Danıştay danistay 2024/1974 E. 2025/5184 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2024/1974
Karar No : 2025/5184

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI): ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... ili, ... ilçesi ... Jandarma Karakol Komutanlığı emrinde güvenlik korucusu olarak görev yapan davacı tarafından; görevden çıkarılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı ... Valiliği Olur işleminin iptali ile göreve iade tarihine kadar geçen süre için uğranılan parasal hakların yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; isnat olunan "Göreve alınmada aranacak şartları kaybetmek" iddiasıyla ilgili olarak davacının savunması alınmadan dava konusu işlemin tesis edildiği, bu durumda; davacıya isnat edilen disiplin fiiliyle ilgili olarak davacıya usulüne uygun olarak savunma süresi verilmeksizin ve savunması alınmaksızın, davacının görevine son verilmesine (görevden çıkarma cezası ile tecziyesine) ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediği, öte yandan, Anayasanın 125. maddesi ile düzenlenen, idarelerin her türlü eylemlerinden ve işlemlerinden doğan zararları tazminle yükümlü tutulduklarına yönelik kural uyarınca, yapılan yargılama ile hukuka aykırılığı saptanan işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı parasal haklarının, dava açma tarihi olan 26/09/2019 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, davacının işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının dava açma tarihi olan 26/09/2019 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince verilen kararda; Anayasa Mahkemesinin, kanun koyucunun yeniden düzenleme yapabilmesini sağlamak amacıyla ve iptal edilen yasal düzenleme nedeniyle hukuki bir kaos yaşanmaması için bazen verdiği kararların yürürlüğünü erteleyebildiği, Dairenin çoğunluk görüşünün de; Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilen kanuni düzenlemeye göre yapılan işlemlerin hukuka uygun olmasını sağlamayacağından Anayasa Mahkemesi tarafından verilen karar ve gerekçesinin yargı organları tarafından derhal dikkate alınması gerektiği yönünde olduğu, ancak Danıştay 8. Dairesi tarafından 24/03/2022 tarihli 31788 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesi'nin 24/02/2022 tarihli E:2021/2, K:2022/20 sayılı 442 sayılı Köy Kanunu'nun Ek 18. maddesinde yer alan "...uygulanacak disiplin cezaları..." ibaresinin iptali üzerine, anılan kanuna dayanılarak yürürlükte bulunan yönetmelik hükümleri uyarınca tesis edilen disiplin işlemlerinin iptali istemiyle açılan davaların temyiz incelemesinde; "Anayasa Mahkemesi tarafından iptal kararının yürürlüğünün 9 ay ertelenmesine ilişkin süre dolmadan, 30/11/2022 tarih ve 32029 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7422 sayılı Kanun ile 442 sayılı Köy Kanunu'na "Güvenlik korucularına verilecek disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller" başlıklı 74/A, "Ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenler" başlıklı 74/B, "Uygulanacak hükümler" başlıklı 74/C maddelerinin eklendiğinin görüldüğü, bu durumda kanun koyucu tarafından Anayasa Mahkemesi tarafından verilen iptal kararı erteleme süresi içerisinde kanuni düzenleme yapıldığından, İlk Derece Mahkemesi kararı neticesi itibarıyla hukuka uygun bulunmuştur." şeklindeki kararlarına uyularak, kararda aktarılan gerekçe doğrultusunda ilk derece mahkemesi tarafından verilen dava konusu işlemin iptaline yönelik kararda sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun belirtilen gerekçe ile reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı hakkında tesis edilen işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek aksi yöndeki istinaf mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının işleme ilişkin kısmının bozulması, parasal haklara ilişkin kısmının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
... ili, ... ilçesi, ... Jandarma Karakol Komutanlığı emrinde güvenlik korucusu olarak görev yapan davacının "kaçakçılığa konu eşyayı bu özelliğini bilerek ticari amaçla taşımak" suçlamasıyla ilgili olarak ... Asliye Ceza Mahkemesinin ...tarih ve E...., K.... sayılı kararı ile netice itibariyle 5 ay hapis 4 gün adli para cezası ile cezalandırılmış, hapis cezasının infazının ertelenmesine karar verilmiş, anılan kararın Yargıtay .... Ceza Dairesi'nin E...., K.... sayılı kararı 10/11/2015 tarihinde kesinleşmesi üzerine davacının göreve alınmada gerekli şartları taşımadığından bahisle hakkında disiplin soruşturmasına başlanılmış, soruşturma sonunda ... Kaymakamlığı İlçe Jandarma Komutanlığının 23/07/2019 tarihli yazısı ile davacının görevden ilişiğinin kesilmesi teklif edilmiş, ... Valiliği'nin ... tarihli oluru ile de davacının görevine son verilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 129. maddesinde; memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Dava konusu işlem tarihinde yürürlükteki mevzuat aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
442 sayılı Köy Kanunu'nun Ek 18. maddesinde; geçici köy korucuları ile korucu başlarının; görevlendirme şekilleri, göreve alınmalarında aranacak şartlar, görevleri, uygulanacak disiplin cezaları ve görevlerine son verilmesini gerektiren haller, disiplin amirleri, yararlanacakları giyim eşyaları ile bunların şekli ve verilme zamanları, eğitim ve denetim usûl ve esasları, sicil ve izinleri, ilk müracaatlarında sahip olmaları gereken sağlık şartları, başka bir işte çalışma hakları ile bu Kanunda yer alan diğer hususlara ilişkin uygulamaların Milli Savunma Bakanlığı ve Maliye Bakanlığının görüşü üzerine İçişleri Bakanlığınca hazırlanacak ve bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
Bu madde hükmü uyarınca 09/01/2008 tarih ve 2018/13105 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe giren Geçici Köy Korucuları Yönetmeliği'nde yapılan 11/10/2018 tarih ve 182 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değiştirilen Güvenlik Korucuları Yönetmeliği'nin "Göreve Alınmada Aranacak Şartlar" başlıklı 6. maddesinde; '(1) Güvenlik korucusu olarak görevlendirilebilmek için aşağıdaki şartlar aranır: ... f)Taksirli suçlar ve aşağıda sayılan suçlar dışında tecil edilmiş hükümler hariç olmak üzere, bir yıldan fazla hapis veyahut affa uğramış olsa bile Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlarla, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç kaçakçılık, uyuşturucu almak ve satmak, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurmak suçlarından dolayı hükümlü bulunmamak. ...' hükmü, "Disiplin Cezaları" başlıklı 17. maddesinin (ç) 'görevden çıkarma' başlıklı 1. bendinde; '(1)Bir daha güvenlik korucusu olarak görevlendirilmemek üzere görevlendirilmelerindeki esas ve usullere uyularak görevle olan ilişiğin kesilmesidir. Göreve son verme cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:' hükmü, aynı maddenin 16. alt bendinde; 'Göreve alınmada aranacak şartları kaybetme,' hükmü, "Savunma Hakkı" başlıklı 20/A. maddesinde; '(1) Güvenlik Korucusu hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. (2) Soruşturmayı yapanın veya komisyonun yedi günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmayan güvenlik korucusu savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.' hükümlerine yer verilmiştir.
24/03/2022 tarihli 31788 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Anayasa Mahkemesi'nin 24/02/2022 tarihli E:2021/2, K:2022/20 sayılı kararı ile 442 sayılı Köy Kanunu'nun Ek 18. maddesinde yer alan "...uygulanacak disiplin cezaları..." ibaresinin iptaline, iptal kararının yürürlüğünün 9 ay ertelenmesine karar verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi tarafından iptal kararının yürürlüğünün 9 ay ertelenmesine ilişkin süre dolmadan, 30/11/2022 tarih ve 32029 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7422 sayılı Kanun ile 442 sayılı Köy Kanunu'na "Güvenlik korucularına verilecek disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller" başlıklı 74/A, "Ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenler" başlıklı 74/B, "Uygulanacak hükümler" başlıklı 74/C maddelerinin eklendiği görülmüştür.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlem yönünden incelenmesinde;
Dosyanın incelenmesinden; davacı güvenlik korucusu hakkında "Bireysel Kaçakçılık" suçu nedeniyle ... Asliye Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E...., K.... sayılı kararı ile netice itibariyle 5 ay hapis 4 gün adli para cezasına hükmedilmiş, hapis cezasının infazının ertelenmesine karar verilmiş, anılan kararın Yargıtay ... Ceza Dairesi'nin E...., K.... sayılı kararı 10/11/2015 tarihinde kesinleştiğinden bahisle davacının Güvenlik Korucuları Yönetmeliği'nin "Göreve alınmada aranacak şartları kaybetmek" düzenlemesi gereği 08/08/2019 tarihinde görevine son verilmiş, davacı tarafından söz konusu işlemin iptali ve parasal hakların ödenmesi talebiyle açılan işbu davanın yargılaması devam ederken 01/11/2019 tarihinde Bakan onayı ile davacı güvenlik korucusunun görevine iade edildiği görülmüştür.
Davacının, Bakan onayı ile göreve iade edildiği anlaşıldığından, bakılan dava konusuz kalmıştır. Bu durumda dava konusu göreve son verme işlemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirken dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçeli reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının parasal haklara ilişkin kısmı yönünden incelenmesinde;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesinin son fıkrasında; idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlü olduğu, hükmü yer almaktadır.
İdari yargılama hukukunun temel ilkeleri ve yerleşik yargı içtihatları gereği; idari yargı mercilerince verilen iptal kararları, geriye yürür ve idari işlemi tesis edildiği andan itibaren hiç tesis edilmemiş gibi ortadan kaldırır. İptal edilen işlem hiç yapılmamış sayıldığı için ilgilinin, işlem nedeniyle uğradığı parasal ve özlük hak kayıplarının karşılanması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta ise; davalı idarece davacı göreve tekrar başlatıldığı için dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirse de, davacının göreve iade edildiği tarihe kadar parasal hak kaybına uğradığı açıktır. Bu nedenle davacının 08/08/2019-01/11/2019 tarihleri arasındaki özlük ve yoksun kalınan parasal haklara ilişkin talebinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle ödenmesi gerektiğinden temyize konu kararın parasal hakların ödenmesine ilişkin kısmının neticesi itibarıyla hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1\. Temyiz isteminin kısmen reddine, kısmen kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının;
a) Dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının BOZULMASINA,
b) Dava konusu işlemin parasal haklara ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA,
3\. Bozulan kısım hakkında yeniden karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak, 29/05/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.