Danıştay danistay 2023/1000 E. 2025/454 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
VERGİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2023/1000
Karar No : 2025/454

TEMYİZ EDEN (DAVALI) :... Defterdarlığı - ...
(... Vergi Dairesi Müdürlüğü)
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU :... Bölge İdare Mahkemesi... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında rezerv yapı alanı ilan edilen bölgede yer alan, maliki olduğu İstanbul ili, Başakşehir ilçesi, ... Mahallesi,... Ada, ... Parsel'de bulunan arsa üzerinde arsa satışı karşılığı hasılat paylaşımı sözleşmesi gereğince yüklenici iş ortaklığınca inşa edilen bağımsız bölümlerden kendi payına düşenlerden yetmiş dört adedinin üçüncü kişilere ilk satışı nedeniyle ihtirazi kayıtla ödenen toplam 484.072,22 TL tutarındaki tapu harçlarının kaldırılması ve ödenen tutarın tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı:
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasının 7153 sayılı Kanun'la değiştirilmeden önceki halinde, bu Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden müstesna olduğu hükme bağlanmıştır.
6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği'nin 16. maddesinin (9) numaralı fıkrasının 27/10/2016 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değişik (ç) bendinde, ilgili kurum ile uygulama alanındaki yapıları malik olarak kullanan gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılan; uygulama alanındaki yapıların dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri, Kanun uyarınca yapıldığından, bu işlem ve uygulamalar ile uygulama alanındaki yapılarla ilgili olarak; noterler, tapu ve kadastro müdürlükleri, belediyeler ve diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde Kanun uyarınca yapılan diğer işlemler hakkında vergi, harç ve ücret muafiyetlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir.
İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve... sayılı yazısında, ... Ada, ... Parsel'in 6306 sayılı Kanun kapsamında ilan edilen rezerv yapı alanı içerisinde kaldığı belirtilmiştir.
Uyuşmazlık konusu taşınmazların 6306 sayılı Kanun kapsamında rezerv yapı alanı içerisinde yer aldığı ve 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan uygulamalar neticesinde meydana geldiği, sonrasında uygulamalar neticesinde meydana gelen bu yeni yapıların davacı tarafından ilk satışının gerçekleştirildiği anlaşılmıştır. 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapının ilk satış işlemi tapu harcından istisna olduğundan, davacı tarafından gerçekleştirilen satış işlemlerinin tapu harcından istisna olduğu sonucuna varılmıştır. Bu durumda, davacı adına tahakkuk ettirilen ve ihtirazi kayıtla ödenen tapu harçlarında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Bu itibarla, hukuka aykırı olarak davacıdan tahsil edilen tapu harçlarının 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca tahsil tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanacak faizi ile birlikte davacıya iadesi gerekmektedir.
Mahkeme bu gerekçeyle 484.072,22 TL tutarındaki tapu harçlarının kaldırılmasına ve ödenen tutarın 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca tahsil tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanacak faizi ile birlikte davacıya iadesine karar vermiştir.
Davalının istinaf istemini inceleyen .. Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararı:
Vergi Dava Dairesi, istinaf istemine konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve kaldırılmasını gerektiren bir nedenin bulunmadığı gerekçesiyle istinaf istemini reddetmiştir.
Davalının temyiz istemini inceleyen Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 12/09/2022 tarih ve E:2021/2658, K:2022/3803 sayılı kararı:
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, Kanun'un amacı, afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek olarak belirtilmiştir. Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasının 7153 sayılı Kanun'la değiştirilmeden önceki halinde, bu Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paraların ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden müstesna olduğu hükme bağlanmıştır.
6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği'nin 16. maddesine 02/07/2013 tarihinde eklenen (9) numaralı fıkra ile Kanun kapsamında ilgili kurum (uygulama alanında dönüşüm projesi gerçekleştirecek olan Bakanlık, İdare ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı) veya gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden muaf olduğu düzenlemesine yer verilmiştir. Yine, ilgili maddede alınmaması gereken harç ve vergiler arasında damga vergisi, tapu ve kadastro harçları ve noter harçları da sayılmıştır.
Yönetmelik'in 16. maddesinin (9) numaralı fıkrasına 25/07/2014 tarihinde eklenen (ç) bendi ile ilgili kurum (uygulama alanında dönüşüm projesi gerçekleştirecek olan Bakanlık, İdare ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı) ile uygulama alanındaki yapıları malik olarak kullanan gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılan; uygulama alanındaki yapıların dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri ve tescili işlemleri ile Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların ilk satışı, devri ve tescili işlemleri, Kanun uyarınca yapıldığından, bu işlem ve uygulamalar ile uygulama alanındaki yapılarla ilgili olarak; noterler, tapu ve kadastro müdürlükleri, belediyeler ve diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde Kanun uyarınca yapılan diğer işlemler hakkında vergi, harç ve ücret muafiyetlerinin uygulanacağı kuralı getirilmiştir.
Yönetmelik'in 16. maddesinin (9) numaralı fıkrasının (ç) bendinde yer alan "ilk satışı, devri ve tescili" ibareleri, "ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi" şeklinde 27/10/2016 tarihinde değiştirilmiştir.
6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasında 10/12/2018 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7153 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle “Bu Kanun uyarınca yapılacak olan ve Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve dönüşüme konu yapıların inşası işini yüklenen müteahhit ile malik ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinden birinin taraf olduğu;
a) Bu Kanun kapsamındaki taşınmazların dönüşüme (“yapıların dönüşüme” ibaresi 04/07/2019 tarih ve 7181 sayılı Kanun'la “taşınmazların dönüşüme” şeklinde değiştirilmiştir) tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri,
b) Bu Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, bu Kanun kapsamındaki parsellerde veya alanlarda veya söz konusu parsel ve alanların dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması veya ipotek tesis edilmesi işlemleri,
c) Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri,
ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, bu işlemler nedeniyle düzenlenecek kâğıtlar, resmî dairelerin mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler sebebiyle düzenlenen kâğıtlar da dahil olmak üzere damga vergisinden, bu Kanun kapsamındaki yapıların maliklerine ve malik olmasalar bile bu yapılarda kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak en az bir yıldır ikamet ettiği veya bunlarda işyeri bulunduğu tespit edilenlere bu amaçlarla kullandırılan krediler dolayısıyla lehe alınacak paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır. Bu Kanun kapsamındaki iş, işlem ve uygulamalar, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi ve İdarenin, sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketleri tarafından yürütülüyor ise, bu şirketlerce yapılan iş, işlem ve uygulamalarda da bu fıkrada belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır.” hükmü getirilmiştir.
6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasında 7153 sayılı Kanun'la yapılan değişikliğin gerekçesi ise “yapılan değişiklik ile 6306 sayılı Kanun kapsamında hangi vergi, harç ve ücretlerin istisna olduğu ve bu istisnalardan kimlerin ve hangi şartlarda faydalanacağı açıkça düzenlenerek uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi amaçlanmaktadır.” şeklinde ifade edilmiştir.
6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak devir ve tesciller için vergi ve harç istisnasının hangi durumlarda uygulanması gerektiğinin Kanun'da yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklik öncesi ve sonrası dönemler için ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.
6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasının ilk hali ile 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği'nin 16. maddesinin (9) numaralı fıkrasına 25/07/2014 tarihinde eklenen (ç) bendinde, kentsel dönüşüm uygulamaları ile oluşturulan bağımsız bölümlerin, işi yüklenen müteahhit ya da dönüşüm uygulaması öncesinde riskli taşınmazın maliki tarafından satılmasıyla ilgili olarak satış işlemine ilişkin ödenen tapu harcı istisnası yönünden bir ayrıma gidilmediği görülmüştür. Bu durumda, riskli yapı niteliği taşıyan taşınmazların yıkılarak 6306 sayılı Kanun kapsamında yeniden inşasına ilişkin kentsel dönüşüm uygulamalarının, Kanun'un amacını gerçekleştirmeye yönelik olduğu, uygulama sonrasında inşa edilen konutların üçüncü kişilere ilk satış işlemlerinin de bu Kanun kapsamında değerlendirilerek Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrası uyarınca vergi ve harçtan istisna olması gerektiği sonucuna varılmıştır.
6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasında 10/12/2018 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7153 sayılı Kanun'la uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi amacıyla yapılan değişiklikle, 6306 sayılı Kanun kapsamında hangi vergi, harç ve ücretlerin istisna olduğu ve bu istisnalardan kimlerin ve hangi şartlarda faydalanacağının açıkça düzenlendiği görülmektedir. Yapılan değişiklik ile Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasının (c) bendinde, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemlerin tapu harcından istisna olduğu hüküm altına alınmıştır. Madde metninde de açıkça görüldüğü üzere, dönüşüm uygulamaları sonrasında meydana gelen bağımsız bölümlerin üçüncü kişilere ilk satış işlemlerinin kimler tarafından yapılması durumunda istisna uygulanacağı tek tek sayılmış olup bunlar arasında riskli yapı malikleri tarafından yapılan ilk satış işlemleri bulunmamaktadır. Bu durumda, riskli yapı malikleri tarafından 10/12/2018 tarihinden sonra satışı gerçekleştirilen bağımsız bölümlere ilişkin tapu harcı istisnasının uygulanamayacağı sonucuna varılmıştır.
Özet olarak, 6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasında 10/12/2018 tarihinde değişiklik yapılmadan önceki dönemlerde anılan Kanun kapsamında dönüşüm uygulamaları ile oluşturulan bağımsız bölümlerin riskli yapı malikleri tarafından üçüncü kişilere ilk satış işlemleri tapu harcından istisnadır. Değişiklik sonrası dönemlerde ise, söz konusu işlemlerin, Kanun'un açık lafzı ve gerekçesi karşısında, istisna hükümleri kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
Uyuşmazlıkta, bağımsız bölümlerin inşa edildiği taşınmazın 6306 sayılı Kanun kapsamında rezerv yapı alanı ilan edilen bölgede yer aldığı dosyaya sunulan belgelerden anlaşılmaktadır. Bu hususta taraflar arasında da ihtilaf bulunmamaktadır.
Olayda, üzerine yeni bina inşa edilen taşınmazın maliki davacı şirket tarafından uyuşmazlık konusu yetmiş dört adet bağımsız bölümün üçüncü kişilere satışının Kanun'da 10/12/2018 tarihi itibarıyla geçerli olan değişiklik sonrası dönemde gerçekleştirildiği görülmüştür. Vergi Mahkemesince uyuşmazlık konusu bağımsız bölümlerin satışının yapıldığı tarihlerde yürürlükte bulunan Kanun hükümleri dikkate alınmadan karar verilmiştir.
Bu durumda, 6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasının uyuşmazlık konusu bağımsız bölümlerin satışlarının yapıldığı tarihlerde yürürlükte bulunan halinde, dönüşüm uygulaması sonrası inşa edilen bağımsız bölümlerin hak sahibi malikler tarafından üçüncü kişilere satış işlemleri istisna kapsamında olmadığından, temyize konu kararda hukuki isabet görülmemiştir.
Daire bu gerekçeyle kararı bozmuştur.
Hâkimler ve Savcılar Kurulunun iş bölümü kararı uyarınca dosyanın gönderildiği ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararı:
Bozma kararında belirtildiği üzere, 6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin, 10/12/2018 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7153 sayılı Kanun'la değişik (9) numaralı fıkrasına göre, anılan Kanun kapsamında dönüşüm uygulamaları ile oluşturulan bağımsız bölümlerin malikleri tarafından üçüncü kişilere ilk satış işlemlerinin istisna kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.
Diğer yandan, 6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin (9) numaralı fıkrasında 10/12/2018 tarihinde yürürlüğe giren 7153 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle birlikte, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile fıkranın bentlerinde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemlerin tapu harcından istisna olduğu kuralı getirilmiştir.
Madde metninde yer alan "Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri" ibaresi gereğince, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı TOKİ iştiraki olan davacı ... Anonim Şirketi tarafından 10/12/2018 tarihinden sonra gerçekleştirilen ilk satış işlemlerinin tapu harcından istisna olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Uyuşmazlık konusu taşınmazların 6306 sayılı Kanun kapsamında rezerv yapı alanı içerisinde yer aldığı ve 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan uygulamalar neticesinde meydana geldiği, sonrasında uygulamalar neticesinde meydana gelen bu yeni yapıların davacı tarafından 10/12/2018 tarihinden sonra ilk satışının gerçekleştirildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı TOKİ iştiraki olan davacı ...Anonim Şirketi tarafından yapılan ilk satış işlemleri tapu harcından istisna olduğundan, davacı adına tahakkuk ettirilen ve ihtirazi kayıtla ödenen tapu harçlarında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
Bu itibarla, hukuka aykırı olarak davacıdan tahsil edilen tapu harcının 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 112. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca tahsil tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanun'a göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanacak faizi ile birlikte davacıya iadesi gerekmektedir.
Vergi Dava Dairesi, bu gerekçeyle ... Bölge İdare Mahkemesi...Vergi Dava Dairesi kararında ısrar etmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan uygulamalar neticesinde inşa edilen yeni yapıların üçüncü kişilere satış işlemlerinin tapu harcından istisna olmadığı belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: TOKİ iştiraki olmaları nedeniyle 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan uygulamalar neticesinde inşa edilen yeni yapıların üçüncü kişilere ilk satış işlemlerinin tapu harcından istisna olduğu belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, ısrar kararının dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçe karşısında, yerinde ve kararın bozulmasını sağlayacak nitelikte bulunmadığından, istemin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup dilekçede ileri sürülen iddialar, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1-Davalının temyiz isteminin REDDİNE,
2-... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının ONANMASINA,
3-2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de Vergi Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın Vergi Mahkemesine gönderilmesine,
18/06/2025 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.