Danıştay danistay 2024/3075 E. 2025/809 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/3075
Karar No : 2025/809

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İthalat İhracat AŞ
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, Fethiye ilçesi, ... Mahalllesi, ... Sokak No:... adresinde kurulu tesiste, çiftlik domuzu et ürünleri işleme tesisi işletme onay belgesine sahip olan davacı şirket tarafından; söz konusu tesiste çiftlik domuzuna ilaveten yaban domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesi verilmesi istemiyle yapılan ... tarih ve ... sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davalı idarece, çiftlik domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesine sahip olan davacı şirket tarafından, söz konusu tesiste ayrıca yaban domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesi verilmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işleme yönelik ileri sürülen gerekçelerin soyut ve genel nitelikte ifadelere dayandırıldığı, hukuken kabul edilebilir somut herhangi bir bilgi veya belgenin dosyaya sunulmadığı, davacının faaliyet göstermek istediği alan ile ilgili olarak ne şekilde bir gıda güvenliği riskinin bulunduğunun idarece ortaya konulamadığı; diğer yandan, işletmecisinin başvurusu üzerine, tesislere mevzuat hükümleri çerçevesinde şartlı onay belgesi verilerek faaliyetine izin verilmesi durumunda, idarece işletmede yapılacak olan denetimler ve incelemeler neticesinde gıda güvenliği riskinin bulunduğuna ilişkin herhangi bir tespitin yapılması durumunda verilen şartlı onay belgesinin iptal edilebilmesi ve faaliyetin durdurulması imkanının da bulunduğu, davalı idarece gıda güvenliği değerlendirmesinin dışında, davacı şirkete ait işletmenin ilgili mevzuat uyarınca faaliyet gösterebilmesi için aranan şartları taşıyıp taşımadığı konusunda yerinde herhangi bir inceleme, araştırma ve değerlendirmenin yapılmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, eksik araştırma ve inceleme neticesinde tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Dördüncü Dairesinin 19/03/2024 tarih ve E:2023/9189, K:2024/1923 sayılı kararıyla; davacının, hali hazırda kurulu çiftlik domuzu et ürünleri işleme tesisi bulunduğu ve çiftlik domuzu işlenen günler dışındaki günlerde aynı tesis (ve işleme hattında) yaban domuzu işlemek istemine ilişkin ... tarih ve ... sayılı başvuruyu yaptığı; bununla birlikte mevzuatın açıkça av hayvanları yönünden farklı işleme tesisi kurulmasını, daha açık bir anlatımla çiftlik hayvanıyla av hayvanının aynı tezgahta işleme tabi tutulmamasını öngörmesi karşısında; işletmeye şartlı onay verilerek denetime tabi tutulabileceği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kararda hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, büyük yaban av hayvanı olarak değerlendirilen yaban domuzlarının davacıya ait tesiste işlenmesinin hayvan ve insan sağlığı açısından risk oluşturacağı, davacı şirket tarafından sunulan el kitapçığında yaban domuzlarının karkas et haline getirileceği belirtildiğinden bu durumun ilgili mevzuata aykırılık teşkil ettiği, davacının ayrı işleme tesisi kurarak yaban domuzu işleyebileceği belirtilerek temyize konu ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile temyize konu ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Muğla ili, Fethiye ilçesi, ... Mahalllesi, ... Sokak No:... adresinde kurulu tesiste çiftlik domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesine sahip olan davacı şirket tarafından; söz konusu tesiste ayrıca yaban domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesi verilmesi istemiyle ... tarih ve ... sayılı dilekçe ile davalı idareye başvuruda bulunulmuştur.
Söz konusu başvuruya istinaden Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile başvuru dosyasının incelendiği, davacı şirketin mevcut şartlı onaylı işletmesine eklemek istediği faaliyet konusu ile ilgili mevzuat hükümlerini karşılayan bir sistemin kurulduğunun görüldüğü, işletmeye ilave edilmesi talep edilen Yaban Av Hayvanı Eti Parçalama ve İşleme Tesisi faaliyeti için kurulan izlenebilirlik ve HACCP sisteminin Bakanlıkça istenen şartları karşıladığının tespit edildiği, GGBS sisteminde yapılan inceleme sonucunda Yaban Av Hayvanı Eti Parçalama ve İşleme Tesisi faaliyeti gösteren bir işletme bulunmadığının görüldüğü ve ülkemizde ilk olacağı düşünülen bir işletmeci tarafından talep edilen faaliyet konusunda başvuru dosyasının incelenerek adı geçen firmaya şartlı onay belgesi düzenlenip düzenlenemeyeceği hususunda Tarım ve Orman Bakanlığından görüş sorulmuştur.
Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı cevabi yazısı ile Bakanlığın görüşü bildirilmiştir.
Davacı şirket tarafından ise, idareye başvuru tarihinden itibaren yasal cevap verme süresi içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmediğinden bahisle söz konusu başvurunun zımnen reddedildiği belirtilerek, 02/08/2021 tarihinde temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 1. maddesinde Kanun'un amacı; gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamak şeklinde ifade edilmiştir. Kanun'un 3. maddesinde, birincil üretim, "Kesimine kadar çiftlik hayvanlarının üretilmesi, sağımı, bitkisel ürünlerin hasadı da dâhil olmak üzere birincil ürünlerin üretilmesi, yetiştirilmesi, avlanma, balıkçılık ve yabanî ürünlerin toplanması" olarak; bulaşan, "Gıdaya kasten ilave edilmeyen ancak, gıdanın birincil üretim aşaması dâhil üretimi, imalatı, işlenmesi, hazırlanması, işleme tâbi tutulması, ambalajlanması, paketlenmesi, nakliyesi veya muhafazası ya da çevresel bulaşma sonucu gıdada bulunan, hayvan tüyü, böcek parçası gibi yabancı maddeler hariç olmak üzere her tür" madde olarak; çiftlik hayvanı, "Et, süt, yumurta da dâhil olmak üzere gıda, deri, kürk, yün, tüy veya diğer ürünlerin temini için veya işgücü amacıyla insanlar tarafından yetiştirilen ve beslenen" hayvanlar olarak ve tehlike ise, "Sağlık bakımından olumsuz etki yaratma potansiyeli bulunan, gıda ve yemdeki biyolojik, kimyasal veya fiziksel etmenler ile gıda ve yemin durumu" olarak tanımlanmıştır. Anılan Kanun'un 21. maddesinin 1. fıkrasında gıda güvenilirliği şartları; "a) Güvenilir olmayan gıda, gıda ile temas eden madde ve malzeme piyasaya arz edilemez. İnsan sağlığı için tehlike oluşturan ve tüketime uygun olmayan gıda, güvenilir olmayan gıda kabul edilir. b) Gıdanın güvenilir olup olmadığının belirlenmesinde, üretim, işleme ve dağıtım aşamaları, etiket bilgileri ve sağlıkla ilgili uyarı niteliğindeki bilgiler ile insanlar tarafından günlük normal kullanım koşulları dikkate alınır. c) Gıdanın insan sağlığına zararlı olup olmadığının belirlenmesinde; tüketenin sağlığı üzerinde ani, kısa veya uzun vadede oluşturabileceği muhtemel etkileri yanında, gelecek nesiller üzerindeki etkileri, birikerek artan muhtemel toksik etkileri ve belirli tüketici gruplarının özel sağlık hassasiyetleri de dikkate alınır. ç) Herhangi bir gıdanın insan tüketimi için uygun olmadığının belirlenmesinde, gıdanın yabancı madde karışması da dâhil olmak üzere her tür bulaşıklığı veya çürüme, bozulma veya kokuşma nedeniyle kullanım amacına uygun olmaması dikkate alınır... e) Gıda, Bakanlıkça belirlenen şartlara uygun olsa bile, gıdanın güvenilir olmadığına dair yeterli şüphe veya sebebin oluşması durumunda, Bakanlık söz konusu gıdanın piyasaya arzını kısıtlayabilir veya piyasaya arz edilen gıdayı toplatabilir.'' şeklinde sayılmış, Kanun'un ''Hijyen esasları ve iyi uygulama kılavuzları'' başlıklı 29. maddesinde; ''(1) Bakanlık, tüketicilerin azamî seviyede korunması amacıyla, gıda ve yem ile ilgili genel ve özel hijyen esasları ile tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları ilkelerine dayalı düzenlemeleri, resmî kontrollerin yapıldığını belirten sağlık işareti, tanımlamaya ilişkin işaretlemeler ve izlenebilirlikle ilgili diğer özel düzenlemeleri kapsayan hijyen esaslarını belirler. (2) Birincil üretim yapanlar, perakende işyerleri ile gıda ve yem işletmecileri, kendi kontrolleri altındaki faaliyet alanı ile ilgili Bakanlıkça belirlenen genel ve özel hijyen esaslarına uymak zorundadır.... (5) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.''; ''İşletmelerin kayıt ve onayı'' başlıklı 30. maddesinde ise; ''(1) Bu Kanun kapsamındaki gıda ve yem işletmelerinden onaya veya kayıt işlemine tâbi olanlar ile onay ve kayıt işlemlerine ilişkin hususlar Bakanlıkça belirlenir. Onaya tâbi işletmeler için, faaliyete geçmeden önce Bakanlıktan onay alınması zorunludur. Kayıt işlemine tâbi işletmeler, faaliyetleri ile ilgili işletme kayıtlarını Bakanlığa yaptırmak zorundadır...'' hükümlerine yer verilmiştir.
Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmeliğin 4.maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinde, işletme onay belgesi, istenilen bilgi ve belgeleri tamamlanmış ve yerinde yapılan resmi kontrol sonucu uygun bulunan onay kapsamındaki gıda işletmesinin faaliyete geçmesi için yetkili merci tarafından verilen, iptal edilebilen veya askıya alınabilen belge olarak tanımlanmıştır. 7. maddesinde; ''Bu Yönetmeliğin Ek-1’inde yer alan onaya tabi gıda işletmeleri faaliyete geçmeden önce şartlı onay belgesi, daha sonra onay belgesi almak zorundadırlar." düzenlemesine; 8. maddesinde, ''(1) Gıda işletmecileri, onaya tabi işletmelerine onay almak üzere bu Yönetmeliğin Ek-7’sinde belirtilen bilgi ve belgeler ile birlikte ıslak imzayla veya elektronik ortamdan ve elektronik imzayla yetkili mercie başvururlar... (3) Yerinde yapılan resmi kontrol sonucunda; a) İşletmenin uygun bulunmaması halinde işletmenin eksiklikleri belirtilerek başvuru dosyası gıda işletmecisine iade edilir. b) İşletmenin uygun bulunması halinde gıda işletmesine Ek-8’deki işletme şartlı onay belgesi ve işletme onay numarası verilir." düzenlemesiyle, 11. maddesinde, "(1) Yetkili merci, kesimhanelere, parçalama tesislerine ve av hayvanı işleme tesislerine şartlı onay verilmesini takiben; a) Kesimhanelere, en az bir resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekim görevlendirir. Resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekimin kesimhanedeki mesai saatleri, kesimhanenin çalışma gün ve saatleri dikkate alınarak belirlenir. b) Parçalama tesisleri ve av hayvanı işleme tesislerine; çalışma saatleri, vardiya sayısı ve kapasiteleri dikkate alınarak resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekim görevlendirir. Resmî veya yetkilendirilmiş veteriner hekimin işletmede yapacağı resmî kontrollerin sıklığı riske dayalı resmî kontrolleri de kapsayacak şekilde belirlenir..." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Av ve Yaban Hayvanları ile Bunlardan Elde Edilen Ürünlerin Bulundurulması, Üretimi ve Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 64. maddesinde, yaban domuzu hariç, avına izin verilen türlerin etlerinin alım ve satımının yasak olduğu belirtildikten sonra; "Yaban domuzu eti ticareti" başlıklı 65. maddesinde," Avlanan yaban domuzlarından elde edilen etlerin ticaretini yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler ticari faaliyet izinleri dışında Bakanlıktan yaban domuzu eti ticareti ve ihracatı için ayrıca izin alırlar. Bakanlık tarafından ihraç izni verilirken, nakliye tezkeresi ile bu maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen döner sermayeye ödenen paylar göz önüne alınır...
Gerçek ve tüzel kişiler, izin alarak avladıkları yaban domuzlarını parçalamadan ve et haline dönüştürmeden ilgili il şube müdürlüğü, orman işletme müdürlüğü veya şefliğine nakliye tezkeresi almak için başvururlar. İlgili il şube müdürlüğü, yaban domuzunu bir bütün olarak gördükten sonra nakliye tezkeresini düzenler. Aksi durumlarda nakliye tezkeresi düzenlenmeyerek, parçalanmış veya et haline dönüştürülmüş olan yaban domuzuna el konulur. Aksine hareket edenler hakkında 94. maddede belirtilen hükümler uygulanır...
Yaban domuzundan elde edilen etler; düzenlenen nakliye tezkeresi ve veteriner sağlık raporu ile yaban domuzu etinin ticaretini yapan ticarethanelere satılır. Bu ticarethaneler yaban domuzu etinin insan gıdası olarak tüketilebileceğine dair resmî veteriner hekim tarafından düzenlenen veteriner sağlık raporunu aldıktan sonra yaban domuzlarını parçalayarak et haline dönüştürebilirler.
Nakliye tezkeresi ile menşe şahadetnamesi ve/veya veteriner sağlık raporu bu işletmelerde muhafaza edilir. Nakliye tezkeresi, menşe şahadetnamesi ve/veya veteriner sağlık raporu olmayan yaban domuzu etlerinin bu işletmelerce alınması, depolanması veya saklanması yasaktır. Bu işletmelerce alınan yaban domuzu etlerinden kilo başına o yerdeki perakende karkas sığır eti bedelinin 1/2 si oranında bedel döner sermaye işletmesine gelir olarak alınır.
Yaban domuzu eti iç piyasada (Değişik ibare:RG-6/7/2021-31533) Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan 19/2/2020 tarihli ve 31044 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ve bu Yönetmeliğe dayanılarak çıkarılan Tebliğlerde belirtilen usul ve esaslara göre satılabilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava, Muğla ili, Fethiye ilçesi, ... Mahalllesi, ... Sokak No:... adresinde kurulu tesiste, çiftlik domuzu et ürünleri işleme tesisi işletme onay belgesine sahip olan davacı şirket tarafından; söz konusu tesiste çiftlik domuzuna ilaveten yaban domuzu eti ve ürünleri işletme onay belgesi verilmesi istemiyle yapılan ... tarih ve ... sayılı başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
Davacı, "Evcil Tırnaklıların Eti, Kıyma, Hazırlanmış Karışımları, Et Ürünleri" işletme belgesi ile faaliyet gösteren çiftlik domuzu et ve et ürünleri işletme tesisine sahip bir firma olduklarını, işletmede çiftlik domuzlarının işlendiği günler dışındaki günlerde yaban domuzu işlemek istediğini, ülkemizdeki düzenlemelere ve AB mevzuatına uygun olarak faaliyet gösterdiğini ve HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points - Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları) sistemini tam olarak uyguladığını belirterek söz konusu başvuruyu yapmış olup, aynı hususları temyizen bakılan dava kapsamında da ileri sürmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının idareye yapmış olduğu başvuru üzerine talep edilen faaliyet konusunda başvuru dosyasının incelenerek davacıya şartlı onay belgesi düzenlenip düzenlenemeyeceği hususunda Tarım ve Orman Bakanlığından görüş sorulduğu, Tarım ve Orman Bakanlığının ... tarihli ve ... sayılı cevabi yazısı ile, söz konusu işletme tesislerine kabul edilebilecek büyük yaban av hayvanı olarak değerlendirilen yaban domuzlarının doğal yaşam ortamında kontrolden uzak şekilde yetişmesi, yaban domuzları ile ilgili hayvan sağlığına ilişkin hususlar ve bu hususların gıda güvenilirliği şartları üzerindeki etkileri değerlendirildiğinde avlanan yaban domuzu etlerinin insan gıdası olarak piyasaya sunulmasının uygun olmadığının değerlendirildiği, ayrıca tek hammaddesi avlanan yaban domuzu olan bu tesislere gıda işletmecisinin başvurusu üzerine uygun olarak değerlendirilip mevzuat hükümleri çerçevesinde şartlı onay verilerek faaliyetine izin verilse bile hammaddesi bulunmayan tesisin çalışması ve sonucunda onay belgesi almasının mümkün olmadığı, ayrıca davacı şirkete ait HACCP El Kitabının incelenmesi neticesinde avlanan domuzların karkas haline getirileceği ve bu durumun ilgili mevzuat hükümleri ile çeliştiği yönünde görüş bildirildiği görülmektedir.
Öte yandan, dava dosyası kapsamında davalı idarece sunulan dilekçeler incelendiğinde, büyük yaban av hayvanı olarak değerlendirilen yaban domuzlarının çiftlik domuzları ile birlikte davacıya ait tesiste işlenmesinin hayvan ve insan sağlığı açısından risk oluşturacağı, davacı şirket tarafından sunulan el kitapçığında yaban domuzlarının karkas et haline getirileceği belirtildiğinden bu durumun ilgili mevzuata aykırılık teşkil ettiği, davacının ayrı işleme tesisi kurarak yaban domuzu işleyebileceği yönünde açıklamalarda bulunulmuştur.
Aktarılan mevzuatın bir bütün halinde incelenmesinden, çiftlik hayvanları ile av ve yaban hayvanlarının bir arada işlenebileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı, çiftlik hayvanlarına ilişkin işletmeler ile av ve yaban hayvanları işleme tesislerindeki işleme süreçlerinin farklılık gösterdiği ve farklı denetim, izin ve satış usullerinin düzenlendiği görülmektedir.
Bu durumda, davalı idarenin, yaban domuzlarının çiftlik domuzları ile bir arada işlenmesinin insan ve hayvan sağlığı açısından risk oluşturacağı yönündeki açıklamaları ile mevzuatta yaban ve çiftlik hayvanlarının aynı tesiste işlenebileceğine ilişkin hüküm bulunmadığı dikkate alındığında, davacının talebinin zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;
2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 10/04/2025 tarihinde, kesin olarak oybirliği ile karar verildi.