygulanır. Bu aykırılıkların üçten az olmamak üzere tabloda belirtilen sayılı gerçekleşmesi halinde ayrıca 4735 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin b bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın son aykırılığa ilişkin ceza kesilmeden sözleşme feshedilir " hükmüne binaen 18’inci sıradaki aykırılığın " Servis aracının Bakanlık hizmet binasına idare tarafından kabul edilebilir bir gerekçe olmaksızın servis aracının sabah 08:30’dan önce 08:50’den sonra gelmesi durumunda her araç için sözleşme bedelinin on binde 2,00 ceza kesileceği, sözleşmenin feshinin gerektiren aykırılık sayısının 100 olduğu” belirtilmekle, davacı tarafından Nisan-Mayıs/2022 aylarında toplam 104 adet aykırılık tutanağı düzenlendiği gösterilmiştir. Sözleşmede fesih için 100 adet aykırılık şartı getirildiğinden idare tarafından gerçekleştirilen fesih işleminin yerinde olup ... 15 İdare Mahkemesinin 08/12/2022 tarih ve 2022/1643E-2022/2873K sayılı kararındaki tespit de bu yöndedir.
Davacının cezai şart talebi bakımından; cezai şart, borçlunun alacaklıya karşı mevcut bir borcu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi halinde ödemeyi vaad ettiği, hukuki işlem ile belirlenmiş ekonomik değeri olan bir edimdir. Cezai şartın amacı, borçluyu borca uygun davranmaya sevketmektir. Cezai şart, asıl alacağı kuvvetlendirme amacı güder. Bu bakımdan cezai şart, kuvvetlendirilecek asıl borcun mevcut olmasını gerektirir. Asıl borç yoksa cezai şart da söz konusu olamaz. Bu niteliği itibariyle cezai şart asıl borca bağlı fer'i bir borçtur. Asıl borç, mevcut ve geçerli ise, cezai şart da borç doğurur. Asıl borç sona ermiş ya da geçersiz doğmuşsa, cezai şart bağımsız bir borç oluşturamaz. Cezai şartın fer'ilik niteliği asıl borca bağlı olduğu sürece devam eder. Başka bir anlatımla cezai şartın fer'iliği, muaccel olduğu ana kadar devam eder. Borçlu borca aykırı davrandığında cezai şart muaccel hale geldiğinden artık fer'i değil, asli (bağımsız) bir alacak niteliğini kazanır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Ceza Koşulu" başlığı altında üç çeşit ceza koşulu düzenlenmiştir. Bunlar öğretide ortaya atılan kavramlara göre seçimlik ceza koşulu (TBK. maddesi 179/I), ifaya eklenen ceza koşulu (TBK. maddesi 179/II) ve ifayı engelleyen ceza koşulu (dönme cezası) (TBK. maddesi 179/III) dur. Taraflar arasındaki sözleşmenin 16.2 maddesindeki "Yukarıda belirtilen cezalar ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın yükleniciye yapılacak ödemelerden kesilir.." hükmünü, sözleşmenin 16.4 maddesi ise; "...tespit edilmesi halinde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek sözleşme genel hükümlere göre tasfiye edilir " hükmünü içermekte olup fesih halinde ayrıca cezanın da ödeneceğine ilişkin hüküm uyarınca feshedilen sözleşmeye göre davalının ceza koşulunu uygulaması mümkündür. Davalıdan kesilen cezai şart da davalının tacir olması sözleşmenin hacmi davalının kesinti tarihindeki geliri dikkate alınarak aşırı görülmemiştir.
Yine davalının teminat mektubunu irat kaydetmesi de sözleşme hükümlerine göre yerindedir.
Tüm bu nedenlerle davanın reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM :
Yukarıda açıklanan nedenlere, kararın dayandığı yasal ve hukuksal gerekçeye, dosyadaki kanıtlara göre;
1-Davanın reddine,
2-492 Sayılı Harçlar Kanunu gereğince, alınması gereken 615,40 TL maktu karar ve ilam harcının, peşin alınan 1.707,75 TL'den indirilmesi ile arta kalan 1.092,35 TL'nin kararın kesinleşmesi ve talep halinde davacıya iadesine,
3-Arabuluculuk aşamasında harcanan 1.560,00 TL giderin davacıdan tahsili ile hazineye gelir kaydına,
4-Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca, davalı yararına hesaplanan 30.000,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak, kendisini vekil ile temsil ettiren davalıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına,
6-Taraflarca yatırılan gider ve delil avansının kullanılmayan kısmının karar kesinleştiğinde ve talep halinde taraflara iadesine,
Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde ... Bölge Adliye Mahkemesinde İstinaf yolu açık olmak üzere 13/02/2025 tarihinde karar verildi.

*Bu belge 5070 sayılı Yasa hükümlerine göre elektronik olarak imzalanmıştır.