Danıştay danistay 2024/3379 E. 2025/5019 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/3379
Karar No : 2025/5019

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI):... ve Tic. Ltd Şti.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI YANINDA MÜDAHİL: ... İşletmecileri Esnaf Odası
VEKİLLERİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirkete ait ... plakalı araca servis taşıma kartı verilmesi istemiyle yapılan 09/07/2019 tarihli başvurunun zımmen reddine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı ... tarih ve ... tarihli UKOME kararı ile alınan Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin (... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile revize edildiği) Geçici 1. maddesindeki mevcut taşımacılığın belirlendiği kapsamın yeni hali (b) ve (c) maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; davanın, dava konusu Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (b) ve (c) bentlerine ilişkin kısmı yönünden incelenmesinden; büyükşehir sınırları içerisinde yapılacak olan öğrenci ve personel servisi taşımacılığına yönelik usul ve esasların (tahditli araç, araçların taşıması gereken özellikler, taşıma için gerekli belgeler vs.) belirlenmesinde davalı idarenin yetkilendirildiği ve bu hususlarda davalı idarece alınan kararların ve yapılan düzenlemelerin bağlayıcı olduğu, davalı idarenin bu yetkisi çerçevesinde öğrenci ve personel taşımacılığına ilişkin yönetmelik, yönerge gibi düzenlemeler yapabileceği, davacı tarafından iptali istenilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (b) ve (c) bentleriyle, ... tarihinin... tarih ve ... tarihli Ukome kararıyla geriye yönelik milat olarak belirlenmesi nedeniyle, bu tarih itibarıyla gerçekten servis taşımacılığı yapanların tespit edilmesi, basında plaka tahdit haberleri çıkınca sonrasında plaka tahdidi geleceği için, gerçekte servis taşımacılığı yapmayanların tahdit öncesi gerçekte olmayan mevcut taşımacı sayılmalarının engellenmesi ve tahdit haberleri çıkınca bu tarihten sonra üzerlerine araç alıp gerçekte servis taşımacılığı yapmayanların ya da birkaç araçla yapıp da diğer araçlarıyla yapmayanların engellenmesinin amaçlandığı, mevcut taşımacı sayılacakların 25/05/2015 tarihi öncesinde taşımacılık yapan, ilgili odaya kayıtlı ve üzerine tescilli aracı bulunan kişilerden oluşacağı, yine 25/05/2015 tarihinden sonra aracını herhangi bir sebeple değiştirmiş olan kişilerin de mevcut taşımacı olarak sayılacakları, davalı idarenin, öğrenci ve personel taşımacılığına ilişkin olarak gerek mevcut taşımacı, gerekse de yeni taşımacının kim olduğunun belirlenmesi bakımından idari düzenleme yapma ve takdir yetkisi kapsamında, davaya konu Yönergenin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (b) ve (c) bentlerindeki şartları taşıyan gerçek ve tüzel kişilerin mevcut taşımacı, bu şartları sağlamayan gerçek ve tüzel kişilerin ise yeni taşımacı olarak belirlemesinin sonucu itibarıyla kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu, dava konusu araç için servis taşıma kartı verilmesine ilişkin talebin zımnen reddine ilişkin işlem kısmı yönünden yapılan incelemede ise; dava konusu aracın 25/05/2015 tarihinden sonraki bir dönemde (01/06/2015) davacı adına tescil edildiği hususları dikkate alındığında, davacı tarafından UKOME kararıyla belirlenen mevcut taşımacı kriterlerine uygun olmayan ve başvuru süresi geçirildikten sonra servis taşıma kartı verilmesine yönelik 09/07/2019 tarihinde yapılmış başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Danıştay'ın bozma kararı görmezden gelinerek karar verildiği, emsal dosyalarda verilen kararların dikkate alınmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, bozma nedenlerinin bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuş olup, davalı yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
... tarih ve ...sayılı UKOME kararıyla Öğrenci ve Personel Taşımacılığı Yönergesi kabul edilmiş, söz konusu kararın, mahkeme kararıyla iptal edilmesi üzerine kararın uygulanmasını teminen ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi yeniden kabul edilmiş, Yönerge'nin Geçici 1. maddesinde, "25/05/2015 tarihinde geçerli Güzergah Kullanım İzin Belgesi ile öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapanlar, TUHİM'e 25/05/2015 tarihi öncesinde http://e-tuhim.ibb.gov.tr/adresinden online başvuru yapmasına rağmen 25/05/2015 tarihinden sonra Güzergah Kullanım İzin Belgesi alarak öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapmaya hak kazanan ve Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünden Yenilenen Geçici/Süreli Güzergah İzin Belgesi alan gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir." düzenlemesine yer verilmiştir.
... tarih ve ... tarihli UKOME kararı ile Yönerge'nin Geçici 1. maddesi "(1) Aşağıda belirtilen (a) veya (b) veya (c) maddesindeki hususlara uyan gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir.... b. Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtının/taşıtlarının 25 Mayıs 2015 tarihinde adına kayıtlı (taşıt değişikliği yapılmamış) olduğunu gösteren Motorlu Araç Trafik ve Araç Tescil Belgesini (periyodik muayene belgesi/Tescil belgesindeki tarihiyle kontrol edilecektir) ibraz eden gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir. c. Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtını/taşıtlarını 25 Mayıs 2015 tarihinden sonra herhangi bir sebeple değiştirmiş olan kişilerden; 25 Mayıs 2015 tarihindeki adına kayıtlı taşıtlarının plaka, motor ve şasi numarasını da içeren detaylı bilgileri ve sayılarını Trafik Tescil Şube Müdürlüğünün imzalı yazısıyla ibraz eden kişiler, 25 Mayıs 2015 tarihindeki taşıtının/taşıtlarının sayısı kadarı mevcut taşımacı kapsamında değerlendirilecek olup ilave edilmiş olan her taşıt yeni taşımacı kapsamında değerlendirilecektir." şeklinde değiştirilmiştir.
... tarih ve...sayılı UKOME kararıyla da, maddenin (b) ve (c) fıkrası; "b. Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip (25.05.2015 tarihinde servis taşıtı ve vergi kaydı olmasına rağmen ilgili esnaf odası kaydını 25.05.2015 ile 25.06.2015 tarihleri arasında tamamlayabilmiş olanlar dahil) olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtının/taşıtlarının 25 Mayıs 2015 tarihinde adına kayıtlı (taşıt değişikliği yapılmamış) olduğunu gösteren Motorlu Araç Trafik ve Araç Tescil Belgesini (periyodik muayene belgesi/Tescil belgesindeki tarihiyle kontrol edilecektir) ibraz eden gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir. c. Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip (25.05.2015 tarihinde servis taşıtı ve vergi kaydı olmasına rağmen ilgili esnaf odası kaydını 25.05.2015 ile 25.06.2015 tarihleri arasında tamamlayabilmiş olanlar dahil) olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtını/taşıtlarını 25 Mayıs 2015 tarihinden sonra herhangi bir sebeple değiştirmiş olan kişilerden, 25 Mayıs 2015 tarihindeki adına kayıtlı taşıtlarının plaka, motor ve şasi numarasını da içeren detaylı bilgileri ve sayılarını Trafik Tescil Şube Müdürlüğünün imzalı yazısıyla ibraz eden kişiler, 25 Mayıs 2015 tarihindeki taşıtının/taşıtlarının sayısı kadarı mevcut taşımacı kapsamında değerlendirilecek olup ilave edilmiş olan her taşıt yeni taşımacı kapsamında değerlendirilecektir." şeklinde revize edilmiştir.
Dava; davacı şirkete ait ...plakalı araca servis taşıma kartı verilmesi istemiyle yapılan 09/07/2019 tarihli başvurunun zımmen reddine ilişkin işlem ile İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin (UKOME)... tarih ve ... sayılı kararının Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi'nin Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasının (b) ve (c) bentlerine ilişkin kısmının ...... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile revize yeni halinin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (1) fıkrasının (f) bendinde; "Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Kanun'un 9. maddesinde; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.
Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 5. maddesinde; "Büyükşehir belediyesi alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi büyükşehir belediye başkanına bağlıdır. Başkan bu görevi bizzat veya görevlendireceği kişi eliyle yürütür." kuralı yer almış olup; 17. maddesinde, UKOME'nin, büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında oluşacağı kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarılan mevzuatın bir bütün olarak değerlendirilmesinden, ulaşım koordinasyon merkezi kararlarının yürürlüğe girmesi için büyükşehir belediye başkanının onayının alınmasının zorunlu olduğu anlaşılmıştır. Kanunda, büyükşehir belediye başkanının ya da görevlendireceği kişinin, UKOME toplantısına katılıp oy kullanması, UKOME kararlarının yürürlüğe girmesi için yeterli görülmemiş, büyükşehir belediye başkanının onayı ayrıca aranmıştır. Başka bir ifade ile, kanun koyucu tarafından, büyükşehir belediye başkanının onayı olmaksızın, UKOME kararlarının yürürlüğe girmesinin mümkün olmadığı kabul edilmiştir.
Öte yandan; dava konusu düzenleyici işlemin, hak sahibi kişiler için tesis edilen çok sayıda işleme dayanak olarak alındığı göz önünde bulundurulduğunda, büyükşehir belediye başkanınca onaylanmadığından hareket edilerek, kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem niteliğinde olmadığının kabul edilemeyeceği açıktır.
Başka bir davacı tarafından aynı Yönerge hükümlerinin iptali istemiyle açılan ve temyiz incelemesi yapılmak üzere Dairemizin E:... esasına kaydedilen davada; Dairemizin 02/04/2024 tarihli ara kararı ile, davalı belediyeden, dava konusu işlemin dayanağı Yönergenin ... Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanıp onaylanmadığının bildirilmesi, onaylanmış ise dava konusu Yönergenin bir örneğinin gönderilmesi istenilmiş olup, davalı belediye tarafından sunulan 20/06/2024 tarihli cevap dilekçesi ve eklerinin incelenmesinden, dava konusu edilen Yönergenin ... Büyükşehir Belediye Başkanınca onaylanmadığı, ancak... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla dava konusu edilen Yönergenin revize edildiği ve belediye başkanınca bu kararın onaylandığının bildirildiği görülmüştür.
Bu durumda, dava konusu Yönerge hükümlerinin tesisinde, 5216 sayılı Kanun'un 7. maddesine aykırı olarak, büyükşehir belediye başkanının onayının alınmadığı dikkate alındığında, şekil unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşılmış olup, söz konusu Yönergenin hukuka aykırı bulunması dolayısıyla, davacı şirkete ait... plakalı araca servis taşıma kartı verilmesi istemiyle yapılan 09/07/2019 tarihli başvurunun zımmen reddine ilişkin bireysel işlemde de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi gerektiğinden temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Öte yandan, dava konusu bireysel işlemin idari yargı merciince iptal edilmesi durumunda, işlemde tespit edilen hukuka aykırılık ve iptal gerekçesinin dava konusu araca doğrudan servis taşıma kartı verilmesi sonucunu doğurmayacağı; davalı idarece düzenleyici işlemdeki usuli eksiklik giderildikten sonra yeniden işlem tesis edilebileceği de açıktır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 26/05/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.