Danıştay danistay 2024/1807 E. 2025/949 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
İDARİ DAVA DAİRELERİ KURULU
Esas No : 2024/1807
Karar No : 2025/949

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Petrol Gıda İnşaat Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

MÜDAHİLLER (DAVALI YANINDA): 1- ... Akaryakıt Lastik Sıkıştırılmış Gaz Turizm Nakliye Taahhüt İnşaat Malzemeleri Tekstil Hayvancılık Gıda Sanayi Ticaret Limited Şirketi
2- ...
VEKİLLERİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ...sayılı ısrar kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından; Tunceli ili, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan akaryakıt istasyonuna verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile söz konusu ruhsatın iptal edilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Belediye Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararıyla;
Davacının taşınmazı ile dava konusu edilen akaryakıt istasyonunun aynı güzergah üzerinde yer almadığı ve çıkışın yapıldığı 18 metrelik yola cepheli olması nedeniyle her iki petrol istasyonunun aynı yol güzergahı üzerinde bulunmadığı; dolayısıyla, davaya konu işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile söz konusu ruhsatın iptal edilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlem nedeniyle kişisel, güncel ve meşru bir menfaati ihlâl edilmeyen davacı tarafından açılan davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varıldığı, gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ...sayılı kararıyla;
İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Dördüncü Dairesinin 06/02/2024 tarih ve E:2023/13354, K:2024/668 sayılı kararıyla;
Bakılan davanın, davacı şirketin dava konusu ettiği akaryakıt istasyonu ile maliki olduğu akaryakıt istasyonunun aynı mahalle sınırları içerisinde ve aynı yol güzergahında yer aldığı, iki işletme arasındaki mesafenin 1 km'den az olduğu, bu durumun ticari menfaatini olumsuz etkilediği iddialarıyla açıldığının görüldüğü,
Uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, söz konusu iki akaryakıt istasyonun aynı güzergahta yer almadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiş ise de, söz konusu iki işletmenin aynı mahalle sınırları içerisinde yer aldığı ve davacının iddiaları göz önünde bulundurulduğunda, iptali istenilen işlemlerle davacı arasında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunduğu, dolayısı ile davacının bakılan davada ehliyetli olduğunun kabulü gerektiği,
Öte yandan, dava açma ehliyetinin doğmasında, davacının iddialarının da önem arz ettiği, savunma ya da davadaki haklılık durumuna göre dava açma ehliyetinin tespitine gidilebileceği şeklindeki bir uygulamanın Danıştayın müstekâr içtihatlarına aykırılık oluşturacağı,
Bu durumda, uyuşmazlığın esası hakkında bir karar verilmesi gerekir iken, salt iki akaryakıt istasyonun aynı güzergahta yer almadığı gerekçesiyle davacının ehliyetli olmadığı sonucuna varılmasına ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ...sayılı kararının bozulmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararıyla;
Davacı şirket tarafından Tunceli ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak Tunceli Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yapı ruhsatı ile ruhsatın dayanağı olduğundan bahisle Tunceli Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar plânı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar plânı değişikliği ve anılan imar planı değişikliklerine askı süresi içerisinde yapılan itirazın reddine ilişkin Tunceli Belediye Meclisinin ...tarih ve ... sayılı kararı ve imar plânı değişiklikleri ile yapı ruhsatının iptaline yönelik yapılan başvurunun reddine ilişkin Tunceli Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemlerin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararına karşı davalı Tunceli Belediye Başkanlığı ve davalı yanında müdahil ... tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile anılan Mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın ehliyet yönünden reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararın, Danıştay Altıncı Dairesinin 12/02/2024 tarih ve E: 2023/2766 K: 2024/759 sayılı kararı ile onanmasına hükmolunduğu, davaya konu uyuşmazlık bakımından ise davacı şirketin taşınmazı ile dava konusu edilen akaryakıt istasyonunun aynı güzergah üzerinde yer almadığı, dolayısıyla davaya konu işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile söz konusu ruhsatın iptal edilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Tunceli Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlem nedeniyle kişisel, güncel ve meşru bir menfaatinin ihlâl edilmediği, aksi durumun kabulü ile salt aynı mahalle sınırları içinde akaryakıt istasyonu olanların aynı faaliyet konulu tüm işlemlere karşı dava açabileceğinin kabul edilmesi durumunda hukukî güvenlik ve idarî istikrar ilkelerinin zarar göreceği, belli bir güzergâhta yol kenarlarında faaliyet gösteren akaryakıt istasyonlarında dava açma ehliyetinin diğer işyerlerine göre daha dar yorumlanması gerektiği, dava konusu olayda da yol kenarlarında kurulu olan davacı ile müdahillerin sahibi olduğu akaryakıt istasyonlarının aynı güzergâhta olmaması nedeniyle davacının kişisel, güncel ve meşru bir menfaat bağının bulunmadığı, salt iki akaryakıt istasyonunun aynı mahalle sınırları içinde bulunduğundan hareketle dava açma ehliyetinin olduğunun kabul edilemeyeceği yolundaki gerekçe eklenmek suretiyle, davacının istinaf başvurusunun reddine yönelik ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, temyize konu ısrar kararında davaya konu istasyonun aynı güzergahta olmaması nedeniyle, güncel ve meşru bir menfaatinin ihlal edilmediğinin ifade edildiği, ehliyet yönünden yapılan bu değerlendirmenin hatalı olduğu, her iki akaryakıt istasyonun da aynı güzergahta olduğu, bu konuda ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ...D.iş dosyasında tespit yapıldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı ve müdahiller tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirket tarafından; Tunceli ili, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan akaryakıt istasyonuna verilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile söz konusu ruhsatın iptal edilmesi talebiyle yapılan başvuru, Tunceli Belediye Başkanlığının ...tarih ve ... sayılı işlemi ile reddedilmiştir.
Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; iptal davaları; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun 8. maddesinin 4. fıkrasında; "...Kurul, teknik ve ekonomik kriterlere göre bayilik kategorileri oluşturabilir. Bu durumda bayilik lisansları kategorilerine göre düzenlenir. Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki mesafeler, aynı yönde olmak üzere, şehirler arası yollarda on kilometreden, şehir içi yollarda bir kilometreden az olmamak üzere Kurul tarafından çıkarılacak ve 1.1.2005 tarihinde yürürlüğe girecek yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve kişisel bir ilişki söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmekte, bunun dışında ayrıca subjektif bir hakkın ihlâl edilmesi şartı aranmamaktadır.
Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat bağının varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi, makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Ayrıca, iptal davaları idarî işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece de idarenin hukuka bağlılığının ve sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine imkân sağladığından, bu davalarda menfaat bağının belirtilen amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.
Bakılan davanın, davacı şirketin dava konusu ettiği akaryakıt istasyonu ile maliki olduğu akaryakıt istasyonunun aynı mahalle sınırları içerisinde ve aynı yol güzergahında yer aldığı, iki işletme arasındaki mesafenin 1 km'den az olduğu, bu durumun ticari menfaatini olumsuz etkilediği iddialarıyla açıldığı görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince, söz konusu iki akaryakıt istasyonun aynı güzergahta yer almadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiş ise de, söz konusu iki işletmenin aynı mahalle sınırları içerisinde yer aldığı ve davacının dava konusu ettiği akaryakıt istasyonu ile maliki olduğu akaryakıt istasyonunun aynı mahalle sınırları içerisinde ve aynı yol güzergahında yer aldığı, iki işletme arasındaki mesafenin 1 km'den az olduğu, bu durumun ticari menfaatini olumsuz etkilediği yolundaki iddiaları göz önünde bulundurulduğunda, iptali istenilen işlemlerle davacı arasında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunduğu, dolayısı ile davacının bakılan davada ehliyetli olduğunun kabulü gerekmektedir.
Öte yandan, kararın mevzuat kısmında yer verilen 5015 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 4. fıkrası işin esasına yönelik bir maddi hukuk kuralı olup dava açma ehliyetinin tayininde esas alınması olanaklı bulunmamaktadır.
Bu itibarla, uyuşmazlık konusu edilen işlemler açısından, işin esasının incelenmesi suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2\. Yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı ısrar kararının BOZULMASINA,
3\. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 30/04/2025 tarihinde, kesin olarak oybirliği ile karar verildi.