Danıştay danistay 2024/5625 E. 2024/5763 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/5625
Karar No : 2024/5763

TEMYİZ EDENLER : 1- (Davalı) ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

2- (Davalı yanında katılan) ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av....

3- (Davalı yanında katılan)... Grubu Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
4- (Davacı) ... Jeo. Arama ve Ür. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ....

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Manisa ili, Alaşehir ilçesi sınırlarında bulunan ... ve ... sayılı Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsat sahibi davacı şirket tarafından; ruhsat sahaları arasında yer alan ... Otoprodüktör Grubu A.Ş.'ye ait ... nolu Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsatı sahasında bulunan ve her biri 3.000 metreyi bulan 4 adet kuyunun yüzey koordinatları itibarıyla ruhsat sahalarına yakın olduğu, küçük dereceli sapmalar nedeniyle sondajın bittiği noktada kendi ruhsat sahalarına tecavüz edildiği, 30/05/2014 tarihli Yönetmelik değişikliği ile birlikte arama ve/veya işletme ruhsatlı alanlarda yönlü sondaj metodu ile açılacak üretim ve reenjeksiyon kuyuları ile ruhsat sınırına 500 metre mesafe içinde açılacak kuyular için kuyu içi koordinat ölçülerinin alınmasının zorunlu hale getirildiği, komşu ruhsat sahasında bulunan Akça-1,2,3,4 numaralı kuyuların kuyu içi koordinatlarını gösterir formun idareye verilmesi gerektiği, kama geometrili komşu ruhsat sahasındaki sondaj kuyularının kuyu içi koordinatlarının verilmesi, ruhsat sahasına herhangi bir tecavüzün bulunup bulunmadığının tespiti, tecavüzün tespiti halinde komşu ruhsat sahasındaki faaliyetlerin durdurularak işletme ruhsatının iptali ve kuyuların kapatılması istemiyle yapılan 12/09/2018 tarihli başvurunun reddine ilişkin Manisa Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacının iddiasının aksine, Yönetmelik değişikliği ile getirilen ruhsat sınırı arasındaki mesafe şartı ile kuyu içi koordinatların verilmesine ilişkin hükmün müdahil şirkete ait ruhsat sahası yönünden uygulanmasına hukuken olanak bulunmadığı, davacının talebinin kendi ruhsat sahasının bitişiğindeki alan için jeotermal kaynak işletme ruhsatı bulunan müdahil şirkete ait 4 adet kuyuda, kuyu içinde meydana gelen sapmalardan dolayı kendilerine ait ruhsat sahasına tecavüz edilerek haklarının ihlal edildiği, ruhsat sahasına bu kadar yakın mesafede kuyu açılması sonucunda sürekli ve sürdürülebilir enerji üretimi yapamayacağı gibi jeotermal sistem rezervuarının da zarar göreceğinden bahisle, söz konusu kuyuların faaliyetinin engellenerek kuyuların kapatılması yönünde olduğu, bu talebe ilişkin dava konusu işlemde gerekli teknik donanım bulunmadığından Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünden görüş sorulmasına karar verildiği, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünün 27510 sayılı yazısında, iş programı yoğunluğu nedeniyle, söz konusu talebe yönelik testlerin yapılamayacağının davalı idareye bildirildiği, davacının ruhsat alanına tecavüz ettiği iddia edilen kuyuların içinde ölçüm yapılarak veya yapılmış güvenilir ölçümler varsa temini sağlanarak, kuyu içi koordinatlarda bir sapma olup olmadığı tespit edilerek, kuyular arasında birbirlerinin ruhsat alanlarına herhangi bir müdahale olup olmadığı, eğer müdahale var ise bunun rezervuara ya da birbirlerine olan zararının ne boyutta olduğu, ayrıca bloke alan belirlemesi yapılmasını gerektiren bir durumun söz konusu olup olmadığı konusunda uzman kişiler tarafından, mahallinde yapılacak inceleme ve denetim sonucunda ayrıntılı ve detaylı hazırlanacak teknik bir rapor ile ortaya konulduktan sonra işlem tesis edilmesi gerekirken, teknik bir inceleme ve rapor hazırlanmaksızın tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde bu yönüyle hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI :
Davalı idare tarafından, davacının aynı talepler ile ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasından feragat ettiği, kuyuların konumlarında, uzaklıklarında, yerleşim yerlerinde ve/veya kullanım amaçlarında bir önceki davadan farklı olan hiçbir yeni durum olmadığı, kuyuların başından beri hangi amaçla nerede kullanıldı ise hala aynı yerde aynı amaca hizmet ettiği, ilk başvuru tarihinde de şimdi de değişen hiçbir maddi olay olmadığı, davacının ilk işlemin idare tarafından reddi sonrası bu amaçları gerçekleştirmek için dava açmış ve bu davadan kayıtsız şartsız ve tüm sonuçları ile feragat ettiği, feragat beyanının Danıştay aşamasında değerlendirildiği ve Danıştayın davacının feragat iradesini kabul ederek dosya kararını bozduğu ve Mahkemenin davacının davasını feragat nedeniyle reddettiği, kabul edilmiş ve hukuk düzeni içinde sonuç doğurmadığı, feragata konu işlemi ve amacı davacının bu dava ile canlandıramayacağı, davacının işbu davasının daha önceki feragat beyanı nedeni ile dinlenemediği, davacının taleplerinin, amacının, hedefinin açık olduğu, 2013 tarihinde de 2018 tarihinde de bu amaç ve taleplerin değişmediği, davacının başvurusundan da bildiği üzere kuyuların yönetme değişikliğinden önce açıldığını bildiği, kuyular bakımından yeni yönetmelik hükümlerinin uygulanamayacağı açıkça ifade edildiği, yönetmelik hükümleri incelendiğinde böyle bir incelemenin yapılmasının mümkün olmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı yanında katılan Alaşehir Belediye Başkanlığı tarafından, kesin hüküm nedeniyle davanın reddi gerektiği, davacının aynı talepler ile ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı davasından feragat ettiği, kuyuların konumlarında, uzaklıklarında, yerleşim yerlerinde ve/veya kullanım amaçlarında bir önceki davadan farklı olan hiçbir yeni durumun olmadığı, kuyuların başından beri hangi amaçla nerede kurulduysa hala aynı yerde aynı amaca hizmet ettiği, ilk başvuru tarihinde de şimdi de değişen hiçbir maddi olgu olmadığı, feragat edilen dava ile işbu davadaki taleplerin aynı olduğu, davacının sürekli olarak belirli aralıklarla ... Otoprodüktör Grubu A.Ş. ruhsatı aleyhine dava açtığı, bu durumun artık açıkça ...'nun 2. maddesine aykırı olduğu, mütemadiyen aynı talepler ile ... Otoprodüktör Grubu A.Ş. aleyhine dava açılmasının hiçbir hukuki izahi olmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı yanında katılan ... Otoprodüktör Grubu Anonim Şirketi tarafından, kesin hüküm nedeniyle davanın reddi gerektiği, davacının aynı talepler ile ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı davasından feragat ettiği, kuyuların konumlarında, uzaklıklarında, yerleşim yerlerinde ve/veya kullanım amaçlarında bir önceki davadan farklı olan hiçbir yeni durumun olmadığı, kuyuların başından beri hangi amaçla nerede kurulduysa hala aynı yerde aynı amaca hizmet ettiği, ilk başvuru tarihinde de şimdi de değişen hiçbir maddi olgu olmadığı, feragat edilen dava ile işbu davadaki taleplerin aynı olduğu, davacının sürekli olarak belirli aralıklarla ruhsatları aleyhine dava açtığı, bu durumun artık açıkça ...'nun 2. maddesine aykırı olduğu, mütemadiyen aynı talepler ile ruhsatları aleyhine dava açılmasının hiçbir hukuki izahi olmadığı ileri sürülmektedir.
Davacı tarafından, dava dilekçesinde bildirilen incelemeler yapılarak ... Otoprodüktör Grubu A.Ş.'nin faaliyetlerinin durdurulmasını, kuyuların kapatılmasını ve işletme ruhsatının iptal edilmesi gerektiği, İzmir Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin tarafından bozma doğrultusunda keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması gerekirken sadece dava konusu işlemin iptali ile yetinilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı ileri sürülerek, kuyuların kapatılmasını ve işletme ruhsatının iptaline karar verilmesi gerekirken sadece işlemin iptaline karar verilmesinin hukuka uygun olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, davalı ile yanında katılanlar tarafından ileri sürülen temyiz taleplerinin reddi gerektiği savunulmakta olup davalı idare ile yanında katılanlar tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirketin Manisa ili, Alaşehir ilçesi sınırlarında yer alan ... ve ... sayılı Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsatlarının sahibidir.
Davacı 12/09/2018 tarihli dilekçesiyle, ruhsat sahalarına sınır ve iki ruhsat sahası arasında yer alan (Alaşehir Belediye Başkanlığına tahsisli iken 2011 yılında yapılan ihale sonucu devredilen .. tarihli ... sayılı arama ruhsatı alınan) ... Otoprodüktör Grubu A.Ş.'ye ait ... numaralı işletme ruhsatı sahasında açılan AK-1, AK-2, AK-3, AK-4 numaralı kuyulara ilişkin kuyu içi koordinatlarının verilmesi, ruhsat sınırına 4 metre mesafede açılan kuyulardaki sapmalar sebebiyle kuyuların bittiği noktaların kendi ruhsat sınırlarına tecavüz edip etmediğinin tespiti için kuyulara ilişkin kuyu içi koordinat bilgilerinin verilmesi, talebin uygun görülmemesi halinde ruhsat sınırına metrelerle ifade edilen yakınlıkta açılan kuyulara ilişkin kuyu içi koordinat bilgilerinin tetkik edilerek belirtilen koordinatlara göre ruhsat sınırına bir tecavüz bulunup bulunmadığının incelenmesi, ruhsat sahasında bulunan açılmış ve açılacak olan kuyulara ilişkin bilgi ve belgeler ile kuyu içi koordinat bilgilerinin formlara uygun olup olmadığının tetkiki, aynı rezervuar sistemine dahil ruhsat sahalarında bulunan her iki şirkete ait üretim kuyularından elde edilecek akışkan numunelerinin kimyasal analizinin yapılması, basınç ölçümü (interferans) ile komşu ruhsat sahasında bulunan enjeksiyon kuyularına tracer enjeksiyonu yapılarak kendi üretim kuyulardan alınacak akışkan numunelerinden tracer kimyasal derişiminin izlenemesi, rezervuar haciminin hesaplanması her iki ruhsat sahasının birbiri ile akışkan etkileşiminin varlığının tespiti halinde ... Otoprodüktör Grubu A.Ş'ye ait ... nolu Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsatı sahasındaki faaliyetlerin durdurularak işletme ruhsatının iptali ile kuyuların kapatılarak faaliyetin durdurulması isteminde bulunulduğu, başvurunun davalı idarenin 01/11/2018 tarihli ... sayılı işlemi ile reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde; Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu düzenlenmiş, "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde de, "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmüne yer verilmiş, 141. maddesinde ise "Mahkemelerde duruşmalar herkese açıktır..." hükmü düzenlenmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 17. maddesinde, Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde açılan iptal ve yirmibeşbin Türk Lirasını aşan tam yargı davaları ile tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı yirmibeşbin Türk Lirasını aşan vergi davalarında, taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılacağı, duruşma talebinin dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabileceği düzenlemeleri yer almış; 18. maddesinde de, duruşmaların açık olarak yapılacağı, genel ahlakın veya kamu güvenliğinin gerekli kıldığı hallerde, görevli daire veya mahkemenin kararı ile duruşmanın bir kısmı veya tamamının gizli olarak yapılacağı, duruşmaları başkanın yöneteceği, duruşmalarda taraflara ikişer defa söz verileceği, taraflardan yalnız biri gelirse onun açıklamalarının dinleneceği, hiç biri gelmezse duruşmanın açılmayacağı, incelemenin evrak üzerinde yapılacağı hükümlerine, 19. maddesinde ise, duruşma yapıldıktan sonra en geç onbeş gün içinde karar verileceği, ara kararı verilen hallerde, bu kararın yerine getirilmesi üzerine, dosyaların öncelikle inceleneceği hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan, anılan Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 49. maddesinde, Mahkemece usul hükümlerine uyulmaması halinde temyizen incelenen kararın bozulacağı hüküm altına alınmıştır.


HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte incelenmesi neticesinde; davalı idarenin 25.02.2019 tarihli savunma dilekçesi ile yargılamanın duruşmalı olarak yapılması isteminde bulunulduğu, İdare Mahkemesince, 2577 sayılı Kanunun 17. maddesine uygun olarak duruşma talep edildiği ve duruşma yapılması için maddede aranan şartlar oluştuğu halde, davanın esası hakkında duruşma yapılmaksızın karar verildiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davalı idarece savunma dilekçesinde duruşma isteminde bulunulmasına karşın, İdare Mahkemesince duruşma yapılmadan karar verilmesinde usul hükümlerine uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul yönünden hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine
4\. Kesin olarak 08/11/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.