Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/3987
Karar No : 2025/8561

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı Yenimahalle Belediye Başkanlığı tarafından, Altyapı Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği kapsamında sorumluluğunda bulunan ilçe sınırları içerisindeki çalışmalar nedeniyle davalı idarenin davacı belediye nam ve hesabına tahsil ettiği zemin tahrip bedellerinden fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 2018 yılı için 1.127.012,66-TL asıl alacak ve 308.402,42-TL işlemiş yasal faiz, 2019 yılı için 4.175.732,45-TL asıl alacak ve 917.616,25-TL işlemiş yasal faiz, 2020 yılı için 6.345.320,50-TL asıl alacak ve 798.072,87-TL işlemiş yasal faiz olmak üzere toplamda 13.672.157,15-TL'nin ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; bakılan davada; Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 15/06/2006 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği ve söz konusu yönetmeliğin 14. maddesinde açıkça, Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyeleri cadde, bulvar, meydan ve sokaklarında yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler büyükşehir belediyesi bünyesinde açılacak alt yapı yatırım hesabında toplanacağı, sokakların kazısından elde edilen gelirler ilgili belediyeye aktarılacağının hükme bağlandığı gibi bilahare anılan Yönetmelikte değişiklik yapılmasına dair Yönetmelikte de ilçe belediyelerinin sorumluluğuna bırakılan cadde, bulvar, meydan ve sokaklarda yapılacak kazılardan elde edilecek gelirlerin bu yerlere izin veya ruhsat veren ilçe belediyesince gelir olarak kaydedileceğinin hükme bağlandığının görüldüğü, bu durumda; davalı büyükşehir belediyesi uhdesinde oluşturulan altyapı yatırım hesabına davacı ilçe belediyesi sorumluluğunda bulunan yerlerde 2018-2020 yılları arasında yapılan kazılar nedeniyle aktarılan/tahakkuk eden yasal faiziyle birlikte toplam 13.672.157,15-TL'nin davalı idarece davacı idareye ödenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne, davacı ilçe belediyesi adına tahakkuku yapılan toplam 13.672.157,15-TL'nin davalı idarece davacıya ödenmesine, karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak öncelikle görevsiz mahkeme tarafından işin esasına girilerek karar verildiği, esasa ilişkin olarak davacı idareye yapılan ödemelerin dikkate alınmadığı, yapılan ödemelerin ana para yerine hukuka aykırı bir şekilde faizden mahsup edildiği, davacı Yenimahalle Belediye Başkanlığına muhtelif tarihlerde yapılan ödemeleri gösterir belgeler değerlendirilerek bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği, bu sebeple mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı idare tarafından, zemin tahrip bedellerinin ödenmesine ilişkin İller Bankasına yapılmış herhangi bir talep ve bunu ispatlar nitelikte bir belge olmadığı halde başka alacak kalemlerine ilişkin yapılan talep ve ödemelerin zemin tahrip bedeline ilişkinmiş gibi nitelendirilmesinin gerçeği yansıtmadığı, İller Bankası tarafından Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının alacaklarından kesilerek kendi hesaplarına aktarılan tutarların tamamının eğlence vergisi ve müze payından ibaret olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
2004 yılında yürürlükte olan 3030 sayılı Kanun uyarınca İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan Büyükşehir Koordinasyon Merkezleri ve Fon Yönetmeliği uyarınca, büyükşehir kapsamındaki alt yapı çalışmalarının koordinasyon içinde yürütülmesi için Alt Yapı Koordinasyon Merkezinin (AYKOME) kurulduğu ve alt yapıyla ilgili tüm ruhsatların bu birimce verilip, harcamanın da bu birimde açılan fondan karşılanacağı, eksik düzenlemeler için ise büyükşehir belediyelerinin uygulama yönetmelikleri çıkaracağı, davalı büyükşehir belediyesi tarafından hazırlanan Alt Yapı Hizmetleri Yönetmeliğinde, kazı ruhsatlarının AYKOME'ce verileceği, ruhsat verirken de ilçe belediyesine iade edilmek üzere zemin tahrip ücretinin tahsil edileceği düzenlemesi uyarınca, davalı belediyenin ilçe belediyelerinin sorumluluk sahasındaki yol ve sokaklardan yapılacak kazılar için bu bedeli tahsil etmeye başladığı, ancak 2018-2020 yıllarında tahsil edilen bedelin ödenmemesi üzerine davacı Yenimahalle Belediye Başkanlığı tarafından, 2020 ve 2021 yıllarında muhtelif tarihlerde davalı belediyeyle yazışmalar yapıldığı, nihayetinde olumlu sonuç alınmaması neticesinde, davacı belediye tarafından, Altyapı Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği kapsamında sorumluluğunda bulunan ilçe sınırları içerisindeki çalışmalar nedeniyle davalı idarenin davacı belediye nam ve hesabına tahsil ettiği zemin tahrip bedellerinden fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 2018 yılı için 1.127.012,66-TL asıl alacak ve 308.402,42-TL işlemiş yasal faiz, 2019 yılı için 4.175.732,45-TL asıl alacak ve 917.616,25-TL işlemiş yasal faiz, 2020 yılı için 6.345.320,50-TL asıl alacak ve 798.072,87-TL işlemiş yasal faiz olmak üzere toplamda 13.672.157,15-TL'nin tazmini istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunun ''Alt yapı hizmetleri'' başlıklı 8. maddesinde, "Büyükşehir içindeki alt yapı hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşların temsilcilerinin katılacağı alt yapı koordinasyon merkezi kurulur. Büyükşehir ilçe (…)(14) belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Alt yapı koordinasyon merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının (oda üst kuruluşu bulunan yerlerde üst kuruluşun) temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Alt yapı koordinasyon merkezi, kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlar tarafından büyükşehir içinde yapılacak alt yapı yatırımları için kalkınma plânı ve yıllık programlara uygun olarak yapılacak taslak programları birleştirerek kesin program hâline getirir. Bu amaçla, kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşlar alt yapı koordinasyon merkezinin isteyeceği coğrafî bilgi sistemleri dâhil her türlü bilgi ve belgeyi vermek zorundadırlar. Kesin programlarda birden fazla kamu kurum ve kuruluşu tarafından aynı anda yapılması gerekenler ortak programa alınır. Ortak programa alınan alt yapı hizmetleri için belediye ve diğer bütün kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerine konulan ödenekler, alt yapı koordinasyon merkezi bünyesinde oluşturulacak alt yapı yatırım hesabına aktarılır. Ortak programa alınan hizmetler için kamu kurum ve kuruluş bütçelerinde yeterli ödeneğin bulunmadığının bildirilmesi durumunda, büyükşehir belediyesi veya ilgisine göre bağlı kuruluş bütçelerinden bu hizmetler için kaynak ayrılabilir. Kamu kurum ve kuruluşları alt yapı ortak yatırım hizmetleri için harcanan miktarda ödeneği, yeniden değerleme oranını da dikkate alarak ertesi yıl bütçesinde ayırır. Ayrılan bu ödenek belediye veya ilgili bağlı kuruluşunun hesabına aktarılır. Bu bedel ödenmeden ilgili kamu kurum veya kuruluşu, büyükşehir belediyesi sınırlarında yeni bir yatırım yapamaz. Ortak programa alınmayan yatırımlar için bakanlıklar, ilgili belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşları alt yapı koordinasyon merkezi tarafından belirlenen programa göre harcamalarını kendi bütçelerinden yaparlar. Koordinasyon merkezleri tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar, belediye ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Alt yapı koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, çıkarılacak bu yönetmeliğin, alt yapı yatırım hesabının kullanılması ve ödenek tahsisi ve aktarmasına ilişkin kısımları hakkında, Maliye Bakanlığı ve Devlet Plânlama Teşkilâtı Müsteşarlığının görüşünü alır." hükmüne yer verilmiştir.
15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 'Birim' başlıklı 11. maddesinde, "(1) AYKOME’nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak alt yapı koordinasyon birimi tarafından yürütülür." düzenlemesine; 'Hesabın oluşumu ve geliri' başlıklı 14. maddesinde, "(1) Alt yapı yatırım hesabı, ortak programa alınan altyapı hizmetlerinin amaca uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi için belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerine konulan ödeneklerden bu hesaba yapılacak aktarım ile kazılardan elde edilen gelirlerden oluşur. (2) Alt yapı koordinasyon merkezinin bütçesi büyükşehir belediye bütçesi içinde yer alır. Ayrıca, belediye ve diğer bütün kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerine konulan ödeneklerden, alt yapı koordinasyon merkezi bünyesinde oluşturularak alt yapı yatırım hesabına aktarılacak tutarlar da gelir bütçesinin ilgili bölümünde gösterilir ve bu gelirler amacının dışında harcanamaz. (3) Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyeleri cadde, bulvar, meydan ve sokaklarında yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler büyükşehir belediyesi bünyesinde açılacak alt yapı yatırım hesabında toplanır. Sokakların kazısından elde edilen gelirler ilgili belediyeye aktarılır. Bu paralar büyükşehir ilçe ve ilk kademe belediyeleri tarafından sadece cadde, bulvar, meydan ve sokakların asfalt ve kaldırımların yapımında kullanılır. Bu gelirler amacı dışında kullanılamaz." düzenlemesine yer verilmiş iken, 24/12/2020 tarih ve 31344 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği'nin 2. maddesinde, "Aynı Yönetmeliğin 14 üncü maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. “(3) Büyükşehir belediyelerinin sorumluluğuna bırakılan cadde, bulvar, meydan ve sokaklarda yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler büyükşehir belediyesi bünyesinde açılacak alt yapı yatırım hesabında toplanır. Bu gelirler amacı dışında kullanılamaz.”; 3. maddesinde ise, "Aynı Yönetmeliğin 14 üncü maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir. 'İlçelerde tahsil edilen kazı gelirlerinin kullanımı' Madde 14/A – (1) İlçe belediyelerinin sorumluluğuna bırakılan cadde, bulvar, meydan ve sokaklarda yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler bu yerlere izin veya ruhsat veren ilçe belediyesince gelir olarak kaydedilir. Bu gelirler sadece cadde, bulvar, meydan ve sokaklardaki asfalt ve kaldırımların yapım, onarım ve bakımında kullanılır." düzenlemeleri ilave edilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun Uygulanacağı Haller” başlığını taşıyan 31. maddesinde, bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; … bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, … işlemlerinde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı, ancak, davanın ihbarı ve bilirkişi seçiminin Danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re'sen yapılacağı kurala bağlanmış olup anılan hükümle atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Bilirkişiye Başvurulmasını Gerektiren Hâller” başlığını taşıyan 266. maddesinde, Mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği, hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamayacağı, 282. maddesinde ise hâkimin, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendireceği hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin incelenmesinden, tahsil edilen zemin tahrip bedellerinin ilçe ve ilk kademe belediyelerine ne zaman ve ne şekilde dağıtılacağına dair bir hüküm bulunmadığı görülmekle birlikte, ilçe ve ilk kademe belediyelerinin Altyapı Koordinasyon Merkezine başvurmak suretiyle işlem tesis ettirerek bu bedellerin tahsilini talep edebilecekleri; Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 15/06/2006 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği ve söz konusu yönetmeliğin 14. maddesinde açıkça, Büyükşehir, ilçe ve ilk kademe belediyeleri cadde, bulvar, meydan ve sokaklarında yapılacak tüm kazılardan elde edilecek gelirler büyükşehir belediyesi bünyesinde açılacak alt yapı yatırım hesabında toplanacağı, sokakların kazısından elde edilen gelirler ilgili belediyeye aktarılacağı hükme bağlandığı gibi bilahare anılan Yönetmelikte değişiklik yapılmasına dair Yönetmelikte de ilçe belediyelerinin sorumluluğuna bırakılan cadde, bulvar, meydan ve sokaklarda yapılacak kazılardan elde edilecek gelirlerin bu yerlere izin veya ruhsat veren ilçe belediyesince gelir olarak kaydedileceğinin hükme bağlandığı görülmektedir.
Dava konusu uyuşmazlıkta davacı ilçe belediyesinin sorumluluğuna bırakılan cadde, bulvar, meydan ve sokaklarda yapılacak kazılardan elde edilecek gelirlerin bu yerlere izin veya ruhsat veren ilçe belediyesinin hesabına yatırılacağı tabi ise de; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde davalı idarece muhtelif dönemlerde bir takım ad altında ödemelerin yapıldığı bazı zamanlar ise eksik ödeme ya da hiç bir ödemenin yapılmadığı görülmesine rağmen mahkeme tarafından anılan hususların araştırılmadığı, tahakkuk ettiği iddia edilen ve işbu davada talep edilen tutarın tespiti maksadıyla gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmediği, talep edilen ve tahakkuk ettiği belirtilen tutarın sıhhatine yönelik bir araştırmanın yapılmadığı gibi doğrudan davacı ilçe belediyesi tarafından sunulan borç hesap detayı evrakları, geçici mizan defterleri ve diğer belgelere dayanılarak anılan belgelerde yazılı olarak belirtilen ve açılan davada talep edilen tutarın tamamının kabulüne karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu tahakkuk ettiği iddia edilen alacak tutarının belirlenmesi maksadıyla yapılacak inceleme ve araştırma neticesinde gerekirse dava dosyasında yer alan hesap döküm evrakları, mizan defteri, borç hesap detayı evrakları ile diğer bütün bilgi/belgeler üzerinde yaptırılacak bilirkişi incelemesi neticesinde, mevcut ise belirtilen dönem aralıklarında davalı idare tarafından sadece anılan alacak kapsamında yapılan ödemeler de mahsup edilmek suretiyle dava konusu bedelin hiç bir tereddüte mahal bırakmayacak şekilde tespit edilmesi neticesinde yeniden bir karar verilmesi gerektiği açıktır.
Bu durumda; davanın kabulüne, davacı ilçe belediyesi adına tahakkuku yapılan toplam 13.672.157,15-TL'nin davalı idarece davacıya ödenmesine yönelik verilen idare mahkemesi kararına ilişkin yapılan istinaf başvurusunun reddine yönelik temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 12/11/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.