Danıştay danistay 2024/2900 E. 2025/1008 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/2900
Karar No : 2025/1008

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR): 1-... Kooperatifi
2-... Kooperatifi
VEKİLİ: Av. ...

DİĞER DAVACI : ... Derneği
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 03/07/2024 tarih ve E:2024/1923, K:2024/4537 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planında öngörülen sanayi alanı olan kullanım kararının kaldırılarak, taşınmazın tarım alanına alınması istemiyle davacılar tarafından yapılan ... tarih ve ... ile ... sayılı plan değişikliği başvurularının zımnen reddine ilişkin işlem ile taşınmaza yönelik 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planının iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Altıncı Dairesinin 03/07/2024 tarih ve E:2024/1923, K:2024/4537 sayılı kararıyla;İmar planlarının iptali istemiyle açılan davalarda, ilgililerin mülkiyet ve benzeri nitelikte ilişkide oldukları taşınmazlara ilişkin olarak dava açabilecekleri gibi çevre ve tarihi değerlerin korunması amacıyla kamu yararını ilgilendiren konularda da hemşehri sıfatıyla dava açabilecekleri, ancak, ilgililerin 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında mülkiyet ve benzeri nitelikte ilişkili olmadıkları taşınmazların kullanım kararının değiştirilmesi için başvuruda bulunamayacakları,
Uyuşmazlıkta, davacılar tarafından mülkiyetlerinde bulunmayan Muğla ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın sanayi alanı olan kullanım kararının kaldırılarak, tarım alanına alınması talebiyle 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında değişiklik yapılması istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile taşınmazın dava konusu çevre düzeni planındaki sanayi alanı olan kullanım kararının iptali istemiyle davanın açıldığı,
Menfaat ihlalinde ilgilinin idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin kurulması gerektiğinin açık olduğu, imar planı değişikliği taleplerinde ilgililerin ancak kendi mülkiyetlerinde bulunan taşınmazlara ilişkin kullanım kararlarının değiştirilmesini talep edebileceği dikkate alındığında, davacıların mülkiyeti kendilerine ait olmayan dava konusu taşınmaza ilişkin kullanım kararının değiştirilmesini ve iptalini istemekte 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında hukuki, kişisel ve güncel bir menfaatinin söz konusu olamayacağı,
Bu durumda, uyuşmazlığa konu taşınmazın maliki olmayan davacılar tarafından, taşınmaza yönelik olarak 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında değişiklik yapılması istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile taşınmazın çevre düzeni planındaki kullanım kararına karşı açılan davada, davacıların dava açma ehliyetlerinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN DAVACILARIN İDDİALARI : Temyiz eden davacılar tarafından, ... Köy halkının üye olduğu Kooperatiflerin hayvancılık ve orman alanlarını korumaya yönelik faaliyetlerde bulunduğu, Derneğin de çevreyi korumaya yönelik amaçlarının bulunduğu, alanda getirilen sanayi kullanımına ilişkin verilen ÇED olumlu kararının iptali istemiyle açtıkları davada, ÇED olumlu kararının iptaline karar verildiği, sanayi kullanımı getirilen alanın çevresinin zeytinlik ve tarımsal nitelikli alanlar ile orman alanlarıyla çevrili olduğu, üyelerinin mülkiyetinde bulunan tarım alanlarını ve ormanları korumak amacıyla açtıkları davada, dava açma ehliyetlerinin bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun olduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz eden davacıların istemlerinin reddi ile Daire kararının onanmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :
09/03/2011 tarihinde onaylanan 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planında dava konusu Muğla ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz sanayi alanı kullanımına ayrılmıştır.
Davacılar tarafından, 04/01/2024 tarihinde davalı idareye başvurularak, anılan taşınmazın sanayi alanından, tarım alanına alınmasına yönelik 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği yapılması istenilmiş, bu talebin zımnen reddi üzerine 04/03/2024 tarihinde temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu belirtilmiş, aynı Kanun'un dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde ise; "1. İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.
2\. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
3\. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." hükmüne yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı, 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendinde, dava dilekçelerinin süre aşımı yönünden inceleneceği; aynı maddenin 6. fıkrasında, ilk incelemeye ilişkin hususların tespit edilmesi halinde davanın her safhasında 15. madde hükümlerinin uygulanacağı; 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise süre aşımı bulunduğu tespit edilen davaların reddedileceği kurala bağlanmıştır.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ise; "İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar." hükmünü içermektedir.
14/06/2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Planların ilanı, itirazlar ve kesinleşmesi" başlıklı 33. maddesinde de; "(1) Çevre düzeni planı ve imar planları onaylandığı tarihten itibaren en geç on beş iş günü içinde otuz gün süreyle herkesin görebileceği şekilde idarelerce tespit edilen ilan yerlerinde asılmak suretiyle ve idarelerin internet sayfalarında eş zamanlı olarak ilan edilir.
(2) İmar planlarının nerede ve nasıl görülebileceği mahalli haberleşme araçları ile yerel veya ulusal basında veya ilgili muhtarlıklarda duyurulur.
(3) Planların askıya çıkarıldığına ve askıdan indirildiğine dair tutanaklar ilgili birim amiri dahil iki imzalı olarak düzenlenir.
(4) Planlara itiraz, otuz günlük ilan süresi içinde idareye yapılır ve itirazlar idarece değerlendirilir. İdarenin karar merciince itirazların reddedilmesi halinde, planlar başkaca bir onay işlemine gerek kalmaksızın red kararı tarihinde kesinleşir. İtiraz olmaması halinde planlar askı süresinin sonunda kesinleşir.
(5) İtirazlar; askı süresinin dolduğu tarihten itibaren en geç otuz gün içinde ilgili idare karar merciine gönderilir ve en geç otuz gün içinde karara bağlanarak planlar kesinleşir.
(6) İlan ve askı süresinde yapılan itirazlar üzerine idarelerce, planlarda değişiklik yapılması halinde planın değişen kısımlarına ilişkin olarak yeniden ilan süreci başlatılır.
(7) Onaylanmış planlarda yapılacak revizyon, ilave ve değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar ve çevre düzeni planları; 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 4. fıkrasında belirtilen “ilanı gereken düzenleyici işlemlerden” olup, aynı madde gereğince dava açma süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesi ile Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 33. maddesi gereği, imar ve çevre düzeni planları otuz gün süreyle askıda ilan edilerek duyurulmakta ve bu süre içerisinde imar planlarına yapılan itiraz başvuruları hakkında bir karar verilmek üzere, askı süresinin bitiminden sonra ilgili karar merciine gönderilmektedir.
Bu nedenle, imar ve çevre düzeni planlarına karşı askı süresi içerisinde yapılan itirazların, askı süresi dolduktan sonra, bu itirazlara yönelik idari işlem tesis edilmesi için yetkili mercie gönderildiği hususu ile 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi birlikte ele alındığında, dava açma süresinin başlangıcında, askıda yapılan itiraz tarihi yerine, itirazlar hakkında değerlendirme yapılacak sürecin başladığı askıdan inmeyi takip eden tarihin esas alınması gerekmektedir.
Sonuç olarak, 3194 sayılı Kanun'un 8. maddesi ve 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile üst makamlara başvurmayı düzenleyen 11. maddesi hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; imar ve çevre düzeni planlarına karşı, bir aylık askı süresi içerisinde 3194 sayılı Kanun'un 8/b maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan ilan-askı süresinin son gününü izleyen günden itibaren 60 gün (2577 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik ile bu süre 30 güne indirilmiştir.) içerisinde bu başvuruya cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, zımni ret işleminin oluştuğu bu tarihi takip eden 60 günlük dava açma süresi içerisinde veya ilan-askı süresinin son gününü izleyen 60 gün içerisinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde, bu cevabın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 60 günlük dava açma süresi içerisinde idari dava açılabileceği; imar ve çevre düzeni planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise davanın, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca, imar planının ilan-askı süresinin son gününü izleyen günden itibaren 60 gün içinde açılması gerekmektedir.
Öte yandan, bu süreler geçirildikten sonra yapılacak başvuruların ise, dava açma süresini ihya etmeyeceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu Muğla ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın sanayi alanı kullanımına ayrılmasına ilişkin 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planının 09/03/2011 tarihinde onaylandığı, davacılar tarafından askı süresi içinde anılan çevre düzeni planına itiraz edilmediği ve askı süresinin son gününü izleyen günden itibaren 60 gün içerisinde dava açılmadığı, anılan taşınmazın sanayi alanından, tarım alanına alınmasına yönelik 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği yapılması istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine 04/03/2024 tarihinde Muğla İdare Mahkemesi kayıtlarına giren dilekçe ile davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Çevre düzeni planına askı süresi içinde itiraz etmeyen davacıların, askı süresinin son gününü izleyen günden itibaren 60 gün içerisinde dava açması gerekirken, uyuşmazlık konusu taşınmazın sanayi alanından, tarım alanına alınması yönünde çevre düzeni planında değişiklik yapılması talebiyle yapılan ve yeni bir dava açma süresi başlatmasına hukuken olanak bulunmayan 04/01/2024 tarihli başvuruların reddi üzerine, 04/03/2024 tarihinde açılan davanın, süre aşımı nedeniyle esasının incelenme olanağı bulunmamaktadır.
Bu durumda, davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki Daire kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Temyiz eden davacıların temyiz istemlerinin reddine,
2.Davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 03/07/2024 tarih ve E:2024/1923, K:2024/4537 sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3.Kesin olarak, 07/05/2025 tarihinde esasta ve gerekçede oyçokluğu ile karar verildi.


KARŞI OY
X- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma sürelerinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu belirtilmiş; aynı maddenin dördüncü fıkrasında, "İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle "İdari makamların sükutu" başlıklı 10. maddesinde ise, "İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem ve eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler. Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu Muğla ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın sanayi alanı kullanımına ayrılmasına ilişkin 1/100.000 ölçekli Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planının 09/03/2011 tarihinde onaylandığı, davacılar tarafından anılan taşınmazın sanayi alanından, tarım alanına alınmasına yönelik 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı değişikliği yapılması istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine 04/03/2024 tarihinde ... İdare Mahkemesi kayıtlarına giren dilekçe ile davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Olayda, çevre düzeni planı kapsamında uğranıldığı ileri sürülen mağduriyetin giderilmesi amacıyla, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında değişiklik yapılmasına yönelik olarak 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında yapılan başvurunun zımnen reddedildiği görülmüştür.
Bu itibarla, 2577 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca, işlem tesisi talebiyle her zaman başvurulabileceği açık olup, çevre düzeni planı değişikliği talebiyle 04/01/2024 tarihinde davalı idareye yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine, 04/03/2024 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay Altıncı Dairesince uyuşmazlığın esası incelenmek suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, davanın ehliyet yönünden reddi yolundaki Daire kararının, davada süre aşımı bulunduğu gerekçesiyle onanmasına ilişkin çoğunluk kararına, temyize konu kararın bozulması gerektiği oyuyla katılmıyoruz.


KARŞI OY
XX- Danıştay Altıncı Dairesinin temyize konu 03/07/2024 tarih ve E:2024/1923, K:2024/4537 sayılı kararının aynen onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.