Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi 2023/1103 E. 2024/85 K.

TÜRK MİLLETİ ADINA

T.C.

DİYARBAKIR

ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

GEREKÇELİ KARAR

ESAS NO :

KARAR NO :

HAKİM :

KATİP :

DAVACILAR :

VEKİLİ :

DAVALI :

VEKİLİ :

DAVA : Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : 23/10/2023

KARAR TARİHİ : 31/01/2024

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH :

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı tarafın icra takibine kısmi olarak başladığı ve teminat senetlerini iade etmediğinden dolayı bu davanın zaruri bir hal aldığı, senetlerin ihtara ve arabuluculuk görüşmelerine rağmen iade edilmediği, senetlerden bazılarının takibe konulduğu bazıları henüz konulmayıp müvekkillerin icra tehdidi altında olduklarından hukuki yararları olduğu belirtilmiştir. Müvekkillerinin basiretli tacir olmadığı, henüz üniversite öğrencisi iken davalı şirket tarafından ikna edilerek .... tarihinde franchise sözleşmesi ve .... isimli bir gerçek kişi ile müvekkilleri arasında bir devir sözleşmesinin imzalandığını, ilgili franchise sözleşmesi kapsamında müvekkillerine 10 adet düzenleme tarihi ....olan teminat senedi imzalatıldığını, davalı tarafın basiretli tacir olduğunu, sözleşme edimlerini yerine getirmediği ve haklarını dürüstlük çervesinde kullanmadığı gibi iyi niyetli davranmadığını, bu nedenle davalının ilgili senetler yönünden hak kazanmasının şartlarının doğmadığını belirtmiştir. Davalı tarafın sözleşme nedeniyle edimlerini yerine getirmediğini, ilerleyen süreçte davalı şirketin müvekkillerine muhataplarının devir aldıkları dava dışı üçüncü şahıs olduğunu belirterek edimlerinden sürekli olarak kaçındığını, müvekkillerinin davalı şirketin edimlerini yerine getirmeyeceğini ve gerekli ekipmanları tedarik etmeyeceğini anlayınca ve davalının sebepsiz zenginleştiğinin farkına varınca ihtar çekip franchise sözleşmesini feshettiğini, davalının hiç bir edimini yerine getirmemesi nedeniyle dava konusu teminat senetlerinin müvekkilerine iade edilmesi ve İzmir 14. İcra Dairesi'nin .... E. sayılı icra takibinin de bu senetlerden birkaçına dayalı olmasın nedeniyle müvekkilerinin bu takip dosyasında borçlu olmadığının tespit edilmesi gerektiği, davalı şirket ile royalti bedeline yönelik dönemlik ödemelerin güvencisi ve teminatı olarak imzalanıp teslim edilen senetlerin mücerret olmadığı alacaklının borcunun ispat etmesi için senedin varlığı yeterli olmadığını, ayrıca borç doğuran sebebin varlığını ispat edilmesi gerektiği talep ve dava edilmiştir.

Davalı vekili dava dilekçesinde özetle; Davaya konu kambiyo senetlerine ilişkin icra takibinin İzmir 14. İcra Dairesi'nin ... E. Sayılı dosyası ile yapıldığı, işbu davanın takibe başlandıktan sonra açılan menfi tespit davası olması, davalı şirketin merkez adresinin İzmir olması ve yetki sözleşmesinin de hüküm altına alınmış olması (22.12.2021 tarihli Franchise Devir Sözleşmesi madde 6.5 ve 22.12.2021 tarihli Franhise Sözleşmesi madde 15.3) sebepleri ile yetki itirazında bulunduğu, yetkisizlik kararı verilerek dosyanın yetkili İzmir Mahkemelerine gönderilmesi talep edilmiştir. Taraflar arasındaki davacıların her sayfayı ayrı ayrı imzalamış olduğu, Franchise Sözleşmesinin başlangıç tarihi 22.12.2021 ve sözleşme bitiş tarihi ise 14.05.2026 olduğu, Davacıların devir sözleşmesinden 1 yıl sonra 2022 tarihinde mevcut salonu kapatarak davalı müvekkiline sözleşme gereği olan royalti bedellerini ödememeye başladıkları belirtilmiştir. Davacıların franchise sözleşmesindeki rekabet dahil olmak üzere pek çok sözleşme hükmünü ihlal ederek başka "Pera plates studyo" isminde başka bir spor salonu açtıkları ve orayı işlettikleri, Davacı ... .. ve ....'ı, müvekkili şirket nezdinde kurulan ilişkileri kullanarak haksız rekabet yasağını ihlal etmekte ve haksız itirazı ile de şirkete olan borçlarını ödemekten kaçınmaya çalıştığı belirtilmiştir. Davacıların cari hesap bakiyelerinin ve borçlarının ... TL, Sözleşme hükmüne göre kongreye katılmamaları sebebi ile ödemeleri gereken cezai bedelin .. TL ve yine sözleşme hükmüne göre cayma bedellerinin ise 2023 yılı için ..., 2024 yılı için ... 2025 yılı için .., 2026 yılı için .. olup toplam haksız rekabete ve müşteri bilgilerinin kullanılmasına ilişkin cezai şart, dava ve talep hakları saklı kalmak üzere toplam .... TL olduğu, davacıların sözleşme teminatı olarak verilen senetlerin oldukça üstünde bir borçları bulunduğu, bu nedenle ilgili senetlerin davacıların borcuna yönelik senetler olması nedeniyle davanın reddini talep edilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE :

Dava menfi tespit davası olarak ikame edilmiştir.

Davacı vekili, müvekkillerinin İzmir 14. İcra Dairesinin .... esas sayılı icra takip dosyasına konu edilen bonoları davalı şirket ile imzalanan franchise sözleşmesi kapsamında müvekkileri tarafından ödenecek olan royalti bedellerinin teminatı olarak imzalayarak davalıya verdiğini, davalı şirketin ilgili sözleşme kapsamında üzerine düşen edimleri ve ekipman desteğini yerine getirmemesi nedeniyle müvekkileri tarafından ilgili sözleşmenin feshedilerek söz konusu bonoların iadesini talep ettiğini, buna rağmen davalı şirket tarafından söz konusu bonolar iade edilmeyerek bu bonoların bir kısmının ilgili icra dosyasında takibe konu edildiğini beyan ederek müvekkilerinin teminat amacıyla verilen ilgili bonolar nedeniyle ve ayrıca ilgili icra dosyası nedeniyle borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili, davaya konu icra takibinin İzmir 14.İcra Dairesinde yapıldığı için ve müvekkili olan şirketin merkezinin İzmir ili olması nedeniyle işbu davada yetkili mahkemenin İzmir Mahkemeleri olduğunu beyan ederek davanın usul ve esas yönünden reddi gerektiğini savunmuştur.

Taraflarca dosyaya sunulan deliller incelenmiş, İzmir 14. İcra Dairesinin .... esas sayılı dosyası UYAP sistemi üzerinden dosya arasına eklenmiştir.

Dava, davacıların keşideci davalının ise lehtar olarak yer aldığı bonolar nedeniyle menfi tespit istemine ve ilgili bonolardan bir kısmının İzmir 14. İcra Dairesinin .... esas sayılı dosyası üzerinden başlatılan icra takibine konu edilmesinden dolayı menfi tespit istemine ilişkindir.

Davalı vekili, süresinde sunduğu cevap dilekçesi ile icra takibinin İzmir'de başlatıldığını ve müvekkili olan şirketin merkezinin İzmir ile olması nedeniyle İİK.'nun 72/8.maddesi gereğince yetkili mahkemenin İzmir Mahkemeleri olduğunu belirterek süresinde ve usulüne uygun yetki itirazında bulunmuştur.

İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davası için kanun koyucu İİK'nun 72/son maddesinde iki özel yetki kuralı öngörmüştür. Buna göre icra takibinden sonra açılan menfi tespit davası davalı alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde açılabileceği gibi icra takibinin yapıldığı yer mahkemesinde de açılabilecektir.

Davacı borçlu anılan iki yer mahkemesinden dilediğinde menfi tespit davası açabilir, bu konudaki seçim hakkı davacı borçluya aittir. Davacı borçlu menfi tespit davasını maddede yer alan mahkemelerden hiçbirinde açmaz ise o zaman seçim hakkı davalı alacaklıya geçer. Yani davalı, yetki ilk itirazı ile bu mahkemelerden kendisi seçimine göre birinin yetkili olduğunu bildirebilir.

İİK'nun 72/son maddesinde yer alan yetki kuralı kamu düzenine ilişkin olmayıp, mahkemece re'sen gözetilerek yetkisizlik kararı verilemeyecektir. Mahkeme yetkili olup olmadığını ancak davalının usulüne uygun olarak ileri sürdüğü yetki ilk itirazı üzerine inceleyebilir (Bkz. Kuru B., İcra ve İflas Hukuk El Kitabı s. 318 vd.).

Yukarıda yapılan açıklamalar karşısında somut olaya gelindiğinde, işbu menfi tespit davası icra takibinden sonra açılmış olup, İİK'nun 72/son maddesi uygulanacağından yetkili mahkemenin genel hükümlere göre değil, anılan hükme göre tespit edilmesi gerekmektedir (Emsal Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 07/04/2015 tarih 2014/14638 Esas 2015/4955 Karar, 17/01/2018 tarih 2016/13951 Esas 2018/85 Karar sayılı ilamları).

Dava konusu icra takibi İzmir 14. İcra Müdürlüğünde yapılmış, davalının ikametgahının ise .... olduğu, bu durumda icra takibinden sonra açılan işbu menfi tespit davasının İzmir Asliye Ticaret Mahkemesinde açılması gerekir. Davacı ise davayı belirtilen bu mahkemelerde değil Diyarbakır'da açmıştır. Bu durumda tercih hakkı davalıda olup, davalı süresi içerisinde usulüne uygun olarak ileri sürdüğü yetki itirazında icra takibinin yapıldığı yer ve davalı şirketin ikametgahı olan İzmir Mahkemelerinin yetkili olduğunu bildirmiştir.

Bu durumda, davacının işbu menfi tespit davasını İİK'nun 72/son maddesinde düzenlenen yetkili mahkemelerden birinde açmadığı, yetkili mahkemeye ilişkin seçim hakkının davalıya geçtiği, davalının süresinde ve usulüne uygun olarak ileri sürdüğü yetki itirazı ile icra takibinin yapıldığı yer ve davalı şirketin ikametgahı olan yer İzmir Mahkemelerini yetkili mahkeme olarak bildirdiği anlaşılmakla, İzmir Asliye Ticaret Mahkemesine yetkisizlik kararı verilmesi gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1. Davacı tarafından açılan davanın yetkisizlik nedeniyle USULDEN REDDİ ile mahkememizin YETKİSİZLİĞİNE,

2. Yetkili mahkemenin İzmir Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu anlaşılmakla, HMK'nın 20. maddesi uyarınca kararın kesinleşmesinden itibaren 2 hafta içerisinde davacının kararı veren Mahkemeye başvurarak dosyanın görevli Mahkemeye gönderilmesini talep etmesi halinde, dosyanın görevli İZMİR ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ'NE GÖNDERİLMESİNE,

3. Süresi içinde başvurulmaması halinde dosyanın ele alınarak HMK.20/1 md. uyarınca DAVANIN AÇILMAMIŞ SAYILMASINA KARAR VERİLMESİNE,

4. Yargılama giderlerinin HMK 331/2 Maddesi uyarınca yetkili mahkeme tarafından hüküm altına alınmasına,

Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda, kararın tebliği tarihinden itibaren 2 hafta içinde Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.

Katip Hakim