Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/2164
Karar No : 2025/2279

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1-...
2-...
3-...
4- ...
5-...
6- ...

DİĞER DAVACILAR : 1-...
2-...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) : ... Beton Nakliye San. Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Şile ilçesi, ... ve ... Mahalleri hudutları dahilinde bulunan alanda kalker üretimi yapılan sahada kullanılmak üzere (eski) ... tarih ve ... sayılı "kalker üretimi ile kırma, eleme ve yıkama tesisi" faaliyet konulu 1. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatına; "asfalt plenti ve hazır beton üretimi" faaliyeti de eklenmek suretiyle düzenlenen ...tarih ve ...sayılı 1. sınıf gayrisıhhi müessese işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; uyuşmazlığa konu faaliyet yönünden düzenlenen, ... tarih ve...sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davada; Mahkemelerinin, E:..., K.... sayılı kararı ile "...dava konusu tesisin 396.000 ton/yıl kapasitede faaliyet göstereceği dolayısıyla bu rakamların yönetmelik limitlerine çok yakın bir ölçekte (400.000 ton) olduğu, dava konusu alanın ise Duyarlı Yöreler Listesi dikkate alınarak korunması gereken alanlar içinde olduğu ve çevresel etkilerinin ve alınacak önlemlerin PTD'de yeterli düzeyde ele alınmadığı hususları dikkate alındığında, bilirkişi raporunda vurgulanmış etkilerin ve önlemleri de içeren kapsamlı bir ÇED raporu hazırlanarak ÇED sürecinin işletilmesi ve neticede ortaya çıkan duruma göre iş ve işlemler gerçekleştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu idari işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle söz konusu işlemin iptaline karar verildiği; anılan dosyada alınan bilirkişi raporunda, yıkamada oluşan beton artıklarının ve diğer kaba atıkların nasıl bertaraf edileceğine dair bilgi bulunmadığı, Asfalt plent üretim tesisi akım şeması incelendiğinde birçok ara üniteden toz, gürültü, emisyon ve yine hazır beton ünitesinden de toz, gürültü gibi çevresel kirleticilerin oluştuğu, Toz emisyonlarının bertarafı için pulvarize sistem, kapalı mekân kullanımı, temizleme, torbalı filtreler ve rüzgâr perdelerinin yapımı şeklinde önlemler alınacağı belirtildiği ancak toz emisyonları ile ilgili olarak partikül büyüklüğü, rüzgâr yönü, tozuyan madde cinsi gözönünde bulundurularak yapılmış herhangi bir analize rastlanmadığı, sahada mevcut olduğu söylenen kuru filtre (toz tutucu)” nin koku giderimi de sağladığı ifade edildiği ancak teknik bilgi verilmediği, trafik yükü hakkında detaylı bilgi bulunmadığı, dolayısıyla çevresel etkilerinin ve alınacak önlemlerin PTD'de yeterli düzeyde ele alınmadığının belirtildiği; dava konusu tesisin, faaliyetlerinin çevreye etkisi ile dava konusu işlemin de dayanağı olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararının iptaline karar verilmiş olması karşısında, "kalker üretimi ile kırma, eleme ve yıkama tesisi" faaliyet konulu 1. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatına; "asfalt plenti ve hazır beton üretimi" faaliyeti de eklenmek suretiyle (yeniden) düzenlenen işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali yolundaki... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 09/03/2022 tarih ve E:2021/10786, K:2022/2879 sayılı kararı ile bozularak, davanın süre aşımı nedeniyle reddine kesin olarak karar verildiği ve anılan ÇED Gerekli Değildir kararına dayalı olarak "asfalt plenti ve hazır beton üretimi" faaliyetlerini de içerecek şekilde yeniden düzenlenen dava konusu işlemde mevzuata aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davalı ve davalı yanında müdahilin istinaf başvurularının kabulüyle İdare Mahkemesi kararı kaldırılarak, davanın reddine karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Danıştay Dördüncü Dairesinin 06/12/2023 tarih ve E:2023/7406, K:2023/6815 sayılı kararıyla;
Uyap sistemi üzerinden; aynı taşınmazda, taşınmazın eski maliki, dava dışı ... İnşaat firması tarafından "asfalt plenti ve hazır beton üretimi" faaliyetinde bulunmak için yapılan işyeri açma ve çalışma ruhsat başvurusunun reddi işleminin iptali istemiyle açılan ve kanun yolu aşamalarından geçerek 21/04/2016 tarihinde kesinleşmiş olan,... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı dosyası kapsamına, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından sunulan 08/01/2014 evrak kayıt tarihli ara kararı cevabında, taşınmazın içerisinde yer aldığı bölgenin 2009 tasdik tarihli 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında "tarımsal niteliği korunacak alan" lejantında kaldığı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının ise henüz hazırlanmadığının belirtilmesi üzerine, Mahkemece, davacı tarafından kurulmak istenen hazır beton santralinin; tarımsal niteliği korunacak alan lejantı ile parsele atfedilen tarımsal faaliyeti sürdürmeye dönük olan kullanımlar haricinde bir yapılaşma ve arazi kullanım kararı verilmesine hukuki engel teşkil eden söz konusu planlama nedeniyle şehircilik ilkesi ile de bağdaşmadığı sonucuna ulaşılarak davanın reddine karar verildiği,
Dava konusu işletmenin bulunduğu taşınmazın mevcut- güncel durumuna ilişkin, Uyap sistem üzerinden, kanun yolu aşamalarından geçerek 09/03/2022 tarihinde kesinleşmiş olan,... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı dosyası kapsamında 22/06/2021 tarihinde taşınmazda keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak alınan Orman, Jeoloji, Çevre ve Maden Mühendisliği bölümleri öğretim üyelerinden müteşekkil bilirkişi heyeti raporunda; taşınmazın, 09/05/2017 tarih ve 30061 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "İstanbul İli Anadolu Yakası Yeraltı Suyu İşletme Sahası” olarak ilan edilen alanda ve "İSKİ İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği” kapsamında tesisin, Darlık barajına olan 1,9 km mesafede, "Orta Mesafeli Koruma" alanında olduğu ve aynı Yönetmeliğin EK l-/a maddesinde sayılan İstanbul'a su temin edilen içme suyu havzaları ve dereler arasında sayılan Yeşil Dere ile tesis girişinin uzaklığının 104 m (mutlak koruma alanı) olduğu; İSKİ tarafından yapılan kontrollerde tesis atıklarının Ahmetli deresinde mil birikmesine sebebiyet verdiğinin tespitine ilişkin İSKİ'nin ... tarih ve ..... sayılı yazısının bulunduğu; proje alanında kalan ..., ... ve ... sayılı parsellerin 15/06/2019 tasdik tarihli, 1/100.000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni planında "Orman Alanı" veya "Tarımsal Niteliği Korunacak" alanda kaldığı ve 830 m mesafede Ahmetli Köyüne bağlı konutlar ile 150 m mesafede Korucu'ya bağlı konutların bulunduğu, Satmazlı köyüne 900 m, Korucu köyüne 925 m, Ahmetli Köyüne 1,4 km mesafede olduğunun tespit edildiği,
Temyizen incelenen dava dosyasındaki bilgi ve belgelerle; Uyap sistemi üzerinden incelenen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı dosyası ile...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı dosyalarında bulunan bilgi ve belgelerin, ilgili mevzuatla birlikte değerlendirilmesinden; Danıştay Sekizinci Dairesinin muhtelif kararlarında madencilik faaliyeti için zorunlu olan tesislerden- faaliyetlerden sayılmadığı belirtilen dava konusu "asfalt plenti ve hazır beton üretimi" faaliyeti yönünden; mevzuatın öngördüğü usule uygun şekilde ruhsatlandırma işlemi yapılmamış olduğu ve ayrıca çevresel etkileri nedeniyle, mevcut taşınmazda anılan faaliyetin yürütülemeyeceği anlaşıldığından istinaf başvurusunun reddine karar verilmesi gerekmekte iken, aksi kanaatle istinaf başvurusunun kabulüyle davanın reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize gelen davacılar tarafından, istinaf dairesince, “ÇED Gerekli Değildir” kararına karşı açılan dava ile “Asfalt Plenti ve Hazır Beton Üretimi” tesisi GSM ruhsatına karşı açılan davanın birbirine karıştırıldığı, “ÇED Gerekli Değildir” kararına karşı açtıkları davada ilk derece mahkemesince verilen iptal kararı temyiz aşamasında Danıştay Altıncı Dairesi tarafından “süre aşımından” bozulduğu için “Asfalt Plenti ve Hazır Beton Üretimi” tesisi GSM ruhsatına karşı açtıkları davanın da işin esasına girilmeden (bir anlamda süre aşımından) reddedilmesi gibi bir durumun ortaya çıktığı, "ÇED Gerekli Değildir” kararına karşı açılan davanın süreden reddedilmiş olması nedeniyle "ÇED Gerekli Değildir” kararı ayakta olduğundan ruhsat dosyasının esasının incelenemeyeceği sonucunu doğuran yorumun hatalı olduğu, nitekim “Asfalt Plenti ve Hazır Beton Üretimi” tesisi GSM ruhsatına karşı açılan davanın süresinde olduğu, istinaf aşamasında, eksik inceleme yapılarak ilk derece mahkemesince verilen iptal kararının dayandığı birinci gerekçenin atlandığı / gözden kaçırıldığı, sadece ikinci gerekçenin görüldüğü, oysa iptal kararının dayandığı birinci gerekçenin halihazırda da mevcut olan “Asfalt Plenti ve Hazır Beton Üretimi” tesisi faaliyetlerinin çevreye verdiği zararlara ilişkin olduğu, "ÇED" sürecinin dışında eğer faaliyet çevreye zarar veriyorsa buna ilişkin incelemenin ruhsat dosyasında yapılmasının önünde hukuken bir engel bulunmadığı, verilen zararların bilirkişi raporu ile de net bir şekilde ortaya konulduğu, ruhsata konu sahanın İSKİ İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği kapsamınında İstanbul'a içme suyu sağlanan içme suyu havzaları ve dereler arasında sayılan Yeşil Dere ile tesis girişinin uzaklığının 104 metre uzaklıkta olduğu, bu haliyle mutlak koruma alanında kaldığı, mutlak koruma alanında ise bu mahiyette bir tesis bulunamayacağı, tesisin aynı zamanda orman alanı ve tarımsal niteliği korunacak alan lejantında kaldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare ve davalı idare yanında müdahil tarafından, ısrar kararının hukuka ve usule uygun bulunduğu, davacılar tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen sebeplerin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul ili, Şile ilçesi, ... Mahallesi, ... ruhsat numaralı sahada davalı yanında müdahil tarafından yapılması planlanan "Asfalt Plent Tesisi, Hazır Beton Santrali ve Yıkama Tesisi" projesi ile ilgili olarak İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce... tarih E:... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir" kararının verildiği, ... tarih ve ... sayılı Kalker Üretimi ile Kırma- Eleme ve Yıkama Tesisi faaliyet konulu birinci sınıf Gayrisihhi müessese ruhsatının düzenlendiği, müdahilin 04/10/2019 tarihli dilekçesi ile davalı idareye başvurarak söz konusu ruhsata Asfalt Plenti ve Hazır Beton Üretimi faaliyetlerini de eklemek istediklerinden bahisle ruhsat talebinde bulunulması üzerine "asfalt plenti ve hazır beton üretimi" faaliyeti de eklenmek suretiyle ... tarih ve ... sayılı 1. sınıf gayrisıhhi müessese işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği, bunun üzerine söz konusu ruhsatın iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 3. maddesinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili merciler "a) Belediye hudutları ve mücavir alan dışında kalan işyerleri ve işletmelere il özel idareleri" ve anılan alanda kalan tüm işyerleri ve işletmelere belediyeler olarak belirlendikten sonra, 4. maddesinde; yetkili mercilerin, iznin verilmesi için yapacağı iznin verilmesi için yapacağı beyan ve incelemelerde "a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacağı ve 6. maddesinde ise, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerlerinin, anılan yetkili idareler tarafından, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına, ruhsatın veriliş tarihini izleyen bir ay içinde kontrol ettirileceği, bu süre içinde kontrol ettirilmemesi halinde, ilgilinin, çalışma ruhsatı almış sayılacağı; ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde ise, verilmiş olan ruhsatın, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek, işyerinin kapatılacağı hükmü yer almaktadır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in, 4. maddesinin "b" bendinde faaliyeti sırasında çevresinde bulunanlara biyolojik, kimyasal, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden az veya çok zarar veren veya vermesi muhtemel olan ya da doğal kaynakların kirlenmesine sebep olabilecek müesseseler gayrisıhhî müessese olarak ve "c" bendinde ise, konutlardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzak bulundurulmaları gereken müesseseler birinci sınıf gayrisıhhî müessese olarak tanımlanmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun, 2. maddesine, I. Grup madenler, "a) İnşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl. b) Tuğla-kiremit kili, Çimento kili, Marn, Puzolanik kayaç (Tras) ile çimento ve seramik sanayilerinde kullanılan ve diğer gruplarda yer almayan kayaçlar." ve II.Grup madenler ise, "a) Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan agrega, hazır beton ve asfalt yapılarak kullanılan kayaçlar. b) Mermer, Traverten, Granit, Andezit, Bazalt gibi blok olarak üretilen taşlar ile dekoratif amaçla kullanılan doğal taşlar.c) (Ek: 4/2/2015-6592/1 md.) Kalsit, Dolomit, Kalker, Granit, Andezit, Bazalt gibi kayaçlardan entegre çimento, kireç ve kalsit öğütme tesisinde kullanılan kayaçlar." olarak işaret edildikten sonra 7. maddesinde, "Devlet ormanları içinde yapılacak maden arama ve işletme faaliyetleri ile bu faaliyetler için zorunlu ve ruhsat süresine bağlı olarak yapılan geçici tesislere 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre izin verilir"; "...Madencilik faaliyeti yapılan alanların, izne tabi alan olmaları halinde, ilgili olduğu kanun hükümlerine göre gerekli izinlerin alınması zorunludur... Diğer kanunlara göre izne tabi alanlar, Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlenir. (Ek fıkra: 10/6/2010-5995/3 md.) Kazanılmış haklar korunmak kaydıyla içme ve kullanma suyu rezervuarının maksimum su seviyesinden itibaren 1000-2000 metre mesafe genişliğindeki şeritte galeri usulü patlatma yapılmaması, alıcı ortama arıtma yapılmadan doğrudan su deşarj edilmemesi şartıyla çevre ve insan sağlığına zarar vermeyeceği bilimsel ve teknik olarak belirlenen maden arama ve işletme faaliyetleri ile altyapı tesislerine izin verilir... (Ek fıkra: 10/6/2010-5995/3 md.) Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatları il özel idareleri veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı tarafından verilir. (Ek cümle:14/2/2019- 7164/8 md.) Maden ruhsat sahalarında, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler dışındaki faaliyetler ve/veya tesisler için Bakanlığın izni olmaksızın hiçbir surette işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenemez... İlgili bakanlıkların mevzuatı gereği yapacakları inceleme ve denetimlerde; ruhsat alanlarında ilgili Kanun esaslarına uygun çalışılmadığının tespiti halinde, mevzuat çerçevesinde yapılacak işlemler Genel Müdürlüğe bildirilir. Çevre ve insan sağlığına zarar verdiği tespit edilen madencilik faaliyetleri gerekli önlemler alınıncaya kadar durdurulur... (Ek fıkra:14/2/2019-7164/8 md.) Ruhsat sahalarında ruhsat sahipleri, madencilik faaliyetleri ve madenlerin işlenmesine yönelik faaliyetler dışında hiçbir faaliyette bulunamaz ve geçici tesisler dışında herhangi bir tesis veya alt yapı tesisi kuramaz. Ruhsat sahalarında ruhsat sahibi veya diğer gerçek veya tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşları ancak Bakanlık tarafından uygun görülmesi hâlinde ticari veya sınai faaliyette" bulunabileceği hükme bağlanmıştır.
Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği'nin 4. maddesinde, "k)Geçici tesisler: Maden ruhsatının süresine bağlı olarak yapılan tesis ve altyapı tesislerini... n)İnceleme kurulu: Birinci sınıf gayrisıhhî müesseseler için yer seçimi ve tesis kurma, deneme veya açılma izni amacıyla inceleme yapan kurulu... çç)Tesis: Madencilik faaliyetleri için zorunlu olan her türlü kırma, eleme, öğütme, kesme ve sayalama tesisleri ile işleme tesisi kapsamında hazır beton ve asfalt üretimi yapılan tesisleri, sallantılı masa, jig, konsantratör, flotasyon, liç, kalsinasyon, bioksidasyon ve benzeri cevher hazırlama ve zenginleştirme tesisleri, karıştırma, depolama, stoklama, atık barajı, atık kazanma ve atık bertaraf tesisleri gibi geçici ünitelerini... ee)Yer seçimi ve tesis kurma izni: Birinci sınıf gayrisıhhî müesseselerde tesisin yapılmasından önce söz konusu yerde kurulup kurulamayacağı konusunda ve kurulacak yer, proje ve belgelerin uygun görülmesi durumunda müessesenin kurulması için yetkili idarece verilen izni" ifade ettiği düzenlenmiştir.
Yönetmelik'in, 77. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin eki (Ek-1) sayılı Listede yer alan madencilik faaliyetleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen maden üretim faaliyetleri ve/veya bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan tesislerin bulunduğu yerler aşağıda belirtilen kriterlere uymak zorundadır: a)Çevre kirliliğine neden olmamak ve insan sağlığına zarar vermemek için ilgili mevzuatta öngörülen hükümlere uymak, b)İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak mevzuatta öngörülen tedbirleri almak, c)Karayolu kenarındaki madencilik faaliyetlerinin yapıldığı yerler için karayolu trafik güvenliğini sağlamak, ç)Madencilik faaliyetleri sırasında patlayıcı madde kullanılan yerlerde ...Tüzük hükümlerine uygun tedbirleri almak." "Yetkili idareler, işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapacakları denetimlerde bu hususların yerine getirilip getirilmediğini kontrol eder." hükmü; 80. maddesinde, "Birinci sınıf gayrisıhhî müesseseler kapsamına giren maden üretim faaliyetleri ve/veya bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan tesislerin etrafında, sağlık koruma bandı konulması mecburidir. Sağlık koruma bandı mülkiyet sınırları dışında belirlenemez ve bu alan içinde mesken veya insan ikametine mahsus yapılaşmaya izin verilmez." ve 81. maddesinde, ÇED raporu düzenlenmesi gereken tesisler için düzenlenen ÇED olumlu belgesi ve raporunun yer seçimi ve tesis kurma izni yerine geçeceği ile "ÇED gerekli değildir kararı verilen ya da Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamı dışında değerlendirilen tesisler için Genel Müdürlük mahallinde tetkik heyeti raporu ile belirlenen yer tespitleri yer seçimi izni... İşyeri Kurma İzni ve İşletme Belgesi Alınması Hakkında Yönetmelik kapsamında alınan kurma izni ise tesis kurma izni yerine" geçeceği düzenlenmiştir.
Aynı Yönetmelik'in, "Ruhsatlandırma işlemleri" başlıklı 82/A maddesinde, maden ruhsatlı alanlarda ÇED olumlu kararı verilen maden üretim faaliyetleri ve/veya bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan tesisler ile deneme izni sonunda çalışmasında sakınca bulunmadığı anlaşılan 1. sınıf gayrisıhhî müesseseler kapsamına giren maden üretim faaliyetleri ve/veya bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan tesislerin, Örnek 1’deki başvuru ve beyan formunun doldurularak teslimi üzerine yetkili idareler tarafından başka bir bilgi ve belge istenmeden yedi gün içinde ruhsatlandırılacağı ve işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının, yetkili idarelerin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından imzalanacağı; ruhsat için ayrıca, meclis veya encümen tarafından bir karar alınmayacağı; 82/Ç maddesinde, gayrisıhhî müesseseler kapsamına giren maden üretim faaliyetleri ve/veya bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan tesisler için diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izin, tescil ve benzeri işlemlerin, bu Yönetmelik hükümlerine göre izin ve ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmayacağı ve "Çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak projeler" başlıklı 86. maddesinde ruhsat hukuku ve aşamasına bakılmaksızın çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak madencilik faaliyetleri "a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler, b) 150 hektarı aşan (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) çalışma alanında açık işletme yöntemi ile kömür çıkarılması, c) Biyolojik, kimyasal, elektrolitik ya da ısıl işlem yöntemleri uygulanan cevher zenginleştirme tesisleri, d) Kanunun 2. maddesinde yer alan I. ve II. Grup madenlerin üretimi ve her türlü işlemden geçirilmesi (kırma, eleme, öğütme, yıkama vb) projelerinden 100.000 m3/yıl ve üzeri kapasitede olanlar, e) Asbest madeni işletmeleri ve zenginleştirme" tesisler olarak düzenlenmiş ve anılan tesisler, Yönetmeliğin eki, Ek 1'de 1. sınıf Gayrisıhhi müesseler olarak işaretlenmiştir.
İski İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "...Mutlak Koruma Alanı (0-300 m.): İçme ve kullanma suyu temin edilen ve edilecek olan suni ve tabii göller etrafında en yüksek su seviyesinde, su ile karanın meydana getirdiği çizgiden itibaren yatay 300 metre genişliğindeki kara alanıdır. Bahse konu alanın, havza sınırını aşması halinde mutlak koruma alanı havza sınırında son bulur. ...
Orta Mesafeli Koruma Alanı (1000-2000 m.): Kısa mesafeli koruma alanı üst sınırından itibaren yatay 1000 metre genişliğindeki kara alanıdır. Bahse konu alanın, havza sınırını aşması halinde orta mesafeli koruma alanı havza sınırında son bulur.
..." hükmüne, "Özel hükümler" "başlıklı 6. maddesinin 9. fıkrasında, "İçmesuyu havzalarında imar planlarında uyulması gereken esaslar; ... c) (Değişik: 17.07.2014-13/3. Md.) Mutlak koruma alanlarında İdare tarafından yapılacak veya yaptırılacak arıtma tesisleri hariç, hangi maksatla olursa olsun hiçbir yapılaşmaya izin verilemez. ... d) (Değişik: 17.07.2014-13/3.md.) İçme suyu havzalarında, imar planları hazırlanırken; Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümleri gereğince, her bir havza için “özel hükümler” belirleninceye kadar imar planlarında; ... 3) Orta mesafeli koruma alanlarında; uzun mesafeli koruma alanlarında yasaklanan fonksiyonlara; her türlü sanayi maksatlı yapılara, serbest bölgeye, tıp fakültesine, laboratuarlarında ve atölyelerinde kimyevi maddelerin işlendiği her türlü eğitim ve öğretim kurumlarına, hastaneye, akaryakıt istasyonuna, entegre hayvancılık tesislerine, mezbahaya, kimyevi madde, yakıt, zehirli, zararlı ve tehlikeli madde depolarına, endüstriyel ve evsel katı atık depolama ve imha merkezine yer verilemez." hükmüne, Ek-1'in (a) bendinde ise "İstanbul'a Su Temin Edilen İçmesuyu Havzaları ve Dereleri" bölümününün 8. fıkrasında, "Darlık Havzası: Elmalı Dere, Kapaklı Dere, Düzler Dere, Haymana Dere, Çörtlen Dere, Eğri Dere (2 adet), Çanak Dere, Mısırlı Dere, Teke Dere, Arpacı Dere, Çamaşır Dere, Sarpeğrek Dere, Sığırlık Dere, Kocataş Dere, Karaçayır Dere, Çakıltarla Dere, Şeftali Dere, Alçak Dere, Örümcek Dere, Dümen Dere, Soğuksu Dere, Yumurcak Dere, Maden Dere, Musaköy Dere, Dikili Dere, Yusuf Dere, Eroğlu Dere, Cevahir Dere, Darlık Deresi Kolları, Soğuksu Dere, Karanlık Dere, Kayalı Dere, Kokar Dere, Pınar Dere, Sığırlık Dere, Kaynarca Dere, Meşeli Dere (Büyük Dere), Murlak Dere, Kızılcıklı Dere, Ağıl Dere, Ayvalı Dere, Göller Dere, Fındıkpınar Dere, Köprücük Dere, Kiremitçi Dere, Öven Dere, Dombay Dere, Ballık Dere, Değirmen Dere, Çamyatay Dere, Danışman Dere, Aydere, Dumbay Dere, Başlar Dere, Şahin Dere, Demir Dere, Gökoluk Dere,
Yeşilçay projesinde Osmangazi, Sungurlu ve Kabakoz Baraj Havzaları ile; Istranca (Yıldız ) Dereleri Projesi Kapsamında Yer alan Düz Dere, Kuzulu Dere, Çilingoz Dere, Elmalı Dere, Sultanbahçe Dere, Kazan Dere, Pabuç Dere Baraj Havzaları da alınmış olup, Istranca Derelerinde koruma altına alınacak dereler," 18. fıkrasında ise, "Yeşilvadi Regülatör Havzası: Yeşil Dere, Ihlamur Dere, Kara Dere, Ağıl Dere, Eğri Dere, Avcıkoru Dere, Meşe Dere, Şeftali Dere, Portakal Dere, Hamam Dere, Ağıl Dere, Kiraz Yatak Dere," şeklinde listeye yer verildiği görülmüştür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davaya konu aynı taşınmaz üzerinde taşınmazın eski maliki, dava dışı ... İnşaat firması tarafından "asfalt plenti ve hazır beton üretimi" faaliyetinde bulunmak için ruhsat başvurusunda bulunulduğu, söz konusu işyeri açma ve çalışma ruhsat başvurusunun reddi üzerine açılan davada; ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile davanın reddine karar verildiği görülmüş olup, söz konusu kararda, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından sunulan 08/01/2014 evrak kayıt tarihli ara kararı cevabında, taşınmazın içerisinde yer aldığı bölgenin 2009 tasdik tarihli 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında "tarımsal niteliği korunacak alan" lejantında kaldığı ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının ise henüz hazırlanmadığının belirtildiği, davacı tarafından kurulmak istenen hazır beton santralinin; tarımsal niteliği korunacak alan lejantı ile parsele atfedilen tarımsal faaliyeti sürdürmeye dönük olan kullanımlar haricinde bir yapılaşma ve arazi kullanım kararı verilmesine hukuki engel teşkil eden söz konusu planlama nedeniyle şehircilik ilkesi ile de bağdaşmadığı yönünde tespitlere yer verildiği görülmüştür.
Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istemiyle açılan davada; ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K. ... sayılı kararı ile "...dava konusu tesisin 396 000 ton/yıl kapasitede faaliyet göstereceği dolayısıyla bu rakamların yönetmelik limitlerine çok yakın bir ölçekte (400.000 ton) olduğu, dava konusu alanın ise Duyarlı Yöreler Listesi dikkate alınarak korunması gereken alanlar içinde olduğu ve çevresel etkilerinin ve alınacak önlemlerin PTD'de yeterli düzeyde ele alınmadığı hususları dikkate alındığında, bilirkişi raporunda vurgulanmış etkilerin ve önlemleri de içeren kapsamlı bir ÇED raporu hazırlanarak ÇED sürecinin işletilmesi ve neticede ortaya çıkan duruma göre iş ve işlemler gerçekleştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, dava konusu idari işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı..." gerekçesiyle söz konusu işlemin iptaline karar verildiği, bu kararın temyiz edilmesi üzerine ise Danıştay Altıncı Dairesinin 09/03/2022 tarih ve E:2021/10786, K:2022/2879 sayılı kararı ile ilk derece mahkemesi kararının bozulduğu, bilahare davanın süre aşımı nedeniyle reddine kesin olarak karar verildiği anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden, bölge sakini bir şahsın başvurusu üzerine yapılan denetim sonucunda düzenlenen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kanalizasyon Dairesi Başkanlığı ... tarih ve ... sayılı yazısında, " ... söz konusu mahaldeki ... Beton ve Nak. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından çöktürme havuzunda toplanan kum, çakıl vb. katı atıkların tam çökelme olmadan su ile birlikte Pot Deresi kolu olan Ahmetli Deresi'ne deşarj edildiği, bu durumunda dere yatağında mil birikmesine sebebiyet verdiği tespit edilmiş olup, dereye katı atık gitmemesi için gerekli uyarılar yapılmıştır. Firmaya ekli resimlerde de görüleceği üzere mevcut çöktürme havuz ve kılçık dere yatağında temizlik çalışması yaptırılmış, ancak daha sonraki tetkikler ile derede kirli su tespit edilmiştir.
Söz konusu alandaki faaliyetler Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) Yönetmeliği kapsamındadır. Bu sebeple tarafınızca dilekçe ilgilisinin belirttiği hususların yönetmelik kapsamında değerlendirilerek gerekli iş ve işlemlerin yapılması, dere yatağına herhangi bir atık malzemenin deşarj edilmesinin önlenmesi, aksi takdirde oluşabilecek menfi durumlardan İdaremizin sorumlu olmayacağı..." ifadelerine yer verilerek gereği yapılmak üzere İstanbul Valiliği İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderildiği görülmüştür.
... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı dosyası kapsamında 22/06/2021 tarihinde taşınmazda keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak alınan Orman, Jeoloji, Çevre ve Maden Mühendisliği bölümleri öğretim üyelerinden müteşekkil bilirkişi heyeti raporunda; taşınmazın, 09/05/2017 tarih ve 30061 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "İstanbul İli Anadolu Yakası Yeraltı Suyu İşletme Sahası” olarak ilan edilen alanda ve "İSKİ İçmesuyu Havzaları Yönetmeliği” kapsamında tesisin, Darlık barajına olan 1,9 km mesafede, "Orta Mesafeli Koruma" alanında olduğu ve aynı Yönetmeliğin EK l-/a maddesinde sayılan İstanbul'a su temin edilen içmesuyu havzaları ve dereler arasında sayılan Yeşil Dere ile tesis girişinin uzaklığının 104 m (mutlak koruma alanı) olduğu hususu ve mutlak koruma alanlarında idare tarafından yapılacak veya yaptırılacak arıtma tesisleri hariç, hangi maksatla olursa olsun hiçbir yapılaşmaya izin verilemeyeceğine ilişkin Yönetmelik hükmü, söz konusu tesisin çevreye vermiş olduğu zararlara ilişkin olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan tespitler ve yukarıda yer verilen yargılama süreçlerinin akıbeti ve bu süreçlerde elde edilen bilgi ve belgeler bir arada değerlendirildiğinde "kalker üretimi ile kırma, eleme ve yıkama tesisi" faaliyet konulu 1. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatına; "asfalt plenti ve hazır beton üretimi" faaliyeti de eklenmek suretiyle düzenlenen dava konusu... tarih ve ... sayılı 1. sınıf gayrisıhhi müessese işyeri açma ve çalışma ruhsatının mevzuata uygun şekilde verilmediği görülmüştür.
Bu itibarla, temyize konu Bölge Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyize gelen davacıların temyiz istemlerinin kabulüne;
2.İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun yukarıda özetlenen gerekçeyle kabulü, kararın kaldırılması, davanın reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 03/11/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğu ile karar verildi.


KARŞI OY

X- ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı ısrar kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, temyiz isteminin reddi ile temyize konu ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.