Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/3056
Karar No : 2025/7703

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI): ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Satış ve Dağıtım A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket adına, davalı idarece düzenlenerek tebliğ edilen 'yer tahsis ücreti' adı altında 2023-2024 yılına ilişkin olarak toplam 956.300,00-TL tutarın tahsiline ilişkin ... tarih (mahkemece sehven... yazılmıştır) ve ... numaralı tahakkuk fişinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlık konusu olayda, mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; belediyelerce, yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali halinde metrekare alanı üzerinden işgal harcı alınabileceği, bu işgal harcının doğrudan kanunda yer alan bir tarifeye dayanarak belirlendiği, dolayısıyla soğutucu dolaplarının sadece işgal ettiği beher metrekare alanı üzerinden 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'na göre belirlenecek olan işgal harcına tabi tutulabileceği, ücret tarifesinin ise belediyenin genel ve zorunlu olmayan görevlerinden harç ve katılma payına konu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca talep edilen hizmetler için mümkün olduğu, bu durumda; kanunen işgaliye harcına konu edilmesi gereken kaldırım ve soğutucular için her ne ad altında olursa olsun başkaca bir ücret alınamayacağından, belediye meclisince belirlenen ücret tarifesine istinaden davacıdan yer tahsis ücreti altında ve işgal ücreti niteliğinde harç istenilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca ilgililerin isteği üzerine ifa edilecek hizmetler için belediye meclisince belirlenecek ücret tarifesine göre belediyelerin ücret tahsil etme yetkilerinin bulunduğu, soğutucu dolapların ilgililerin kendi belirledikleri yerlere (büfe, market önü gibi) konulduğu ve bunların listesinin belediyeye gönderildiği, Şişli Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı uyarınca 956.300,00-TL yer tahsis ücretinin tahakkuk ettirilmesine karar verildiği, bu tarifeye göre davacıdan istenilen işgal ücretinde hukuka aykırılık bulunmadığı, her ne kadar davacı taraf işgaliye harcı ödeyerek borcunun bulunmadığını ileri sürmüşse de alınan ücretin işgaliye harcından farklı olarak davacı tarafa ait soğutuculara şehrin katma değeri en yüksek yerlerinde ve sürekli olarak yer tahsis edilmesinden kaynaklandığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından; davalı idareye soğutucu dolaplara yönelik olarak işgaliye vergisi adı altında 26/01/2023 tarihinde toplam 119.537,50-TL ödemenin yapıldığı, bunun yerine her bir soğutucu için dolap ücreti alınacağının belirtildiği, yapılan işlemlerin hukuka aykırı olduğu, zira Belediye Gelirleri Kanunu'nun 52-56. maddeleri hükümleri uyarınca soğutucu dolapların işgal harcına tabi olduğu, söz konusu soğutucular için herhangi bir hizmet taleplerinin bulunmadığı, buna karşılık davalı belediyenin Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97.maddesi çerçevesinde belirlediği hizmet tarifesine göre ücret talep etmesinin yasal olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirket adına, davalı idarece 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesine istinaden yılın belli aylarında konulan her bir dolap için ücret tarifesi belirlendiği, buna göre 2023 yılı için belirlenen sezonluk bir dolap ücretinin 20,00-TL olduğu, bu tarifeye istinaden 2023 yılı 12 aylık dönem için davacıdan 956.300,00-TL'nin ''yer tahsis ücreti '' adı altında ücret istenilmesine yönelik ... tarih ve ... numaralı tahakkuk fişinin düzenlendiği, anılan tahakkuk fişinin davacıya tebliği üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasının a) bendinde; Belediyenin, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapacağı veya yaptıracağı, aynı Kanun'un "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının a) bendinde belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunacağı, c) bendinde ise gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vereceği hükme bağlanmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun "İşgal Harcı" başlıklı 52. maddesinde, "Belediye sınırları içinde bulunan aşağıdaki yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesi, işgal harcına tabidir:
1\. Pazar veya panayır kurulan yerlerin, meydanların, mezat yerlerinin her türlü mal ve hayvan satıcıları tarafından işgali,
2\. Yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali,
3\. Motorlu kara taşıtlarının park etmeleri için il trafik komisyonlarının olumlu görüşü alınarak belediyelerce şehir merkezlerinde tesis edilen ve işletilen mahallerin çalışma saatleri içinde, taşıtlar tarafından işgali (Bisiklet ve motosikletler hariç)
Yukarıda sayılan yerlerin izinsiz işgalleri mükellefiyeti kaldırmaz.
(Ek fıkra: 3/3/2004–5101/3 md.) 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunan eser, icra ve yapımların tespit edildiği kitap, kaset, CD, VCD ve DVD gibi taşıyıcı materyallerin birinci fıkrada bahsi geçen yerlerde satışına izin verilmez.", hükmüne, "Matrah" başlıklı 55. maddesinde "İşgal Harcının matrahı 52 nci maddenin 1 ve 2 nci bentlerinde yazılı işgallerde işgal edilen yerlerin metrekare olarak alanı veya hayvan adedi, 3 üncü bendinde yazılı işgallerde taşıt adedidir." hükmüne yer verilmiş, "Harcın tarifesi" başlıklı 56. maddesinde, işgal harcının 52'nci maddenin (1) ve (2) numaralı bentlerinde yazılı işgallerde beher metrekare için günde en az 0.5 TL en fazla 2,5 TL alınabileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun'un "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde, belediyelerin bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
2464 sayılı Kanun'un 52. maddesinde işgal harcı düzenlenmiş olup, bu harcın alınabilmesi için; pazar veya panayır kurulan yerlerin, meydanların, mezat yerlerinin her türlü mal veya hayvan satıcıları tarafından işgali, yol, meydan, pazar, iskele köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir nedenle işgali, belediyelerce şehir merkezlerinde tesis edilen ve işletilen mahallerin çalışma saatleri içinde taşıtlar tarafından işgali gerekmekte olup ayrıca sözkonusu işgalin yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak gerçekleştirilmesi ve işgalin geçici olması şarttır. Bu madde hükmüne göre izin alınmaksızın yapılan işgaller kanundaki ''işgal harcı'' kapsamına girmediğinden idare mahkemesi ve istinaf mahkemesinin karar gerekçesinde hukuki isabet görülmemiştir. Zira dava konusu tahakkuk fişine dayanak alınan davacı eylemleri geçici değil kalıcı niteliktedir.
Diğer taraftan, davalı idare tarafından dava konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde düzenlendiği şekli ile davacının belediyeden bir hizmet talebinin varlığı ve bu hizmetin ne şekilde, hangi şart ve usulle yerine getirildiği ortaya konulabilmiş değildir.
Bu durumda işlemin sebep unsurunda sakatlık bulunduğu anlaşılmakla birlikte davalı belediye tarafından, yukarıda belirtilen hususlar gözetilmek ve gerekleri yerine getirilmek suretiyle, kamunun kullanımına açık bu yerlerde sürekli işgal durumunda davacının yatırdığını ileri sürdüğü işgal harcı ile mükerrer tahsilata meydan vermeyecek şekilde ayrı bir işlem tesis edilebileceği tabidir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki .... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararı neticesi itibarıyla hukuka uygun bulunmuştur.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1\. Temyiz isteminin reddine,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3\. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4\. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5\. Kesin olarak, 16/10/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.