Danıştay danistay 2024/2680 E. 2025/1448 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/2680
Karar No : 2025/1448

TEMYİZ EDENLER : 1-(DAVALI):... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

2-DAVALI YANINDA MÜDAHİL: ... Gıda Perakende İşletmecilik ve İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ
VEKİLİ: Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İnşaat Taahüt Sanayi ve Ticaret AŞ
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde bulunan meşrubat büfesi için ... Gıda Perakende İşletmecilik İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ'ye verilen... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 06/12/2017 tarihinde mahallinde yapılan keşif sonrasında düzenlenen 26/01/2018 tarihli bilirkişi raporunda özetle; ''dava konusu büfenin, ticari bir büfe olduğu ve Ankara Büyükşehir Belediyesinin tasarrufunda kent içi ana trafik yolu olan bölünmüş ve iki yönlü ... caddesinin yaya kaldırımında yapıldığı, yetki ve yapıldığı yerin niteliği (yaya yolu oluşu) açısından bir sakınca taşımadığı ancak yer seçimi ve konumlandırılışı açısından yasal ve teknik sakıncalar oluşturduğu, önemli bir yaya alanında yayaların geçiş hakkını 15m. den 10 m. ye düşürdüğü, halihazırda yetmeyen mevcut yaya yolu kapasitesini azalttığı, sadece bulunduğu yaya yolundan/kaldırımdan gelen-giden yaya trafiğini değil, ana arterlerden ve 4 koldan karşıdan karşıya geçişlerde gelen-giden yaya trafiğini engellediği, konumu itibariyle, ... Bulvarından sağa... Caddesine dönen taşıt trafiğinin güvenli görüş mesafesini de engellediği, aynı alanda dava konusu büfe ile birlikte kısa mesafelerde 5 adet büfe bulunduğu, dolayısıyla dava konusu büfenin ihtiyaca binaen yapılmadığı, gereksiz olduğu ve görüntü kirliliği yarattığı, yaya trafiğinden başka iş merkezi binasının girişini ve mağazaların görünüşünü ve giriş-çıkışını olumsuz etkilediğinin de söylenebileceği, Kızılay Meydanı aynı zamanda büyük bir kavşak olduğundan toplanma veya merasim sonrası veya yangın gibi tehlike arz eden olaylarda dağılmaların kolay ve güvenli olması anlamında bu meydanda köşe alana sıkıştırılmış olan dava konusu büfenin yaya sirkülasyonu ve güvenliğini olumsuz etkileyici nitelikte olduğu, büfe yapma konusundaki idari yetkilerin, sınırsız olamayacağı, kent estetiği, siluet, güvenlik, araç ve yaya trafiği gibi başka faktörlere bakılmadığı, konuya ilişkin bir araştırma, analiz vb. çalışmalar ve etütlere dayandırılmadığı, sağlıklı ve güvenli kentsel mekanlar oluşturulması ilkesine aykırı ve bulunduğu kent mekanının sağlığını ve güvenliğini bozucu nitelik taşıdığı, belirtilen bu görüşler doğrultusunda dava konusu büfenin ve yapılmasına ilişkin işlemlerin; teknik yönden bulunduğu bölgenin niteliğine uygun düşmediği, yaya ve taşıt trafik düzenini bozucu nitelikte olduğu, İmar, Belediye, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına ilişkin mevzuatlara, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olmadığı'' yönünde görüş bildirildiği, bilirkişi raporu hükme esas alınarak, ilgili mevzuat uyarınca ... Gıda Perakende İşl. İnş. San. ve Tic. AŞ tarafından işletilen meşrubat büfesine ilişkin verilen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle ruhsatın iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...ayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Dördüncü Dairesinin 10/01/2024 tarih ve E:2023/7817, K:2024/109 sayılı kararıyla;
Müdahilin temyiz istemi yönünden,
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Temyiz" başlıklı 46. maddesinde, Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin bu maddede bentler halinde sayılan davalar hakkında verdikleri kararların başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceği, 48. maddesinin 6. fıkrasında, temyizin kanuni süre geçtikten sonra yapılması halinde kararı veren mercinin, temyiz isteminin reddine karar vereceği; ilgili merciin bu kararlarına karşı, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabileceği; aynı maddenin 7. fıkrasında, temyizin kanuni süre içinde yapılmadığının anlaşılması halinde 6. fıkrada sözü edilen kararın dosyanın gönderildiği Danıştayın ilgili dairesi ve kurulunca kesin olarak verileceğinin kurala bağlandığı,
Dosyanın incelenmesinden; temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının müdahile usulüne uygun olarak 02/04/2019 tarihinde tebliğ edildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinde belirtilen otuz günlük sürenin bitim tarihinin son günü olan 02/05/2019 günü mesai bitimine kadar temyiz başvurusunda bulunulması gerekmekte iken 09/05/2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile anılan kararın temyiz edildiği anlaşıldığından, müdahilin temyiz isteminin süre aşımı nedeniyle incelenmesine olanak bulunmadığı,
Davalı idarenin temyiz istemi yönünden,
İlgili mevzuat hükümleri uyarınca; idari davalarda dava açma süresinin başlangıç tarihinin; idari işlemin tebliğ, yayın veya ilan tarihi olduğu, ancak yasada öngörülen bu durumların söz konusu olmadığı hallerde, ilgililerin dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyiniyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği göz önünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirleneceği, idari işlemin usulüne uygun tebliği ve bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenilmesinin; ilgililerin dava açma haklarını kullanmalarını ve açılan davanın da gereği gibi yargı mercileri önüne getirilebilmesini doğrudan etkilediği, bu anlamda; bir idari işlemin iptali istemiyle açılan davada usul ve esas yönünden hukuki denetim yapılabilmesinin; işlemin içeriğinin tebliğe veya duyuruya ilişkin olarak düzenlenen belgeden kuşkuya yer vermeyecek şekilde açıkça anlaşılabilmesi halinde mümkün olduğu,
Dava dosyasının incelenmesinden; Ankara ili, Çankaya ilçesi, Atatürk Bulvarı ile ...Caddesi köşesinde yer alan 3m X 3m= 9m2, yükseklik 2,5 m boyutlarındaki meşrubat büfesi, mülkiyeti idareye ait olan ... İşletmeleri Ltd. Şti'ne ihale edilerek kira sözleşmesi imzalandığı, bu kira sözleşmesine istinaden büfenin 20/06/2015 tarihli alt kira sözleşmesi yapılmak suretiyle ... Gıda Per. İşl.ve İnş. San. Tic. AŞ'ye kiralandığı, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı Oluru ile kurulan Yer Tespit Komisyonu kararına istinaden uyuşmazlığa konu büfenin söz konusu yere konumlandırıldığı, büfenin yanında yer alan ''...'' adıyla anılan binanın maliki olan davacı tarafından, çeşitli nedenlerle (gerekli inceleme ve araştırmalar yapılmaksızın verildiği, büfenin yaya trafiği, kent ve çevre estetiği yönünden olumsuz etkisi olduğu, imar kirliliğine neden olduğu, planlama ve şehircilik ilkelerine aykırı olduğu, yangın ve acil boşaltma süreçlerinin değerlendirilmesinde büfenin risk teşkil ettiği, şirkete ait binanın Türkiye Cumhuriyeti tarihinde inşa edilmiş ilk gökdelen olduğu, bu nedenle alana büfe konumlandırılmak suretiyle bu özelliğin karartıldığı, büfenin rant amaçlı konumlandırıldığı, çevrede bulunan esnafların zarar gördüğü vs.) ... Gıda Per. İşl. ve İnş. San. Tic. AŞ'ye verilen ... tarih ve ...sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle 02/03/2016 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığı,
Bu durumda; uyuşmazlık konusu iş yerinin, davacıya ait taşınmazın önünde olması nedeniyle işyeri açma ve çalışma ruhsatının davalı idare tarafından düzenlendiği tarihten itibaren iş yerinden haberdar olunduğunun kabulü gerektiğinden, işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği tarihten itibaren 60 gün içerisinde ya doğrudan doğruya ruhsatın iptali istemiyle dava açılması ya da aynı süre içerisinde 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca, ruhsatın iptali istemiyle idareye başvurularak, talebin reddi üzerine de kalan süre içerisinde talebin reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılması gerekirken, 02/03/2016 tarihinde ruhsatın iptali istemiyle açılan bu davanın süresinde olmadığı, bu sebeple davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği sonucuna varıldığından temyize konu kararda hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle,
Davalı idare yanında müdahilin temyiz isteminin süre aşımı nedeniyle reddine, davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; uyuşmazlığa konu büfenin konumlandırıldığı yerin yanında yer alan ''...'' adıyla anılan binanın maliki olan davacının mülkiyet hakkının ihlal edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkına ilişkin konularda her zaman dava açılabileceği gibi işyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkin mevzuat gereği, ruhsatın verilmesi aşamasında olduğu gibi izleyen tarihlerde de ruhsatın, gerek düzenlenmesi aşamasında gerekse işletmenin faaliyeti aşamasında mevzuata aykırılıklar nedeniyle iptalini gerektiren hususlar yönünden her zaman denetlenebileceği, aynı şekilde menfaati ihlal edilenler yönünden de ruhsat verilmesini izleyen dönemlerde de gerek ruhsatın hukuka aykırı bir şekilde verilmesi gerekse ruhsata aykırılıklar yönünden her zaman idareye başvurulabileceği gibi, doğrudan dava da açılabileceği, büfenin davacıya ait taşınmazın önünde olmasının davacının düzenlenen ruhsattan haberdar olduğunu göstermediği gibi, davacının dilekçesinde belirttiği işyeri açma ruhsatının öğrenme tarihinin aksini ortaya koyacak bilgi ve belgenin de dosyada mevcut olmaması nedeniyle davanın süresi içerisinde açıldığının kabulü gerektiği gerekçesi eklenmek suretiyle istinaf başvurusunun reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare ve müdahil tarafından, davaya konu ruhsatın hukuka uygun bir şekilde düzenlenmiş olduğu, ayrıca davacı tarafından açılan davanın öncelikle süre aşımı yönünden reddi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Bulvarı ile ... Caddesi köşesinde yer alan 3m X 3m= 9m2, yükseklik 2,5 m boyutlarındaki meşrubat büfesi mülkiyeti idareye ait olan... İşletmeleri Ltd. Şti'ne ihale edilerek kira sözleşmesi imzalanmıştır.
Bu kira sözleşmesine istinaden büfe 20/06/2015 tarihli alt kira sözleşmesi yapılmak suretiyle ... Gıda Per. İşi.ve İnş. San. Tic. AŞ'ye kiralanmıştır.
Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığının ... tarih ve...sayılı Oluru ile kurulan Yer Tespit Komisyonu kararına istinaden uyuşmazlığa konu büfe söz konusu yere konumlandırılmış ve büfenin yanında yer alan ''...'' adıyla anılan binanın maliki olan davacı tarafından, ... Gıda Per. İşl. ve İnş. San. Tic. AŞ'ye verilen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle 02/03/2016 tarihinde temyizen bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
Anayasa'nın 40. maddesinin 2. fıkrasında; Devletin, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğu hükme bağlanmış, 125. maddesinin 3. fıkrasında da; 40. maddedeki düzenlemenin devamı niteliğinde, "İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında; dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu, 2. fıkrasında; bu sürenin, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren başlayacağı, 4. fıkrasında ise; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı kuralları düzenlenmiştir.
2577 sayılı Kanun'un 10. maddesinin, dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde, ilgililerin haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilecekleri, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilecekleri, "üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde ise, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurmanın işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresinin yeniden işlemeye başlayacağı ve başvurma tarihine kadar geçmiş sürenin de hesaba katılacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 4. maddesinde, "3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar.
a) İnsan sağlığına zarar vermemek,
b) Çevre kirliliğine yol açmamak,
c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak."; 6. maddesinde, "İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, 3 üncü maddede belirtilen merciler tarafından ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirilirler. Bu süre içinde kontrol ettirilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yasal hükümler uygulanır.
Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde; verilmiş olan ruhsat, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ayrıca işlem yapılır." kuralı düzenlenmiştir.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 13. maddesinde, "İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idareler tarafından ruhsatın verildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde kontrol edilir. İşyerinin bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde ruhsat kesinleşir. Kontrol görevini yerine getirmeyen yetkili idare görevlileri hakkında kanunî işlem yapılır.
İşyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir.
Verilen süre içinde tespit edilen noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde, ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılır. Ayrıca ilgililerin yalan, yanlış ve yanıltıcı beyanı varsa haklarında kanunî işlem yapılır." düzenlemesi kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta dava konusu edilen işyeri açma ve çalışma ruhsatının davacıya ilişkin olmaması nedeniyle davacıya ruhsat verildiğine ilişkin bir bildirim yapılmadığından, dava açma süresinin ruhsatın düzenlendiği 08/07/2015 tarihinden itibaren hesaplanmasına hukuken olanak bulunmamaktadır.
Ancak, ilgililere tebliğ yapılmamış olması bu kişilerin sınırsız bir şekilde her zaman dava açabilecekleri anlamına da gelmemektedir. Bu bakımdan ilgililerin haklarını kullanırken dürüstlük kuralları çerçevesinde hareket etmeleri gerektiği tabiidir.
Bu bağlamda, hayatın olağan akışına uygun olacak şekilde dava konusu işlemin öğrenildiğinin kabul edilebildiği hallerde dava açma süresinin bu tarihten itibaren başlatılması gerekmektedir.
Somut olayda, dava konusu ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendikten sonra Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Ruhsat ve Denetim Şube Müdürlüğü tarafından 06/08/2015 tarihinde yerinde yapılan denetim sonucunda söz konusu büfenin 9 metrekare geldiği, faaliyet konusunun kiralama amacına uygun olduğu ve bu haliyle faaliyetinde sakınca bulunmadığı şeklinde inceleme raporu düzenlendiği görülmüştür.
Bu kapsamda, söz konusu büfenin denetimin yapıldığı 06/08/2015 tarihinde faal olduğu hususu dikkate alındığında, davacının taşınmazının hemen önünde konumlandırılmış olan söz konusu büfeye ilişkin dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatından en geç davacının bu tarihten (06/08/2015) itibaren haberdar olduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu itibarla, anılan tarihten itibaren 60 gün içinde (en geç 05/10/2015 tarihinde dava açılması gerekirken), 02/03/2016 tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı sonucuna varıldığından işin esası incelenerek verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalı idare ve müdahilin temyiz istemlerinin kabulüne;
2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 30/06/2025 tarihinde kesin olarak oybirliği ile karar verildi.