Danıştay danistay 2024/533 E. 2025/5558 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/533
Karar No : 2025/5558

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACILAR) : ... Mirasçıları
1- ...
2- ...
3- ...
4- ...
5- ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMLERİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Bursa il sınırları içerisinde ... plakalı özel halk otobüsünün maliki ve işleticisi olarak yolcu taşımacılığı yapmakta iken vefaat eden ... mirasçıları davacılar tarafından, ... sayılı UKOME kararı ile tanınan 90 gün içinde toplu taşıma faaliyetinde bulunmak üzere araç modelleri değişikliğini yerine getirmeyen (davacıya ait aracın da içinde bulunduğu) 5 adet otobüse ait çalışma ruhsatlarının iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararının (a) bendinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; ... plakalı, 2004 model, sürücü dahil 26 koltuk kapasiteli, ayakta 42 yolcu kapasiteli, tek katlı otobüs cinsi ve dava tarihi itibarıyla 16 yaşında olduğu anlaşılan aracın, Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi Dolmuş Minibüs Servis Aracı ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliği ile belirlenen yaş şartını sağlamaması, 553 sayılı UKOME kararı ile belirlenen 90 gün içerisinde model yaşını ilgili mevzuata uygun hale getirilmemesi karşısında, çalışma ruhsatının iptaline ilişkin olarak tesis edilen dava konusu kararda hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın, Dairemizin 06/07/2023 tarih ve E:2023/660, K:2023/3558 sayılı kararıyla bozulması üzerine; ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:2023/1626 sayılı kararıyla, bozma kararına uyularak, istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından; Danıştay Sekizinci Dairesince verilen bozma kararının muris ...'ün vefaat etmiş olması nedeniyle davaya mirasçılar yönünden devam edilip edilmeyeceğinin tespiti amacıyla verilen usuli bir karar olduğu, aynı durumdaki başka şahıslarca açılan davalarda iptal kararları verildiği tesis edilen dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata aykırı olduğu belirtilerek, temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava, Bursa il sınırları içerisinde ... plakalı özel halk otobüsünün maliki ve işleticisi olarak yolcu taşımacılığı yapmakta iken vefaat eden ... mirasçıları davacılar tarafından, ... sayılı UKOME kararı ile tanınan 90 gün içinde toplu taşıma faaliyetinde bulunmak üzere araç modelleri değişikliğini yerine getirmeyen (davacıya ait aracın da içinde bulunduğu) 5 adet otobüse ait çalışma ruhsatlarının iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararının (a) bendinin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) fıkrasında; "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Kanun'un 9. maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.” kuralına yer verilmiştir.
15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde, “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,...” görevli ve yetkilidir kuralı, “Ulaşım Koordinasyon Birimi” kenar başlıklı 21. maddesinde, “(1) UKOME'nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak ulaşım koordinasyon birimi tarafından yürütülür.”; “Görevleri" kenar başlıklı 22. maddesinde ise, “(1) Ulaşım koordinasyon birimi; a) Başkanın emir ve talimatları doğrultusunda gündemi hazırlar ve üyelere duyurur. b) Görüşme tutanaklarını düzenler. c) Alınan kararları yazar, üyelerin imzalarını tamamlatır ve ilgili mercilere gönderir. ç) UKOME toplantılarına üye gönderen kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlar. d) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plana uygun arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmaları doğrultusunda büyükşehir ulaşım planının yapılması için gereken ön çalışmaları yaparak kurula sunar.” hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri, 'hukuk güvenliği' ilkesidir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Hukuk devletinde kanun metinlerinin ilgili kişilerin mevcut şartlar altında belirli bir işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini makul bir düzeyde öngörmelerini mümkün kılacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. 'Belirlilik' ilkesine göre ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir tereddüde ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir.
2809 sayılı T.C. Anayasasının 138. maddesi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesi uyarınca, idarelerin mahkeme kararlarının icaplarına göre işlem tesis etmesi zorunludur.
Uyuşmazlığın çözümü, dava konusu ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının (a) bendinin ve dayanağı ... sayılı UKOME kararının; ilgililerin "hukuk güvenliğini" koruyacak "belirlilikte" tesis edilip edilmediğinin, gerek Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin 14/a maddesinin özel toplu taşıma araçları için "araçların model yaşı on yaşından büyük olamaz" ibaresini iptal eden, gerekse anılan yönetmelik kuralına göre bazı otobüslerin çalışma ruhsatlarını iptal eden mahkeme kararlarının gerekçelerine tam olarak uygun olup olmadığının saptanmasına bağlıdır.
Somut olayda; dava konusu işlemin tesis edildiği andaki mahkeme kararları ile ortaya konulan hukuki durum ile gerçekte ortaya çıkan duruma göre ayrı ayrı inceleme yapıldığında; dava konusu işlem tarihi itibarıyla, söz konusu ... sayılı UKOME kararında, uyulması gereken yargı kararı olarak bahsi geçen ve model yaşı 10 yılı aşan araçların 30 gün içinde değiştirilmelerine, aksi takdirde ticari plakalarının iptal edileceğine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi UKOME kararını iptal eden ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E. ..., K. ... sayılı kararında atıf yapılan ve ruhsat iptali işleminin dayanağı olan Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi-Dolmuş-Minibüs-Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin 14/a maddesinin iptaline dair ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... ve K:... sayılı kararında; ''...10 yaş üstü araçların ulaşımda kullanılmasının oluşturacağı sakıncaları gösteren bilimsel ve teknik bir rapor ile davalı idare tarafından ulaşımda kullanılan araçların 10 yaş üzerinde veya altında olup olmadığına ilişkin belge ve bilgilerin işlem gerekçesinde yer almadığı görüldüğünden... idarenin takdir yetkisini eşitlik ilkesi, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun şekilde kullanılmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.'' gerekçesine yer verilmesine karşın, dayanak ... sayılı UKOME kararında, yalnızca " ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla iptal edildiği, ... sayılı karara konu 21 adet özel halk otobüsünden ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ve Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi - Dolmuş - Minibüs - Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinde (iptal edilen 14/a. maddesinde) belirlenen yaş tahditlerine uymayanların, işbu karar tarihinden itibaren 90 gün içinde model yaşlarını ilgili mevzuata uygun hale getirmelerine, 90 gün içinde mevzuata uygun model yaşına sahip olmayanların çalışma ruhsatının iptal edilmesine" şeklinde gerekçeye yer verildiği ve anılan mahkeme kararının gerekçesinin aksine, 10 yaş üstü araçların ulaşımda kullanılmasının oluşturacağı sakıncaları gösteren bilimsel ve teknik bir rapordan bahsedilmediği, ulaşımda kullanılan araçların 10 yaş üzerinde veya altında olup olmadığına ilişkin belge ve bilgilerin işlem gerekçesinde yine yer almadığı gibi; kaç yaşındaki toplu taşıma araçlarının değişime tabi tutulacağına ilişkin düzenleme yapan ... tarih ve ... sayılı UKOME kararına atıf yapılmış ise de, ... sayılı UKOME kararının içeriğinden (kaç yaşından büyük olan araçların değişime tabi tutulacağından) hiç bahsedilmemesi ve araçların model yaşının kaç yaşından büyük olması sebebiyle yenilenmesi gerektiğine ilişkin açık bir ifadeye yer verilmediği, ayrıca ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının ilgililere tebliğ edilerek dava konusu yapılmasına imkan verilmediği; ... tarih ve ... sayılı UKOME kararında, açık ve net olarak hangi araçların dönüşüme tabi tutulacağına yönelik bir açıklama bulunmadığı; atıfta bulunulan ... ve ... sayılı UKOME kararlarında da davacıların talebini açıklığa kavuşturacak şekilde kaç yaşını dolduran araçların dönüşüme tabi tutulacağına ilişkin bir belirlemenin yapılamadığı; yine Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi - Dolmuş - Minibüs - Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin yargı organlarınca iptaline karar verilen 14/a maddesinde belirlenen yaş tahditlerine atıf yapıldığı anlaşıldığından, bu haliyle dava konusu 232 sayılı kararın, davacıların "hukuk güvenliğini" koruyacak şekilde "belirlilik" ilkesine ve bahsi geçen yargı kararlarının gerekçesine tam anlamıyla uygun tesis edilmediği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, ortaya çıkan hukuki durum itibarıyla; ilgililer tarafından açılan davalarda, Bursa Büyükşehir Belediyesi Taksi - Dolmuş - Minibüs Servis Araçları ve Özel Toplu Taşıma Araçları Yönetmeliğinin 14/a maddesinin özel toplu taşıma araçları için "araçların model yaşı on yaşından büyük olamaz" ibaresinin iptaline dair yukarıda yer verilen ... İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli olarak onanmasına karar veren ... tarih ve E:..., K:... sayılı Dairemiz kararı dikkate alındığında; Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde faaliyet gösterecek olan özel toplu taşıma araçlarının teknik özellikleri ile çalışma şekil ve şartları konusuda Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezince (UKOME) genel nitelikli bir karar alınması gerekmekte olup, bu kapsamda, Bursa Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde faaliyet gösterecek olan özel toplu taşıma araçlarının teknik özellikleri ile çalışma şekil ve şartları (yaş şartı dahil) konusunda düzenleme yapan ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının, Dairemiz kararlarına uygun şekilde alınmış genel nitelikli bir karar olarak değerlendirilmesi mümkün ise de, dosya kapsamından, bu kararın ilgililere (davacıya) tebliğ edilerek (yaş şartına ilişkin) dava açma hakkı tanındığına dair bir bilgiye ulaşılamadığından, ilgililerince dava konusu yapılabilmesini sağlayacak bir aleniyette tesis edilmeyen ve yargı denetiminden geçmeyen 27/10/2017 tarih ve 790 sayılı UKOME kararının bu haliyle dava konusu işleme dayanak oluşturamayacağı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, daha önce ticari tahditli 14+1 yolcu taşımaya elverişli minibüslerin, 20+30 toplam 50 kişi taşımaya elverişli araçlara dönüştürülmesine ilişkin kararın iptaline dair Mahkeme kararı doğrultusunda alınan ... sayılı UKOME kararı ile yapılacak dönüşüm sonucunun beklenilmesi, "iyi idare" anlayışına daha uygun düşeceği gibi, davacının minibüs mü, yoksa otobüs mü olarak aracını yenilemesi gerektiğine ilişkin belirsizliği ortadan kaldıracaktır.
Sonuç olarak, davacının "hukuk güvenliğini" koruyacak şekilde "belirlilik" ilkesine ve yargı kararlarının gerekçelerine uygun olmayan, araç değişimi için günün ekonomik koşullarına uygun daha makul bir süre tanınmayan, minibüsten otobüse yapılan dönüşümleri yargı kararı ile iptal edilmesi nedeniyle otobüs mü, minibüs mü olarak araçlarını yenilemeleri gerektiğine ilişkin belirsizlik çözüme kavuşturulmadan tesis edilen ve davacılar murisine ait ... plakalı özel halk otobüsünün çalışma ruhsatının iptal edilmesine ilişkin ... tarihli ... sayılı Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararının dava konusu edilen (a) bendinde hukuka uyarlık, aksi yönde verilen temyiz istemine konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5\. Kesin olarak, 12/06/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.