Danıştay danistay 2024/2912 E. 2025/1349 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/2912
Karar No : 2025/1349

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Üniversitesi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davalı idare bünyesinde tam zamanlı belirli süreli akademik personel sözleşmesi ile yabancı uyruklu öğretim üyesi olarak görev yapan davacının sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin 30/06/2016 tarihli işlemin yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle yargı kararıyla iptal edilmesi üzerine, yetki unsuru yönünden sakatlığın giderildiğinden bahisle sözleşmenin sonlandırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ile dava konusu işlem nedeniyle yoksun kalınan parasal hakların yasal faizi ile birlikte ödenmesine ve özlük haklarının iade edilmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;
Yargı kararı üzerine kararda belirtilen yetki eksikliğinin ikmali için ... tarih ve ... sayılı mütevelli heyeti kararı ile mütevelli heyet başkanına yetki devri yapıldığı, ... tarih ve ... sayılı rektörlük yazısı ile davacının sözleşmesinin sonlandırılmasına ilişkin teklifin mütevelli heyet başkanının tensibine sunulduğu, ... tarih ve ... sayılı mütevelli heyet başkanlığı işlemi ile de davacının hizmet sözleşmesinin sonlandırılmasına karar verildiği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bu karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı, Danıştay Sekizinci Dairesinin 11/03/2022 tarih ve E:2019/5448, K:2022/1653 sayılı kararıyla;
Vakıf yükseköğretim kurumlarının ulusal yükseköğretim sisteminin önemli bir parçası olduğu, bu kurumlarda tüzelkişiliği temsile yetkili ve en yüksek karar organı olarak tanımlanan mütevelli heyetlerinin, kurumun amaç ve politikalarının oluşturulması, kurumsal bağımsızlığının ve akademik özerkliğinin korunması, sunduğu hizmetlerin düzenli bir şekilde gerçekleştirilmesi misyonuna sahip olması nedeniyle üye oluşumunda çeşitlilik ve kalite, fiilen etkin bir şekilde işlemesi, istişari yönünün güçlü olması gibi nitelikleri bünyesinde bulundurmasının sağlıklı bir işleyiş için kaçınılmaz olduğu,
Bu bağlamda, mevzuatın değerlendirilmesinden, mütevelli heyetin en yüksek karar organı olduğu, vakıf yüksek öğretim kurumu yöneticileri olan rektör ve müdürlere uygun gördüğü ölçüde yetkilerini devredebileceği, yetkilerini mütevelli heyeti başkanına devredebileceğine ilişkin herhangi bir düzenleme olmadığı, bu nedenle heyetin fiilen işlememesi sonucunu doğuracak şekilde yetkilerini mütevelli heyet başkanına devretmesinin kabulüne de imkan olmadığı,
Dava konusu işlem, davacının iş sözleşmesinin feshedilmesi üzerine ... İdare Mahkemesinde açılan iptal davası ile dava konusu işlemin yetki unsuru bakımından hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmesinin ardından ... tarih ve ... sayılı mütevelli heyeti kararı ile mütevelli heyet başkanına yetki devri yapılarak ... tarih ve ... sayılı rektörlük yazısı ile davacının sözleşmesinin sonlandırılmasına ilişkin teklifin mütevelli heyet başkanının tensibine sunulması üzerine ... tarih ve ... sayılı mütevelli heyet başkanlığı tarafından tesis edilmiş olduğundan, davaya konu işlemde hukuka uyarlık, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle bozulmuştur.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla,
Danıştay Sekizinci Dairesinin 11/03/2022 tarih ve E:2019/5448, K:2022/1653 sayılı bozma kararına uyularak;
Vakıf yükseköğretim kurumlarının ulusal yükseköğretim sisteminin önemli bir parçası olduğu, bu kurumlarda tüzelkişiliği temsile yetkili ve en yüksek karar organı olarak tanımlanan mütevelli heyetlerinin, kurumun amaç ve politikalarının oluşturulması, kurumsal bağımsızlığının ve akademik özerkliğinin korunması, sunduğu hizmetlerin düzenli bir şekilde gerçekleştirilmesi misyonuna sahip olması nedeniyle üye oluşumunda çeşitlilik ve kalite, fiilen etkin bir şekilde işlemesi, istişari yönünün güçlü olması gibi nitelikleri bünyesinde bulundurmasının sağlıklı bir işleyiş için kaçınılmaz olduğu,
Bu bağlamda, kararda yer alan mevzuatın değerlendirilmesinden, mütevelli heyetin en yüksek karar organı olduğu, vakıf yüksek öğretim kurumu yöneticileri olan rektör ve müdürlere uygun gördüğü ölçüde yetkilerini devredebileceği, yetkilerini mütevelli heyeti başkanına devredebileceğine ilişkin herhangi bir düzenleme olmadığı, bu nedenle heyetin fiilen işlememesi sonucunu doğuracak şekilde yetkilerini mütevelli heyet başkanına devretmesinin kabulüne de imkan olmadığı,
Uyuşmazlıkta, dava konusu işlem, davacının iş sözleşmesinin feshedilmesi üzerine ... İdare Mahkemesinde açılan iptal davası ile dava konusu işlemin yetki unsuru bakımından hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmesinin ardından ... tarih ve ... sayılı mütevelli heyeti kararı ile mütevelli heyet başkanına yetki devri yapılarak ... tarih ve ... sayılı rektörlük yazısı ile davacının sözleşmesinin sonlandırılmasına ilişkin teklifin mütevelli heyet başkanının tensibine sunulması üzerine 06/09/2017 tarih ve 1283 sayılı mütevelli heyet başkanlığı tarafından tesis edilmiş olduğundan, davaya konu işlemde yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık, davanın reddi yolunda verilen istinafa konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmediği,
Öte yandan, Anayasa’nın 125. maddesinde, idarelerin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları gidermekle yükümlü olduklarının kurala bağlandığı,
Bir idari işlemin yargı kararıyla iptal edilmesinin, işlemi yapıldığı andan başlayarak ortadan kaldırdığı, bu özelliği nedeniyle geriye yürüyen sonuçlar doğurduğu, başka bir anlatımla işlemin kurulduğu tarihten önceki hukuki durumun geçerliğini sağladığının idare hukukunun bilinen ilkelerinden olduğu, bu nedenle idarenin, iptal kararının amaç ve kapsamına göre yeni bir işlem yapmak, iptal edilen idari işlemden doğan tüm sonuçları ortadan kaldırmak, idari işlemin hiç yapılmamış sayılması ilkesinin gereği olarak önceki hukuki durumun geçerliğini sağlamakla yükümlü olduğu,
Bu kapsamda, Daireleri kararı ile hukuka aykırılığı saptanan dava konusu işlem nedeniyle Anayasa'nın 125. maddesi gereğince, davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle,
Davacının istinaf başvurusunun kabulüne, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline, davacının açıkta kaldığı süre içerisinde başka bir kurumda çalıştığı ya da kazanç getirici bir faaliyette bulunduğunun tespiti halinde, mükerrer ödemeye sebebiyet verilmemesi için elde ettiği gelirin mahsup edilerek, davacının hukuka aykırı işlem nedeniyle uğradığı mali kayıplarının, davanın açıldığı 28/09/2017 tarihinden önceki hakları için dava tarihinden itibaren, yargılama sürecindeki haklarının ise her bir ödemenin yapılması gereken tarihten itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 26/12/2023 tarih ve E:2023/107, K:2023/7809 sayılı kararıyla;
Temyize konu kararın dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının onanmasına,
Kararın, davacının dava konusu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi ve özlük haklarının iade edilmesi istemine ilişkin kısmı bakımından ise,

İdari yargılama hukukunun temel ilkeleri ve yerleşik yargı içtihatları gereği, idari yargı mercilerince verilen iptal kararlarının, geriye yürüdüğü ve idari işlemi tesis edildiği andan itibaren hiç tesis edilmemiş gibi ortadan kaldırdığı, iptal edilen işlem hiç yapılmamış sayıldığı için ilgilinin, işlem nedeniyle uğradığı parasal ve özlük hak kayıplarının karşılanması gerektiği,
Buna karşın, belirli süreli hizmet sözleşmelerinin yenilenmemesine ilişkin işlemlerin, yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle idari yargı mercilerince iptal edilmesi durumunda, yetkili idari makam ya da organ tarafından, sözleşmenin yenilenmesi veya yenilenmemesi yönünde bir karar alınması gerektiği, bu aşamada, iptal kararının hukuksal sonucu olarak yetki yönünden hukuka aykırı bulunan sözleşmenin yenilenmemesi işlemi ortadan kalkmış olmakla birlikte, idare ile ilgili arasındaki belirli süreli hizmet sözleşmesinin sona ermiş olması nedeniyle ortada bir sözleşme ilişkisi de bulunmadığı,
İdari yargı merci tarafından, sözleşmenin yenilenmemesi işleminin esasına ilişkin bir değerlendirme yapılmadığından ve belirli süreli hizmet sözleşmesinin süresinin sona ermiş olması nedeniyle ortada bir sözleşme ilişkisi bulunmadığından, bu aşamada, ilgili bakımından, kesin ve net olarak belirli olmayan parasal ve özlük hak kayıpları hakkında, sözleşmenin yenilendiği varsayımı ile doğrudan bir kabul kararı verilmesi mümkün olmadığından, karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği,
Bu durumda, sözleşmenin yenilenmemesine ilişkin dava konusu işlemin, yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmiş olması sebebiyle işlem nedeniyle yoksun kalınan parasal hakların yasal faizi ile birlikte ödenmesi ve özlük haklarının iade edilmesi istemi hakkında, karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğinden, aksi yönde değerlendirme ile verilen Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... kararının bu kısmının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;
İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına yönelik Dairelerinin önceki kararının davacının özlük haklarının iadesine ve "açıkta kaldığı süre içerisinde başka bir kurumda çalıştığı ya da kazanç getirici bir faaliyette bulunduğunun tespiti halinde, mükerrer ödemeye sebebiyet verilmemesi için elde ettiği gelirin mahsup edilerek, davacının hukuka aykırı işlem nedeniyle uğradığı mali kayıplarının, davanın açıldığı 28/09/2017 tarihinden önceki hakları için dava tarihinden itibaren, yargılama sürecindeki haklarının ise her bir ödemenin yapılması gereken tarihten itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesine" ilişkin kısmında ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, idari işlemin yetki unsurunda sakatlık olması nedeniyle iptal edilmiş olmasının "sözleşmenin yenilendiği" şeklinde yorumlanamayacağı, bu nedenle davacının yoksun kaldığı bir parasal haktan söz edilemeyeceği; emsal yargı kararları bulunduğu; sözleşmenin zaten süresi sonunda kendiliğinden sona ermekle artık taraflar arasında bir sözleşme ilişkisinin de bulunmadığı, bu nedenle sözleşme yenilendiği varsayımıyla davacı lehine parasal ve özlük hakların ödenmesine hükmedilemeyeceği belirtilerek ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:
Üye ...'in, uyuşmazlığın temelinde davacı ile davalı idare arasında 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca akdedilen bir iş sözleşmesinin bulunduğu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 5. maddesi uyarınca 4857 sayılı Kanuna tabi işçiler ile işverenler arasında iş ilişkisinden kaynaklanan her türlü uyuşmazlığın iş mahkemelerinin görevinde bulunması nedeniyle, taraflar arasında kurulan sözleşmelerin bireysel iş sözleşmesi ve aralarındaki iş ilişkisinin özel hukuk kurallarına göre belirlenen özel hukuk ilişkisi olması gözetildiğinde, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adli yargının görevli olduğu ve davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararın bozulması yönündeki usule ilişkin karşı oyuna karşılık, üniversitenin, sürekli ve düzenli nitelikteki kamu hizmetinde çalıştırdığı davacının statüsü, göreve alınması, hak ve yetkileri gözetildiğinde, idare hukuku kapsamında bir kamu personeli olduğu, davaya konu işlem, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda tanımı yapılan iptal davasına konu edilebilecek idari işlem niteliği taşıdığından, bu işlemin yargısal denetiminin idari yargının görev alanında bulunduğuna, bu işlemden kaynaklanan parasal hakların da, asıl işleme bağlı bir nitelik taşıdığı, dolayısıyla bu istemin de aynı kapsamda idari yargı yerinde görülmesi gerektiğine oyçokluğu ile karar verilerek, işin esasına geçildi.

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı, davalı idare bünyesinde, belirli süreli "tam zamanlı akademik personel iş sözleşmesi" ile öğretim üyesi statüsünde çalışmaktadır.
Davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile davacıya, belirli süreli iş sözleşmesinin, sözleşmede belirtilen 30/09/2016 tarihinde sona erdirileceği ve yenilenmeyeceği bildirilmiştir.
Bu işlemin iptali istemiyle açılan davada verilen, dava konusu işlemin "yetki unsuru" yönünden iptaline ve davacının bu işlem nedeniyle yoksun kaldığı özlük haklarının ödenmesine ilişkin yargı kararı üzerine, davalı idarece, "yetki unsuru sakatlığını gideren yeni bir işlem tesis etme ve bu şekilde bu kişinin hizmet sözleşmesinin sonlandırılmasına" dair ... tarih ve ... sayılı işlem tesis edilmiştir.
Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." kuralı yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
İdari yargı yerlerince verilen iptal kararları, Danıştayın istikrar kazanmış ve ilke hâline gelmiş içtihadına göre, idari işlemi tesis edildiği tarihten itibaren ortadan kaldıran, objektif, geriye yürüyen ve genellik ifade eden kararlardır. Bu ilke ile idari işlemin hukuka uygunluk denetimi sonrasında verilen iptal kararlarının gerekçeleri doğrultusunda hukuk düzeninin etkin bir biçimde korunması amaçlanmaktadır.
Buna göre, iptal kararının uygulanması, tespit edilen hukuka aykırılığın ortadan kaldırılması adına idarece, yargı kararının icaplarının yerine getirilmesi ile gerçekleşecektir. Bu uygulama, yargı kararı ile ulaşılmak istenen maksada uygun düşmelidir. Bu bağlamda en önemli yol gösterici, yargı kararının gerekçesidir. İdarenin yargı kararının gereğini yerine getirdiğinden söz edilebilmesi için kararın gerekçesinde izah edilen sebeplere, kararla güdülen amaca uygun olarak gereği yapılmalıdır.
Davacının 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında, belirli süreli iş sözleşmesi ile görev yapması ve dava konusu işlemin, belirlenen sürenin dolması halinde sona erecek olan sözleşmesinin yenilenmemesi işlemi olması nedeniyle sözleşmeli personel statüsüne yönelik bir değerlendirme de yapılması gerekmektedir. Sözleşmeli personel, Anayasa'nın 128. maddesinde belirtilen "diğer kamu görevlileri" kapsamında yer almaktadır. Uygulamada memurlarla aynı işi yapsalar da sözleşmeli personelin statüsü, çalıştırılma amacı, süresi, hakları ve yükümlülükleri memurlardan farklılık arz etmekte ve istihdam koşulları yönünden, idareye tanınan takdir yetkisi ölçüsünde, haklarında aynı hukuksal statüde bulunmadıkları memurlardan farklı düzenlemeler yapılması mümkün hale gelmektedir. Bu suretle kamu yönetiminde sınırlı da olsa bir esneklik yaratılması amaçlanmış olup sözleşmeli personel açısından kamu hizmetinin gerekleri ile bağlantılı olarak memurlara tanınan kanuni güvencelere kıyasla daha sınırlı güvencelere yer verilmiştir.
Bu açıklamalara göre somut olay değerlendirildiğinde,
Israra konu olan husus, davalı vakıf üniversitesi bünyesinde sözleşmeli öğretim elemanı statüsünde görev yapan davacının, sona erecek olan belirli süreli iş sözleşmesi süresinin sonunda, sözleşmesinin yenilenmeyeceğine dair işlemin, yetki unsurunda hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle verilen iptal kararı üzerine parasal haklarının ödenmesine karar verilmesi gerekip gerekmediği noktasındadır.
Belirli süreli iş sözleşmelerinin yenilenmemesine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda, idari yargı mercilerince dava konusu işlemlerde yetki unsuru yönünden hukuka aykırılık tespit edilmesi halinde, verilen iptal kararlarının hukuksal sonucu olarak, davaya konu işlemler tesis edildikleri tarihten itibaren ortadan kalkmakla birlikte, kararın gerekçesi "işlemin yetki unsuru yönünden hukuka aykırı bulunması" olduğundan, bu durum sözleşmenin doğrudan yenilenmesi veya sözleşmesi sürenin bitim tarihi itibarıyla sonlanmış olan davacının görev süresinin doğrudan uzaması sonucunu doğurmamakta, verilen iptal kararları üzerine yetkili idari makam ya da organ tarafından, sözleşmenin yenilenmesi veya yenilenmemesi yönünde yeni bir işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu işlemin yetki unsuru yönünden hukuka aykırı bulunarak iptal edilmesi üzerine, idarenin kadro ve ihtiyaç durumu ile kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda sözleşmeyi yenileyip yenilememe konusunda sahip olduğu takdir yetkisi kapsamında yapılacak yeniden değerlendirme sonrasında, sözleşme süresinin uzatılıp uzatılmaması konusunda yetkili idari makam veya organ tarafından yeni bir karar verileceğinden, davacı hakkında kesin ve net olarak belirli olmayan parasal hak kayıplarına ilişkin olarak sözleşmenin yenilendiği varsayımı ile bu aşamada doğrudan bir kabul kararı verilmesi mümkün bulunmamaktadır.
Bu durumda, davacının yoksun kaldığı parasal haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesine ve özlük haklarının iadesine karar verilmesi istemi yönünden, karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirken, aksi yönde değerlendirme ile verilen Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne;
2\. İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun yukarıda özetlenen gerekçeyle kabulü, kararın kaldırılması ve davacının özlük haklarının iadesi, açıkta kaldığı süre içerisinde başka bir kurumda çalıştığı ya da kazanç getirici bir faaliyette bulunduğunun tespiti halinde, mükerrer ödemeye sebebiyet verilmemesi için elde ettiği gelirin mahsup edilerek, davacının hukuka aykırı işlem nedeniyle uğradığı mali kayıplarının, davanın açıldığı 28/09/2017 tarihinden önceki hakları için dava tarihinden itibaren, yargılama sürecindeki haklarının ise her bir ödemenin yapılması gereken tarihten itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/06/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğu ile karar verildi.


KARŞI OY
X- Temyiz edilen kararla ilgili dosyanın incelenmesinden, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ısrar kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile temyize konu ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.