Danıştay danistay 2023/5937 E. 2025/5669 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/5937
Karar No : 2025/5669

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Isparta ili, ... Köyü ile ... Köy Garajı arasında yolcu taşımacılığı belgesinin yenilenmesi talebiyle yapmış olduğu başvurusunun reddine ilişkin Isparta Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...,K:... sayılı kararda; davacının Deregümü Köyü-Isparta güzergahında yolcu taşımacılığı yapma talebi ile ilk olarak 01/02/2011 tarihinde Isparta Valiliğine başvuruda bulunduğu, anılan başvuruya istinaden Isparta Valiliği İl Trafik Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile Belediye Başkanlığı tarafından belirtilen güzergaha Özel Halk Otobüsü seferleri konuluncaya kadar yolcu taşımacılığı yapması yönünde davacıya izin verildiği, davacı tarafından 20/01/2021 tarihli dilekçe ile yolcu taşıma belgesinin yenilenmesi yönünde başvuru yapıldığı, 20/01/2021 tarihli başvurunun ... Köyüne Özel Halk Otobüsleri tarafından ulaşım hizmetlerinin götürülmesine karar verildiği gerekçesiyle reddine ilişkin Isparta Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile işlemin yetki yönünden iptaline karar verilmesi üzerine başvurunun reddine dair Isparta Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının alındığı, mevzuat hükümleri gereğince, belediye ve mücavir alan sınırları içinde yapılan yolcu taşımacılığının şehiriçi taşıma kapsamında olduğu ve şehiriçi kapsamında yapılan yolcu taşımalarının belediyelerce düzenleneceği, D4 yetki belgesinin ise taşıma mesafesine bakılmaksızın il içi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak ticari yolcu taşımacılığı yapacaklara verileceği; D4 yetki belgesi alınması için ilgili ilçe ve il trafik komisyonlarının uygun görüşlerinin bulunması gerektiği, anılan komisyonlarca mevcut ihtiyaç durumu, fiili ve fiziki şartlar, arz/talep dengesi ve taşıma düzeni çerçevesinde değerlendirme yapılarak karar alınacağı, uyuşmazlıkta; Mahkemenin 16/06/2022 tarihli ara kararı ile ... Köyü ile ... Köy Garajı arasındaki yolcu taşımacılığında kullanılacak araç ve yolcu sayılarına ilişkin herhangi bir araştırma yapılıp yapılmadığının sorulduğu, ara kararına istinaden gönderilen bilgi ve belgelerde bu hususa ilişkin cevap verilmediği gibi savunma dilekçesinde de açıklama yapılmadığının görüldüğü, bu durumda mevzuat hükümleri uyarınca D4 yetki belgesi alınması için ilgili ilçe ve il trafik komisyonlarının uygun görüşlerinin bulunması gerektiği açık olup, dava konusu güzergaha ilişkin mevcut ihtiyaç durumu, fiili ve fiziki şartlar, arz/talep dengesi ve taşıma düzenine ilişkin herhangi bir araştırma yapılmaksızın davacının yolcu taşımacılığı belgesinin yenilenmesi talebiyle yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı tarafından 21/01/2021 tarihli dilekçe ile yapılan güzergah izin belgesi talebinin Belediyeye yapılan ilk izin talebi olduğu, daha önce herhangi bir izin talebinin bulunmadığı, yapılan incelemede davacıya ... tarih ve ... sayılı İl Trafik Komisyonu kararı ile Deregümü Köyü-Isparta İli arasına özel halk otobüs seferleri konuluncaya kadar yolcu taşımacılığı için izin verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacının Deregümü Köyü - Isparta ili güzergahında yolcu taşımacılığı yapma talebi ile ilk olarak 01/02/2011 tarihinde Isparta Valiliğine başvuruda bulunduğu, bu başvurunun değerlendirilmesi neticesinde Isparta Valiliği İl Trafik Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile Belediye Başkanlığı tarafından belirtilen güzergaha Özel Halk Otobüsü seferleri konuluncaya kadar yolcu taşımacılığı yapması yönünde davacıya geçici bir şekilde izin verildiği, davacı tarafından 20/01/2021 tarihli dilekçe ile yolcu taşıma belgesinin yenilenmesi yönünde başvuru yapıldığı, 20/01/2021 tarihli başvurunun ... Köyüne Özel Halk Otobüsleri tarafından ulaşım hizmetlerinin götürülmesine karar verildiği gerekçesiyle reddine ilişkin Isparta Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararı ile işlemi tesis etme yetkisinin Belediye Meclisinde olduğundan bahisle yetki yönünden iptaline karar verilmesi neticesinde bu kararın uygulanması maksadıyla Isparta Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla davacının başvurusunun reddedilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle de bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12/a maddesinde; İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliği bakımından Yönetmelikte gösterilen konular ve esaslar çerçevesinde, illerde vali veya yardımcısının başkanlığında, belediye, emniyet, jandarma, milli eğitim, karayolları ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna bağlı ilgili odanın temsilcileri; Valilikçe uygun görülen trafikle ilgili üniversite, oda, vakıf ve kamuya yararlı dernek veya kuruluşların birer temsilcisinden oluşan İl Trafik Komisyonu, ilçelerde kaymakamın başkanlığında, aynı kuruluşların yöneticileri veya görevlendirecekleri temsilcilerinin katıldığı İlçe Trafik Komisyonu kurulacağı hükme bağlanmış, 12-b/1. maddesinde de İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, b/3. maddesinde, Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, il ve ilçe trafik komisyonlarının görevleri arasında sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 14. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; belediyenin, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla ulaşım, şehir içi trafik hizmetlerini yapma veya yaptırmak görev ve sorumlulukları arasında olduğu, 15. maddesinin (p) bendinde; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek, durak yerleri ile kara yolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek belediyenin yetki ve imtiyazları arasında yer aldığı, aynı Kanun'un 17. maddesinde; belediye meclisinin, belediyenin karar organı olduğu düzenlenmiş, 18. maddesinde; belediye meclisinin görev ve yetkilerine, 84. maddesinde ise; bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümlerinin uygulanacağı hükmüne yer verilmiştir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin üçüncü fıkrasında; il sınırları içerisindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesinin il ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklere, belediye sınırları içerisindeki şehiriçi taşımaların belediyelere bu Kanuna göre düzenlenecek yönetmelik esasları dahilinde bırakılabileceği; 5. maddesinde, taşımacılık yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınmasının zorunlu olduğu, bu maddeye ilişkin usul ve esasların da Yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.
08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin ''Yetki belgesi türleri'' başlıklı 6'ncı maddesinde ''..(4) D türü yetki belgesi: Otobüsle tarifeli veya tarifesiz yurtiçi yolcu taşımacılığı veya hususi taşımacılık yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. (Ek ibare:RG-15/11/2019-30949) Bu belgelere 24 üncü maddenin ikinci fıkrasının (m) bendindeki şartları haiz otomobiller de kaydedilebilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır: ..ç) D4 yetki belgesi: Ticari olarak, taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara, verilir.
'' hükmüne, ''İliçi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları'' başlıklı 7'nci maddesinde ''(1) Bu Yönetmeliğe göre düzenlenecek D4 yetki belgesi talep edenlerin; a) İliçi taşımalarda; talep sahibinin merkezi adresinin bulunduğu ilin İl Trafik Komisyonundan alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ildeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair İl Trafik Komisyonu kararını Bakanlığa sunmaları, şarttır.'' hükmüne; ''Sınırlamalar, kısıtlamalar ve geçici düzenlemeler'' başlıklı 11'inci maddesinde ''(1) Bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunanların sayısı, yolcu ve eşya taşıma kapasiteleri ile bu husustaki potansiyel, yetki belgelerinde kayıtlı taşıtların durumu, haksız rekabetin önlenmesi, kamu yararının gözetilmesi, atıl kapasite oluşumunun ve kaynak israfının önlenmesi, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesi ve/veya sayısında, taşıt sayıları ve/veya kapasitelerinde, taşıma hatlarında veya güzergahlarında sınırlamalar, kısıtlamalar ve/veya belirli bir süreyle sınırlı geçici düzenlemeler yapabilir...'' şeklinde düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda aktarımı yapılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; belediye ve mücavir alan sınırları içinde yapılan yolcu taşımacılığının şehiriçi taşıma kapsamında olduğu ve şehiriçi kapsamında yapılan yolcu taşımalarının da belediyelerce düzenleneceği anlaşılmaktadır. Her ne kadar 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12'nci maddesine göre belediye sınırları içerisinde güzergahları tespit etmenin ve sayıları belirlemenin il ve ilçe trafik komisyonlarının görev ve yetkisinde olduğu ifade edilmiş ise de; 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'inci maddesinde karayolu üzerinde işletilen toplu taşıma araç sayılarının, zaman ve güzergahlarını ve durak yerlerini belirlemenin belediyenin görevleri arasında sayıldığı ve 84'üncü maddesinde bu Kanun'la 2918 sayılı Karayolu Trafik Kanunu hükümleri arasında aykırılık bulunması durumunda 5393 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olduğundan belediye sınırlarında izin verme ve güzergah belirleme konusunda yetkili idarelerin belediyeler olduğu anlaşılmaktadır.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte incelendiğinde, davacıya Deregümü Köyü - Isparta ili güzergahında yolcu taşımacılığı yapma talebi ile ilk olarak 01/02/2011 tarihinde Isparta Valiliğine yapılan başvuru neticesinde Isparta Valiliği İl Trafik Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararında; '' İl Jandarma Komutanlığı tarafından yapılan araştırma sonucu tanzim edilen 10/03/2011 tarihli Araştırma ve İnceleme Tutanağında; '' Deregümü Köyünün Isparta merkezine 7 km'lik mesafede bulunduğu, nüfusunun 1200 olduğu, köy muhtarlığına ait 3 adet aracın sabah saat 07:00'dan başlayarak 19:00'a kadar yarım saatte bir olmak üzere yolcu taşımacılığı yaptığı yaz aylarında 22:00'a kadar uzatıldığı ayrıca köyün Isparta Belediyesi mücavir alanı içerisinde olduğunun belirtildiği, Isparta Belediye Başkanlığının 31/01/2011 tarihli yazısında mücavir alanı içerisinde bulunan Deregümü Köyüne özel halk otobüsleri aracılığı ile yolcu taşımacılığı yapılmadığının belirtildiği, bu nedenle belediye mücavir alanı içerisinde olan Deregümü Köyünde ikamet eden vatandaşların il merkezine gelip gitmelerinin zaruri ihtiyaç olduğu, ancak ileride 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun ''Belediyenin Görev ve Sorumlulukları'' başlıklı 14/b. maddesi doğrultusunda özel halk otobüs seferi koyması durumunda taşımacılar arasında sıkıntı yaşanacağından dolayı Deregümü Köyünden yolcu taşımacılığı talebinde bulunan yada bulunacak olanların gerekli değerlendirme yapıldıktan sonra uygun görülmesi durumunda Belediye Başkanlığı tarafından Deregümü Köyü - Isparta arasına özel halk otobüs seferleri konuluncaya kadar yolcu taşımacılığı yapmak için izin verilmesine karar verildiği görülmektedir.
Her ne kadar ... İdare Mahkemesince, D4 yetki belgesi alınması için ilgili ilçe ve il trafik komisyonlarının uygun görüşlerinin bulunması gerektiği, dava konusu güzergaha ilişkin mevcut ihtiyaç durumu, fiili ve fiziki şartlar, arz / talep dengesi ve taşıma düzenine ilişkin herhangi bir araştırma yapılmaksızın dava konusu işlemin tesis edildiği gerekçesiyle iptaline karar verilmiş ise de, dava dosyasında davacının sahibi olduğu bir D4 yetki belgesinin olmadığı, sadece yukarıda belirtilen Isparta Valiliği İl Trafik Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla Belediye Başkanlığı tarafından Deregümü Köyü-Isparta il merkezi güzergahına özel halk otobüs seferleri konuluncaya kadar yolcu taşımacılığı yapmak için geçici kapsamda yolcu taşımacılığı yapmasına izin verildiğinin görüldüğü ve bu verilen geçici iznin davacı açısından süresiz, sınırsız bir hak ve menfaate ilişkin kazanılmış bir hak oluşturmayacağı, nitekim dava konusu Belediye Meclisi kararıyla da dava konusu güzergahında içerisinde yer aldığı mücavir alanlarda bulunan köylere ulaşım hizmetlerinin götürülmesi maksadıyla Encümene verilen yetki çerçevesinde özel halk otobüsleri tarafından ulaşım hizmetinin götürülmesi kararlaştırılarak bu kapsamda belediyenin yetki ve sorumluluğunda bulunan alanlara ulaşım hizmetlerinin sağlandığı görüldüğünden tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 13/06/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.