Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/6819
Karar No : 2025/3842

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : I. Hukuk Müşaviri Yrd. V. ...
2- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
3- ... Bakanlığı (... Bakanlığı )
VEKİLİ : Av. ...
4- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
5- ... Valiliği
6- ... Kaymakamlığı / ...
VEKİLLERİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU :
1\. Davacının servis şoförlüğü yapmasının yasaklanmasına ilişkin Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile anılan işlem uyarınca servis şoförlüğü yapmasının mümkün olmadığı hususunun bildirilmesine ilişkin Başöğretmen Atatürk Ortaokulu Müdürlüğünün bila tarih ve ... sayılı işleminin, bu işlemin kaldırılmasına yönelik itirazın reddine ilişkin Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin,
2\. Anılan işlemlere dayanak oluşturan ve 25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9/1-b bendinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu edilen bireysel işlemlerin tesis edildiği tarihten önce (... tarihinde) ... Asliye Ceza Mahkemesince yasaklanmış hakların geri verilmesine karar verildiği ve sabıka kaydının silindiği, dava konusu edilen Yönetmeliğin dayanağı olan yasal hükümlerde affa uğramış olsa bile veya memnu hakların iadesine karar verilmiş olsa bile Yönetmelik'te yer alan mahkumiyet kararlarının servis şoförlüğüne engel olacağına dair düzenlemeye yer verilmediği ve anılan Yönetmelik hükmünün temel hak ve özgürlüklerin ancak Kanun ile sınırlandırılabileceğine ilişkin Anayasa hükmüne aykırılık teşkil ettiği ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI :
DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI : Dava konusu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın çocukların korunmasına yönelik önerdiği tedbirler çerçevesinde düzenlemeler yapıldığı, çocuklar için pozitif ayrımcılık yapılması gerektiği, yapılan düzenlemenin genel kapsayıcı bir düzenleme olmadığı, korunmaya muhtaç, ülkenin geleceğini teşkil eden çocukların okullarına güvenli bir şekilde gidip gelmelerini sağlamaya yönelik olduğu ve sadece okul servis araçlarını kapsadığı ileri sürülerek dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI : Dava konusu edilen düzenleme ile şoförler ve okul servis araçlarındaki rehber personelin her yıl yaptıkları göreve uygun olup olmadığına dair kontrol mekanizması getirildiği, okul servis taşımacılığının gerektiği şekilde güvenli ve sağlıklı şekilde yapılabilmesi amacıyla anılan Yönetmelik düzenlemesinin yapıldığı ileri sürülerek dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI : Dava konusu Yönetmelik maddesinde Türk Ceza Kanununa göre hangi kişilerin servis şoförü olamayacağına yönelik düzenleme yapıldığı, çocukların taşınması ile ilgili her türlü faaliyetin hassasiyet ve duyarlılık içinde yürütülerek taşıma güvenliğinin sağlanmasının önem taşıdığı, okul öncesi eğitim ve zorunlu eğitim kapsamında bulunan öğrenciler ile kreş, gündüz bakımevleri ve çocuk kulüplerine devam eden çocukların taşıma faaliyetlerinin düzenli ve güvenli hale getirilmesi amacıyla kamu yararı gözetilerek hazırlanan dava konusu Yönetmelik maddesinin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI : Okul servis aracı şoförlerinin taşıdığı öğrencilerin yaş grubu dikkate alındığında güvenli ve düzenli taşıma faaliyeti yapılabilmesi için okul servis aracı şoförlüğü yapacaklar yönünden özel ve istisnai düzenlemeler getirilmesinde kamu yararı ve hizmet gereklerinin gözetildiği ve anılan düzenlemelerin üst hukuk normlarına ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

... VALİLİĞİ'NİN SAVUNMASI : Davacının ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... tarihli, E:..., K:... sayılı kararı ile kaçakçılık suçundan mahkum olduğu hususunun sabit olduğu ileri sürülerek dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

... KAYMAKAMLIĞI'NIN SAVUNMASI : Davacının ... Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile kaçakçılık suçundan mahkum olduğu hususunun sabit olduğu ileri sürülerek dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49/4 ve 50/5. maddelerine göre Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davalarda, temyiz incelemesi sonucu bozulan kararlar üzerine Danıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullarının kararlarına uyulması mecburi olduğundan Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11/09/2024 gün ve E:2023/2940, K:2024/1470 sayılı kararında belirtilen gerekçeyle bozma kararı doğrultusunda karar verilmesi gerekmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 11/09/2024 tarih ve E:2023/2940, K:2024/1470 sayılı kararı ile Dairemizin 20/01/2023 tarih ve E:2019/6330, K:2023/73 sayılı bireysel işlemlerin iptaline, düzenleyici işlem yönünden ise davanın reddine ilişkin kararının, iptale ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmesi üzerine, 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 38. maddesi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 46. ve 49. maddeleri uyarınca bozulan kısım yönünden dosya yeniden incelenmek suretiyle gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ :
MADDİ OLAY :
Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve E:... sayılı yazısıyla Başöğretmen Atatürk Ortaokulu Müdürlüğünden, okulda servis şoförlüğü ve rehber personellik görevi yapanlardan suç kayıtları olanların ilgili mahkeme kararları istenilmesine rağmen, davacı hakkındaki mahkeme kararını teslim etmemiş, bunun üzerine Başöğretmen Atatürk Ortaokulu Müdürlüğü tarafından davacının görevine son verilmiştir.
Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı yazısı ile Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 5. maddesi ile 9. maddesinde belirtilen suçlardan kayıtlarının bulunduğu tespit edilen kişilere ait isim listesinin gönderildiği ve okullarda çalışacak personelin işe başlama aşamasında ekteki listenin kontrol edilmesi suretiyle Yönetmelik'in anılan maddeleri doğrultusunda değerlendirme yapılması gerektiği belirtilmiş, davacı, adli sicil kaydı ve adli sicil arşiv kaydının bulunmadığına ilişkin belgeyi sunarak 30/04/2019 tarihli dilekçeyle servis şoförü olarak görev yapma istemiyle okul müdürlüğüne başvuruda bulunmuş, anılan başvuruya istinaden İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı yazısı gereğince davacının servis şoförlüğü yapmasının mümkün olmadığına ilişkin bila tarih ve ... sayılı Muratpaşa Kaymakamlığı Başöğretmen Atatürk Ortaokulu Müdürlüğü işlemi tesis edilmiş, bunun üzerine davacı tarafından 15/05/2019 tarihli dilekçeyle, anılan karara karşı Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğüne itirazde bulunulmuş, Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ilgi gösterilerek Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile davacının Yönetmelik'te belirtilen şartları taşımadığı gerekçesiyle göreve iadesinin uygun bulunmadığı belirtilmiş, bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
Dairemizce dava konusu bireysel işlemler yönünden anılan işlemlerin iptaline; dava konusu Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9/1-b bendi yönünden davanın reddine karar verilmiş olup; Dairemiz kararının bireysel işlemlerin iptaline ilişkin kısmının İdari Dava Daireleri Kurulunun 11/09/2024 gün ve E:2023/2940, K:2024/1470 sayılı kararıyla bozulmasına karar verilmiş olup; dava konusu Yönetmelik hükmüne karşı temyiz isteminde bulunulmadığından, Dairemiz kararının "davanın reddine" ilişkin kısmı kesinleşmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'Temyiz' başlıklı 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının Danıştay'da temyiz edilebileceği; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 'İdari ve vergi dava daireleri kurullarının görevleri' başlıklı 38. maddesinde, İdari Dava Daireleri Kurulunca idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların temyizen inceleneceği; 2577 sayılı Kanun'un 'Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar' başlıklı 49. maddesinin 4. fıkrasında da, Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca Danıştay Dava Dairelerinin ilk derece mahkemesi olarak verdiği kararların temyizen bozulması durumunda ısrar olanağı tanınmamıştır. Bu nedenle, bozma kararı gözönünde bulundurularak, bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT :
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinde, bu Kanun'un yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde, taşıma işlerinde çalışan şoför ve diğer görevlilerde aranacak şartlar ve niteliklerini düzenleyen yönetmeliğin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazete'de yayımlanacağı düzenlenmiştir.
25/10/2017 tarih ve 30221 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin "Taşıma işlerinde çalışanların şartları, görev ve sorumlulukları" başlıklı 9. maddesinde "(1) Okul servis araçlarını kullanan şoförler;
a) 26 yaşından gün almış ve 66 yaşından gün almamış olmak,
b) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş ve affa uğramış veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa bile;
1) Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkum olmamış olmak veya bu suçlardan hakkında devam eden ya da uzlaşmayla neticelenmiş bir kovuşturma bulunmamak.
2) Türk Ceza Kanununun 81, 102, 103, 104, 105, 109, 179/3, 188, 190, 191, 226 ve 227 nci maddelerindeki suçlardan mahkum olmamış olmak veya bu suçlardan hakkında devam eden ya da uzlaşmayla neticelenmiş bir kovuşturma bulunmamak, zorundadır.
..." hükmüne yer verilmiştir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma" başlıklı 53/1. maddesinde, "Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;
a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten,
b) Seçme ve seçilme ehliyetinden (…) ,
c) Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan,
d) Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan,
e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten yoksun bırakılır."; aynı maddenin 2. fıkrasında, "Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz." hükümlerine yer verilmiştir.
01/06/2005 tarih ve 25832 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Adli Sicil Kanunu'na 19/12/2006 tarih ve 26381 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 38. maddesiyle eklenen 13/A maddesinin 1. fıkrasında, "5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir. Bunun için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla,
a) Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması,
b) Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması gerekir." hükmü; aynı maddenin 3. fıkrasında ise, "Yasaklanmış hakların geri verilmesi için, hükümlünün veya vekilinin talebi üzerine, hükmü veren mahkemenin veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemenin karar vermesi gerekir." kuralları bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Memnu hakların iadesi, 765 sayılı (mülga) Türk Ceza Kanunu'nun yürürlükte olduğu dönemde ve halen 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu'nun 13/A maddesi uyarınca 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı kısıtlılık hallerinden kaynaklanan süreli veya süresiz hak yoksunluklarının belli şartlarda sona erdirilmesine yönelik olarak getirilmiş bir müessesedir.
Dolayısıyla, memnu hakların iadesi, mahkumiyet kararını ortadan kaldıran değil, yalnızca yasaklanmış bazı hakların iadesine yönelik bir karardır.
Davacının, servis şoförlüğü yapmasının yasaklanmasına ilişkin dava konusu bireysel işlemin dayanağı olan ve davacı tarafından iptali istenilen Okul Servis Araçları Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, okul servis araçlarını kullanan şoförlerin Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûmiyeti olmaması şartı yer almaktadır.
Bakılan uyuşmazlıkta; davacının, ... Asliye Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanuna Muhalefet suçundan 1.477,000,00-TL (eski para birimi) ağır para cezasına mahkum olduğu ve bu cezanın kesinleştiği, davacı tarafından, memnu hakların iadesi talebiyle başvuru yapılması üzerine ... Asliye Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ek kararıyla davacının "Yasaklanmış Haklarının Geri Verilmesine" karar verildiği görülmüştür.
Memnu hakların iadesi kararı, kamu hizmetlerinden yasaklanma, memuriyetten mahrumiyet, seçme ve seçilme hakkından yoksun kılınma gibi temel hak ve özgürlükler alanındaki ehliyetsizlikleri gelecek için ortadan kaldırarak, ilgiliye kullanılması men edilen hakları kullanma yetkisi vermekte, ancak Yönetmelik'in dava konusu 9. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde aranan koşullardan biri olan "kaçakçılık suçundan dolayı mahkum olmama" durumunu ortadan kaldırmamaktadır. Anılan maddede, sayılan suçlardan dolayı hüküm giymiş bulunanların servis şoförlüğü yapamayacağı hükme bağlanmış olup; uyuşmazlıkta, memnu hakların iadesi kararının, söz konusu suçtan dolayı mahkumiyet kararı bulunan davacı yönünden, Yönetmelik'te aranan koşulları sağlama bakımından bir hak doğurmayacağı açıktır.
Bu itibarla; dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığından bu kısım yönünden de davanın reddi gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davacının servis şoförlüğü yapmasının yasaklanmasına ilişkin Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile anılan işlem uyarınca servis şoförlüğü yapmasının mümkün olmadığı hususunun bildirilmesine ilişkin Başöğretmen Atatürk Ortaokulu Müdürlüğünün bila tarih ve ... sayılı işlemi, bu işlemin kaldırılmasına yönelik itirazın reddine ilişkin Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
2\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, davalı idarelerden yatırdığı posta avansından kullanılan ... TL'nin davacıdan alınarak anılan idarelere verilmesine; artan posta avansının taraflara iadesine,
4\. İlk aşamada davalı idareler lehine vekalet ücreti takdir edildiğinden bu aşamada yeniden hükmedilmemesine,
5\. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
6\. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
17/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.