Danıştay danistay 2025/4930 E. 2025/8754 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/4930
Karar No : 2025/8754

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR : 1- ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1-...
2- ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, Kütahya ili, Domaniç ilçesi, ... Beldesi hudutları dahilinde bulunan İR:... ruhsat numaralı 99,77 hektarlı saha için düzenlenen II. Grup Maden (Mermer) arama ruhsatının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu maden ruhsatının bulunduğu alanda yapılması planlanan tesisin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin araştırılması, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin belirlenmesi amacıyla ÇED sürecine tabi olması gerektiği, mevcut projeye ilişkin ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir'' kararında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verildiği, bu haliyle maden arama faaliyetlerine başlanılması ve devam edilmesinin, orman bütünlüğünü etkileyeceği, çevreye ve insan sağlığına zararının olacağı anlaşıldığından, Kütahya ili, Domaniç ilçesi, ... Beldesi hudutları dahilinde bulunan İR. ... ruhsat numaralı 99,77 hektarlık sahada ... Madencilik Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına ''II. Grup (b) bendi (Mermer) Arama Ruhsatı'' verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, maden arama döneminde yapılabilecek işlemlerin, kaynağın boyut, biçim ve kalitesi ile işletilebilirliğinin tespiti için yapılan yüzlek tanımlama ve örnek alımı, jeolojik haritalama gibi işlemlerden ibaret olduğu, yani arama ruhsatı döneminde maden üretim faaliyetinin bulunmadığı, bir bütün olarak arama dönemimi geçildikten sonra verilen işletme ruhsatı ve işletme ruhsatı da alındıktan sonra temin edilen işletme izni ile ancak üretime başlanabileceği, yerel mahkeme tarafından hükme esas alınan bilirkişi raporunun ise işletme izni alınmış ve faal şekilde çalışan bir maden sahası varsayılarak düzenlenmiş bir rapor olduğu, ruhsat sabine verilen ÇED iznine karşı açılan davada düzenlenen mezkur bilirkişi raporunda yapılan tespitlerin arama dönemi faaliyetleri ile herhangi bir bağlantısının bulunmadığı, sahada arama faaliyetinin sonlandırıldığı, arama ruhsatı döneminin sona erdiği ve dolayısıyla dava konusu arama ruhsatının kendiliğinde ortadan kalktığı, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı; müdahil davalı tarafından, davacı tarafın huzurdaki davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığı, şirketin yasal mevzuat uyarınca tüm yükümlülüklerini yerine getirdiği ve davalı idare tarafından arama ruhsatı düzenlendiği, arama döneminin tamamlanması ve şirket adına işletme ruhsatı düzenlenmesi ile birlikte arama ruhsatının kendiliğinden sona erdiği, yerel mahkeme tarafından sona ermiş bir arama ruhsatına ilişkin iptal kararı verilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı, fiilen ayakta olmayan bir idari işlem için dava açmada hukuki menfaat de bulunmadığı, bilirkişi raporunda, çalışma yapılacak alanda çevrenin etkileneceği ve çevresel zararlar verileceği yönünde farazi değerlendirmeler yapılmışsa da bu alan dışında neredeyse 75 hektarlık bir izni kapsayan arama ruhsatının olduğu alanda tekrar izin ve çalışma talebi yöneltmesi ve bunun ilgili idarece incelenmesi doğrultusunda olumlu neticelenmesinin önünde hiçbir engel yokken, bu kararla birlikte hiçbir incelemeye tabi tutulmayan, çalışılmasına engel olup olmayacağı incelenmeyen alan için olan ruhsatın tamamının iptaline karar verildiği, bu durumun usul ve yasaya ve hukukun temel ilkelerine aykırı olduğu, orman izni, ÇED izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve gerekli tüm izinleri aldıktan sonra davalı idare tarafından işletme izni verildiği, arama ruhsatı ve işletme izninin birbirinden ayrı hukuki durumlar olduğu, ÇED iznine karşı açılan davada alınan bilirkişi raporunun, arama ruhsatına ilişkin açılan davada hükme esas alınamayacağı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacılar tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Kütahya ili, Domaniç ilçesi, ... Beldesi hudutları dahilinde bulunan İR:... ruhsat numaralı 99,77 hektarlı saha için müdahil şirket adına 19/02/2019 tarihinde 2 yıl süreli arama ruhsatı düzenlendiği, daha sonra müdahil şirketçe maden işletme ruhsat talebinde bulunulduğu, izin talebi ... tarihli ve ... sayılı komisyon kararıyla uygun bulunarak II. Grup Maden (Mermer) işletme ruhsatının 10 yıllık düzenlendiği,
Davacılar tarafından, 29/07/2022 tarihinde arama ruhsatının iptali istemi ile işbu dava açıldığı anlaşılmaktadır.
2577 sayılı Kanun'da birçok usuli karar türü sebepleri ile birlikte açıkça düzenlenmiştir. Ancak idari yargı uygulamasında, 2577 sayılı Kanun'da düzenlenmeyen “davanın incelenmeksizin reddi” şeklinde de usuli karar verilmektedir. Söz konusu İncelenmeksizin ret kararı gerektiren sebepler dava açıldığı tarihte mevcut olmasına rağmen, açılan davada İncelenmeksizin ret kararlarında, yargılama giderleri dava açılmasına sebebiyet verilmesi ölçütüne göre belirlenmektedir.
Tüm bu nedenlerle, davaya konu ruhsat sahasına maden arama ruhsatının 19/02/2019 tarihinde 2 yıl süreli olarak düzenlendiği, daha sonra müdahil şirketin başvuruda bulunması üzerine ... tarihli ve ... sayılı komisyon kararıyla II. Grup Maden (Mermer) işletme ruhsatı düzenlenmesine rağmen, 29/07/2022 tarihinde arama ruhsatının iptali istemi ile açıldığı görüldüğünden, davanın esasını inceleme olanağı bulunmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği, bu nedenle temyiz isteminin kabulü ile usul ve yasaya aykırı olan İdare Mahkemesi kararı hakkında yapılan istinaf başvurularının esas yönünden reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararının bu gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden davalı idare yanında müdahil tarafından yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kütahya ili, Domaniç İlçesi, ... Beldesi hudutları dahilinde bulunan İR:... ruhsat numaralı 99,77 hektarlı saha için müdahil şirket adına 19/02/2019 tarihinde 2 yıl süreli arama ruhsatı düzenlendiği, daha sonra müdahil şirketçe maden işletme ruhsat talebinde bulunulduğu, izin talebi ... tarihli ve ... sayılı komisyon kararıyla uygun bulunarak II. Grup Maden (Mermer) işletme ruhsatının 10 yıllık düzenlendiği görülmüştür.
Orman Genel Müdürlüğünün 18/08/2021 tarihli işlemi ile maden sahasına isabet eden 167.370,59 m2'lik alan için maden işletme ve altyapı tesis alanı için 02/03/2030'a kadar izin verilmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 27/08/2021 tarihli işlemi ile söz konusu maden sahası için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" belgesi düzenlenmesinden sonra iptali için açılan davada bu işlem için ... İdare Mahkemesinin ... tarihli E:..., K:... sayılı kararı ile işlemin iptaline kararı verildiği, temyiz isteminde bulunulması üzerine ise Danıştay Dördüncü Dairesi tarafından 12/10/2023 tarih ve E:2023/11965 ve K:2023/5442 sayılı dosyada ilk derece mahkemesi kararının onanmasına karar verildiği görülmüştür.
Davacılar tarafından müdahil şirkete verilen arama ruhsatının iptali istemiyle de bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nda "Arama Ruhsatı" Belirli bir alanda maden arama faaliyetlerinde bulunulabilmesi için verilen yetki belgesi; "İşletme Ruhsatı" İşletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesi olarak; "İşletme İzni" Bir madenin işletmeye alınabilmesi için izin olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un (dava konusu işlem tarihindeki haliyle) "İlk müracaat ve ruhsatlandırma" başlıklı 16. maddesinde "II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler dışındaki ruhsatlar ihale ile verilir. I. Grup, II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için doğrudan işletme ruhsatı verilir. II.Grup (b) bendi, III. Grup, IV. Grup madenler (…) V. Grup madenler arama ruhsatı ile aranır. II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler için yapılan müracaatların işletme ruhsat taban bedeli ödenerek yapılması zorunlu olup müracaatlarda öncelik hakkı esastır. (...) İhale yolu ile hak sağlanan sahaların ihâle bedelinin yatırılmasını müteakip iki ay içinde ön inceleme raporu ile arama dönemi faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi ve ruhsat bedelinin yatırılması hâlinde arama ruhsatı verilir. Ruhsat bedelinin yatırılmaması ve bu belgelerin tamamlanmaması durumunda bu alanlar başka bir işleme gerek kalmaksızın ihalelik saha konumuna gelir. II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler için müracaatlar, 1/25.000 ölçekli topoğrafik harita koordinatları esas alınarak tespit edilen noktalarla sınırlandırılmış alanlar için Genel Müdürlüğe doğrudan yapılır. Talep edilen alanın müsait olan kısmı müracaat tarihinde müracaat edene bildirilir ve iki ay içinde ön inceleme raporu, arama dönemi faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi, ruhsat bedelinin yatırılması hâlinde arama ruhsatı verilir. Ruhsat bedelinin yatırılmaması ve bu belgelerin tamamlanmaması durumunda bu alanlar başka bir işleme gerek kalmaksızın müracaatlara açık hâle gelir. II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler için yapılan müracaatların değerlendirilmesi sonucunda hak sağlanan alanların ayrı alanlar şeklinde oluşması durumunda, müracaat sahibinin talebi hâlinde bu alanlardan her birine ayrı ayrı ruhsat verilir. Ruhsatı alınmayan alanlar başka bir işleme gerek kalmaksızın müracaatlara açık hâle gelir.(...)" düzenlemesi; 24. maddesinin 7164 sayılı Kanun ile değişik birinci fıkrasında, "İşletme ruhsatı taleplerinde, I. Grup (b) bendi ve II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için ihale bedelinin yatırılmasından itibaren iki ay içinde, diğer maden grupları için arama ruhsat süresi sonuna kadar, 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunmaması şartıyla Genel Müdürlüğün bütçesine gelir kaydedilmek üzere işletme ruhsat taban bedeli ve işletme ruhsat bedeli yatırılarak, yetkilendirilmiş tüzel kişilerce maden mühendisinin sorumluluğunda hazırlanmış işletme projesi ve bu projenin uygulanabilmesi için gerekli olan mali yeterliliğine ilişkin belgelerin ve aktif edilmiş tebligata esas kayıtlı elektronik posta adresinin (KEP) veya kurumsal elektronik tebligat sistemi (e-Tebligat) adresinin ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe verilmesi zorunludur. Aksi hâlde talep reddedilir ve ilgili saha ihalelik saha konumuna getirilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Projedeki teknik eksiklikler iki ay içerisinde Genel Müdürlük tarafından ruhsat sahibine bildirilir, eksiklikler yapılan bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanır. Eksikliklerini verilen sürede tamamlamayanlara 31.054 TL idari para cezası uygulanarak süre üç ay daha uzatılır. Bu süre sonunda projedeki teknik eksiklikleri tamamlamayanların talepleri kabul edilmez ve ilgili saha ihalelik saha konumuna getirilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Talebin kabul edilmemesi hâlinde yatırılan işletme ruhsatı taban bedeli iade edilmez, işletme ruhsat bedeli ise iade edilir. Taleplerin uygun görülmesi hâlinde bir ay içinde işletme ruhsatı düzenlenir." hükmü, on birinci fıkrasında ise "7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerIendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz." hükmü mevcuttur.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
3213 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan maddelerinin değerlendirilmesinden belirli bir alanda maden arama faaliyetlerinde bulunulabilmesi için arama ruhsatının alınması gerektiği; mevzuat hükümleri incelendiğinde, ihale yoluyla ya da müracaat sonucunda hak kazanılan maden sahaları için; ön inceleme raporu ile arama dönemi faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi ve ruhsat bedelinin yatırılması şartlarının yerine getirilmesi durumunda Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce arama ruhsatı düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
Uyuşmazlıkta Maden Kanunu'nun ilgili maddeleri uyarınca usûlüne uygun olarak yapılan müracaatla ve sunulan projesinin davalı idare tarafından uygun bulunması ile arama ruhsatı hakkının doğduğu, arama ruhsatının iptal edilmesi nedenleri olarak Maden Kanunu'nun sayılan şartlarının ihlal edildiğine ilişkin dosyada herhangi bir bilgi ve belgenin bulunmadığı, hukuken gerekli şartların haiz olarak düzenlenen dava konusu arama ruhsatında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki Kütahya İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Kullanılmayan ... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı yanında müdahile iadesine,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5\. Kesin olarak 18/11/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.