Danıştay danistay 2023/385 E. 2025/5273 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/385
Karar No : 2025/5273

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR : 1- (DAVALI) ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

2- (DAVALI YANINDA KATILAN) ... İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLLERİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Köyü Muhtarlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Muş ili, Bulanık ilçesi, ... Köyü, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde faaliyette bulunan ... İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketi'ne verilen ... sicil ve ... erişim sayılı II-(a) grubu maden işletme ruhsatı süresinin uzatılmasına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E:.... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlık konusu olayda; Muş ili, Bulanık ilçesi, ... Köyü, ... parsel sayılı mera vasıflı taşınmaz üzerinde faaliyette bulunmak üzere ... İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketi adına 02/12/2010 yürürlük tarihli, 02/12/2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere, 97.42 hektar alan için, S:... numaralı II-A grubu maden işletme ruhsatı düzenlendiği, ... tarih ve ... sayılı Muş Valiliği İl Mera Komisyon Başkanlığı kararı ile dava konusu ruhsat sahasının bulunduğu ... parsel sayılı taşınmazın 89.00 da'lık kısmının bazalt (mıcır) işletme ocağı olarak değerlendirilmesi amacı ile tahsis amacının değiştirildiği, 97.42 hektarlık sahanın 8.9 hektarlık kısmında işletilmesi planlanan maden ocağının, 8.9 hektarlık kısmı için ... tarih ve ... onay nolu “ÇED Gerekli Değildir” belgesinin alındığı, söz konusu madencilik faaliyetinin 25 hektarın altında 8,9 hektarlık alana ilişkin olması nedeniyle “ÇED Gerekli Değildir” işleminin tesis edildiği, ancak dosyada yer alan bilgi ve belgelerden; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen maden işletme izninde ruhsatlı alanın 97.42 hektar olduğu, ruhsat alanı 97.42 hektar olan ve Yönetmelikte belirtilen 25 hektarlık sınırdan daha büyük bir alanı kapsadığı anlaşılan faaliyet konusunun ÇED sürecine tabi olduğu ve ÇED Gerekli Değildir kararı verilemeyeceği anlaşıldığından, her ne kadar daha önce “ÇED Gerekli Değildir Belgesi” esas alınmak suretiyle maden işletme izni verilmişse de, işletme ruhsatı süresinin uzatılması talebinde de "ÇED" sürecinin işletilmesi gerekeceğinden, "ÇED gerekli değildir belgesi" esas alınarak işletme ruhsatının süresinin uzatılması yolunda yapılan başvurunun kabul edilmesi üzerine tesis edilen dava konusu ... tarih ve E:... sayılı işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Uyuşmazlıkta, davaya konu madenin işletme ruhsat alanının 97,42 hektar olduğu, mevzuat gereği faaliyet alanı 25 hektarı aşan tesisler için ÇED gerekli değildir kararı verilemeyeceği, istinaf konusu Mahkeme kararında bu durumun gereği gibi açıklandığı, davalı ve müdahilin istinaf başvuru dilekçesinde ÇED gerekli değildir kararının hukuk alemindeki varlığını devam ettirdiği hususunun belirtildiği, ancak anılan ÇED gerekli değildir kararının dava konusu maden işletme ruhsatı süresinin uzatılması işleminin sebep unsuru olarak idari yargı merciince denetiminin yapılabileceği, bu durumun yetki aşımı olarak da değerlendirilemeyeceği sonucuna varıldığından dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun gerekçe eklenmek suretiyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak, kurumlarının harçtan muaf olduğu, davanın süresinde açılmadığı, davanın temel konusu teşkil eden ÇED gerekli değildir kararı yönünden idarelerinin karar merci olmadığı, köy tüzel kişiliğinin dava açma ehliyetinin bulunmadığı, dava konusu edilen işlemin tarih ve sayısı belirtilmediğinden dava dilekçesinin reddi gerektiği, esasa ilişki olarak, ruhsat sahibinin mülkiyet izni, ÇED belgesi ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatının bulunduğu, çalışma yapılacak alana ilişkin ÇED gerekli değildir belgesinin mevcut olduğu, 30.9.2020 tarihli yazı ile 29.9.2020 tarihinden itibaren 5 yıl süreli işletme ruhsatı ve 29.9.2020 tarihinden geçerli 8.9 hektar için bazalt işletme izni ve ruhsat süre uzatımı işleminin mevzuata uygun olduğu , davacının iddialarının olumsuz çevresel etkilere dayandırıldığı, davacı tarafından, ruhsat sahibinin ÇED gerekli değildir belgesi olduğu bilindiği halde bu işleme dava açılıp açılmadığının mahkemece araştırılmadığı, ÇED belgesi iptal edilmediği ve kurumca geri alınmadığı sürece hukuki geçerliliğinin devam ettiği, kanunen zorunlu olarak alınmasını düzenlediği izinlerin alınması halinde bu izinler geçerli olduğu sürece işletme ruhsat düzenleme ve ruhsat süresini uzatma zorunluluğu bulunduğu bu konuda idarelerinin takdir hakkının olmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı idare yanında katılan tarafından, ruhsat alanı 97 hektar olsa da çalışma alanının 8.9 hektar olduğu, faaliyet gösterilen alanın tespiti ve bu alanın ÇED sürecine tabi olup olmadığı konusunda keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmadan karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, ÇED gerekli değildir kararına yönelik bildikleri kadarıyla açılmış bir dava bulunmadığı, mahkeme kararının yetki aşımına sebep olduğu, mahkemece dava konusu olmayan bir belge yönünden inceleme yapıldığı, ÇED kararının maden işletme ruhsatı alınmasına değil işletme izni alınabilmesinin ön şartı olduğu, ÇED kararında çalışma alanının dikkate alınarak karar türünün belirlendiği, ruhsat alanının bütünü için ÇED belgesi alınmasının zorunlu olmadığı, ÇED gerekliliği bir an için kabul edilse bile öncelikle ÇED gerekli değildir kararı iptal edilmeli ardından ÇED gereklidir kararı verilmeli ve ÇED sürecinin başlatılması gerektiği, Ruhsatın iptal edilmiş olması nedeniyle şu anda ÇED hususunda başvuru yapılamadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, dava açma ehliyetlerinin bulunduğu, dava konusu ruhsata dayalı gerçekleştirilen faaliyet için çevresel etkilerin değerlendirilmesi süreci işletilmeksizin ruhsat süresinin uzatılmasının usule aykırı olduğu, 25 hektar üzeri projeler için ÇED sürecinin işletilmesi gerektiği, somut olayda, katılanın ÇED gerekli değildir kararının kanuna aykırı olması dışında, işletme ruhsat süresinin uzatılmasına dair işlem tesis edilmeden önce izinlerin usulüne uygun alınıp alınmadığı noktasında denetimde bulunulması gerekmekteyken bu konuda inceleme yapılmaksızın süre uzatımı kararı verilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalı yanında katılanın duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden davalı yanında katılan ile davalının yürütmenin durdurulması istemleri hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Muş ili, Bulanık ilçesi, ... Köyü, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde faaliyette bulunan ... İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketi'ne verilen ... sicil ve ... erişim sayılı II-(a) grubu maden işletme ruhsatı süresinin uzatılmasına ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E:... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 3. maddesinde "İşletme Ruhsatı: İşletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesini, İşletme İzni: Bir madenin işletmeye alınabilmesi için izin...ifade eder." hükmüne, 24. maddesinin 2. fıkrasında (dava konusu işlem tarihi itibarıyla geçerli olan halinde) Ruhsatların süre uzatım taleplerinde; ruhsat süresinin bitiş tarihinden en geç altı ay öncesine kadar, 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunmaması şartıyla Genel Müdürlüğün bütçesine gelir kaydedilmek üzere işletme ruhsat taban bedeli yatırılarak, yetkilendirilmiş tüzel kişilerce maden mühendisinin sorumluluğunda hazırlanmış işletme projesi ve aktif edilmiş tebligata esas kayıtlı elektronik posta adresinin (KEP) veya kurumsal elektronik tebligat sistemi (e-Tebligat) adresinin ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe verilmesi zorunludur. Aksi hâlde talep reddedilir ve ilgili saha ihalelik saha konumuna getirilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Genel Müdürlükçe proje üzerinde veya mahallinde yapılan/yapılmış inceleme sonucunda tespit edilen, projedeki teknik eksiklikler ve süre uzatımı talebinde bulunulan ruhsata ilişkin vadesi geçmiş ruhsat harcı, ruhsat bedeli, çevre ile uyum teminatı ve Devlet hakkı gibi mali eksiklikler Genel Müdürlük tarafından ruhsat sahibine iki ay içerisinde bildirilir, eksiklikler yapılan bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanır. Eksikliklerini verilen sürede tamamlamayanlara 31.054 TL idari para cezası uygulanır. Ruhsat süresinin sonuna kadar eksikliklerin tamamlanmaması durumunda ruhsat süresi uzatılmaz ve bu alanlar başka bir işleme gerek kalmaksızın ihalelik saha konumuna getirilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Talebin kabul edilmemesi hâlinde yatırılan işletme ruhsatı taban bedeli iade edilmez. Süre uzatım talebinin uygun görülmesi hâlinde ise en geç ruhsat süre sonundan itibaren bir ay içinde işletme ruhsatının süresi, işletme ruhsatının süresinin bitim tarihinden itibaren uzatılır. Ruhsat süresi dolan ruhsat sahalarında maden işletme faaliyetleri yapılamaz.” hükmün, aynı maddenin 11. fıkrasında ise "7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Muş ili Bulanık ilçesinde bulunan S:... sayılı II-a grubu işletme ruhsatı, davalı yanında davaya katılanın 02/06/2020 tarihli temdit talebi üzerine, davalı idarece ilgili talep uygun bulunarak, 29/09/2020 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 5 yıl süre ile uzatılmış, 8,9 hektarlık alan için bazalt (mıcır) işletme izni düzenlenmiştir.
Davacı tarafından, ruhsat sahasında kırma eleme tesisi kurulduğu, bu durumun gürültü ve hava kirliliğine yol açtığı, köy halkının geçimini hayvancılıkla sağladığı, projenin kurulduğu yerden büyük tonajlı araç geçişi sebebiyle hayvan ağılı ve otlak alanı olarak kullanılan mera alanlarına ile tarlalara zarar verildiği, tesisin köylerindeki tek içme suyu kaynağı üzerinde kurulduğu, faaliyet için ÇED süreci işletilmeksizin ruhsat süresinin uzatılmasında hukuka uygunluk bulunmadığı, ruhsat alanının 97,42 hektar olarak belirlendiği, 25 hektar büyük bir alan olduğu için ÇED sürecine tabi olduğu iddiasıyla işlemin iptali gerektiği ileri sürülmüştür.
Maden Kanunu uyarınca işletme ruhsatı, işletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesini, işletme izi ise, bir madenin işletmeye alınabilmesi için izni ifade ettiği belirtilmiştir. İşletme ruhsatı tek başına alanda çalışma yapılmasına izin vermeyen bir belgedir. Maden Kanunu uyarınca işletme ruhsatı alındıktan sonra tamamlanması gereken 7. maddede yer alan izinler tamamlanmadan sahada madencilik faaliyetinde bulunulması mümkün değildir.
Bakılan davada, davacı tarafından işletme ruhsat süresinin uzatılması işleminin iptali istenilmiştir. Dava konusu ruhsat ilk defa verilmiş bir işletme ruhsatı olmayıp süre uzatımı yapılmış bir ruhsat olduğundan, Maden Kanunu'nun 7. maddesi gereği alınması gereken izinlerin tümü alınmıştır. Davacının işlemin iptalini dayandırdığı nedenlerin, olumsuz çevresel etkilere ve ÇED süreci işletilmeksizin ruhsat süresi uzatılması noktasında toplandığı dikkate alındığında, ÇED Gerekli değildir kararının iptali istemiyle açılacak bir davada ileri sürülebilecek iddialar ile anılan kararın iptali ile ulaşılabilecek sonuçların, işletme ruhsat süresinin uzatılmasına ilişkin uyuşmazlıkta dinlenemeyeceği açıktır. Zira ÇED belgesini düzenleyen idare ile ruhsat süresini uzatan idare aynı değildir. ÇED Gerekli değildir kararının iptali halinde dahi bu durum işletme ruhsatının doğrudan iptali sonucu doğurmamaktadır.
Ruhsat sahibi adına hukuken geçerli olan ÇED gerekli değildir belgesi hukuken geçerliliğini korurken ve bu belge bir yargı kararı ile iptal edilmemişken, bu belge yok sayılarak ruhsat süre uzatımı için kanunda belirtilen şartlar arasında yer almadığı halde ruhsat alanının 25 hektardan büyük olması nedeniyle dava konusu ruhsat için ÇED gerekli değildir kararı verilemeyeceği, ÇED gerekli değildir kararının dava konusu maden işletme ruhsatı süresinin uzatılması işleminin sebep unsuru olarak idari yargı merciince denetiminin yapılabileceği, bu durumun yetki aşımı olarak da değerlendirilemeyeceği gerekçesiyle verilen iptal kararında hukuka uygunluk bulunmamıştır. Kaldı ki Maden Kanunu uyarınca işletme ruhsat alanı çalışma yapılacak alanı göstermemekle birlikte davalı idare yanında katılanın işletme izin alanı 8,9 hektar bir alandır.
Öte yandan, İşletme ruhsatı verilmesi için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararına ihtiyaç olmadığı, ''Çevresel Etki Değerlendirmesi'' aşamasının işletme izni verilmesi aşamasında yürütülecek bir süreç olduğu, işletme izni olmadan işletme ruhsatı ile alanda madencilik faaliyeti yapılamayacağı açıktır.
Davalı idarenin ÇED belgesini düzenleyen idare olmadığı, sadece işletme izni verecek iken bu belgenin alınarak kendisine sunulmasını isteyen konumda olduğu dikkate alındığında ÇED belgesinin iptali istemiyle açılacak bir davada elde edilebilecek bir neticeye ruhsat süre uzatımı işleminin iptalinin istenilmesi ile ulaşılması mümkün değildir.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı yanında katılana iadesine,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5\. Kesin olarak 29/05/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.