Danıştay danistay 2022/797 E. 2025/6002 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/797
Karar No : 2025/6002

DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU :
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın; 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ'in 4. maddesi ile değişik A.5. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek 1'inde yer alan esaslara göre tespit edilir." ibaresi ile 15. maddesi ile değiştirilen "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Araç değer kaybının Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiil hükümlerine göre Yargıtay ve Danıştay içtihatları dikkate alınarak ve gerçek zarar ilkesi gözetilerek hesaplanması gerektiği, davalı idarenin bu kriterlerden uzak ve neticede sigorta şirketleri lehine sonuç doğuracağı açık olan tek tip hesaplama yöntemi düzenleme yetkisinin bulunmadığı, dava konusu değer kaybı hesaplama formülüne göre zarar gören kişinin zararını talep ettiği tarafa göre tazmin edebileceği zarar miktarının değişkenlik göstererek sigorta şirketlerine ayrıcalık tanındığı, gerçek zarar ilkesi gözetilerek yapılan reel değer kaybı hesaplaması ile dava konusu formül ile yapılan değer kaybı hesaplaması arasında açık çelişki ve fahiş farklar oluştuğu, dava konusu düzenlemelerin Anayasa'nın 10. ve 19. maddeleri, sorumluluk hukukunun temel ilkeleri, hak ve adalet ilkelerine ve kuvvetler ayrılığına aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI :
Usule yönelik olarak; davanın menfaat ihlali şartı yokluğundan ehliyet yönünden reddi gerektiği, ayrıca davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği belirtilmiştir.
Esasa yönelik olarak ise, Anayasa Mahkemesi'nin 17/07/2020 tarihli ve E:2019/40, K:2020/40 sayılı kararı ile 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinde Genel Şartlar'a kanuni dayanak sağlayan ifadenin iptal edilmesi üzerine anılan maddede 09/06/2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle zorunlu trafik sigortası kapsamında olan tazminatlar için esas alınacak temel parametrelerin kanun düzeyinde hükme bağlandığı, bununla birlikte tazminat hesaplaması hakkında Kanun'da yer alan temel parametrelerin uygulanmasına dair tali konuların düzenlenmesi hususunda davalı idarenin yetkilendirildiği, 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinin 1. fıkrasında, değer kaybı tazminatı için herhangi bir yöntem belirlenmediği, gerçek zararın tazmininin sağlanmasına dair temel parametrelerin sıralandığı, bu madde uyarınca değer kaybı tazminatının, aracın piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ile hasar tutarı dikkate alınarak hesaplanacağı, amaç gerçek zararın tazmini olduğundan araç işletinin sorumluluğu ile sigortacının sorumluluğunun birbirinden farklılaştırılması söz konusu olmayıp davacının uygulanması gerektiğini iddia ettiği "piyasa araştırması metodu" ya da "piyasa analiz yöntemi" olarak adlandırılan yöntemde, hesaplama yapan her bir sigorta eksperi tarafından farklı sonuçlar elde edildiği, hak sahipleri arasında eşitsizlik yaratıldığı ve birtakım kişiler tarafından manipüle edilerek borçlar hukukunun tazminatın sebepsiz zenginleşme aracı olarak kullanılamayacağına dair ilkesine aykırı uygulamaların söz konusu olduğu, bilimsel dayanaktan uzak yöntemin Yargıtay içtihatlarında sıklıkla bahsolunan aracın kaza öncesi değeri ile kaza sonrası değeri arasındaki farkın o aracın değer kaybını oluşturduğuna dair kabulü ile örtüşmediği gibi hakkaniyetle de bağdaşmadığı ifade edilmiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Anayasa Mahkemesinin 14/2/2023 tarih ve 32104 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 29/12/2022 tarihli ve E: 2021/82, K: 2022/167 sayılı iptal kararı sebebiyle dayanağı kalmayan dava konusu tebliğ ile değişlik yapılan Karayolları Motorlu araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının dava konusu edilen maddelerinin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın; 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ'in 4. maddesi ile değişik A.5. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek 1'inde yer alan esaslara göre tespit edilir." ibaresi ile 15. maddesi ile değiştirilen "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmının iptali istemiyle Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumuna karşı açılmıştır.
Davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmeyerek esasa geçilmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun "İşleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu" başlıklı 85. maddesi uyarınca motorlu araç işleten ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, motorlu aracın işletilmesi sebebiyle meydana gelen destekten yoksun kalma zararını, bedensel zararı ve eşya zararını tazmin ile yükümlü kılınmıştır. Ancak bu zararların tazmin edilebilmesi, işletenin ekonomik gücüne bağlı olduğundan bu durumun hakkaniyete aykırı sonuçlara yol açabileceğini öngören kanun koyucu, Motorlu Taşıtlar Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi’nin de gereği olarak zorunlu malî sorumluluk sigortası yaptırma yükümlülüğünü düzenlemiştir.
Bu kapsamda; 2918 sayılı Kanun’un 91. maddesinin birinci fıkrasında karayolunda motorlu araç işletenlerin, bu Kanun’un 85. maddesinin birinci fıkrasındaki sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunlu kılınmış, Kanun’un 101. maddesinin birinci fıkrasında ise zorunlu mali sorumluluk sigortasının Türkiye'de kaza sigortası dalında çalışmaya yetkili olan sigorta şirketleri tarafından yapılacağı ve bu sigorta şirketlerinin anılan sigortayı yapmakla yükümlü oldukları belirtilmiştir.
Bu haliyle; zorunlu mali sorumluluk sigortasının tarafları motorlu araç işleten ile Türkiye'de kaza sigortası dalında çalışmaya yetkili sigorta şirketidir ve sözleşmenin konusu, karayolunda motorlu araç işletenin, motorlu aracın işletilmesi sebebiyle üçüncü kişilerin uğrayabileceği destekten yoksun kalma zararını, bedensel zararı ve/veya eşya zararını tazmin yükümlülüğünü teminat altına almaktır. Başka bir ifadeyle; sigorta şirketinin bu sözleşme ile yüklendiği borç, işletenin motorlu araç işletilmesi sebebiyle üçüncü kişilere zarar verilmesi hâlinde doğacak tazminat borcunu sigorta teminat limiti dâhilinde ödeme borcudur. Bu sorumluluk sigortası ile motorlu araç işletilmesi nedeniyle zarar gören üçüncü kişinin sigorta kapsamındaki tazminat alacakları teminat altına alınmakla birlikte zarardan sorumlu olan motorlu araç işletenin (sigortalının) kaza riskine karşı ekonomik bakımdan menfaati (malvarlığı) de korunmaktadır.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 11. maddesinde yer alan sigorta sözleşmelerinin ana muhtevasının Müsteşarlıkça onaylanan ve sigorta şirketlerince aynı şekilde uygulanacak olan genel şartlara uygun olarak düzenleneceğine yönelik hükümle ulaşılmak istenen amaç ise madde gerekçesinde, sigorta mevzuatının teknik ve ayrıntılı bilgiler gerektirmesi nedeniyle sigortalı olmak isteyenlerin, sigortanın kapsamına ve ilgili diğer hükümlerine ilişkin doğru ve yeterli bilgiye sahip olarak sözleşme yapmasının sağlanması ve böylelikle sigortalının korunması olarak açıklanmıştır.
2918 sayılı Kanun’un 93. maddesinin birinci fıkrasında zorunlu mali sorumluluk sigortasına ilişkin özel bir düzenleme öngörülmüş ve Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nı düzenleme görev ve yetkisi Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlığa verilmiş ve Genel Şartlar'ın Resmî Gazete’de yayımlanacağı kurala bağlanarak, bahsi geçen Müsteşarlık; 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde teşkilatlandırılmış ise de; anılan Kanunun 90. Maddesine son fıkra olarak 2021 yılında eklenen; "(Ek fıkra:9/6/2021-7327/18 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından belirlenir." hükmü ile yeni kurulan bu Kurum yetkilendirilmiştir.
04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ'in dava konusu edilen kısmının konusu olan, "Değer Kaybı" nın, yargı kararları ile oluşturulan ve sonrasında mevzuatta yer alan bir kavram olup; ilk kez 14/05/2015 tarihli ve 29355 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan "Genel Şartlar"da yer alarak Ek-1'inde hesaplanma yöntemine dair esasların düzenlendiği görülmektedir.
14/05/2015 tarihinde, 2918 sayılı Kanunun 90 ıncı maddesinde; “Maddi tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.” hükmü yürürlükte iken 14/4/2016 tarihli ve 6704 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonucu metin “Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun ve genel şartlarda düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fillere ilişkin hükümleri uygulanır.” halini almıştır.
Bilahare, 20/3/2020 tarihli ve 31074 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yeni bir düzenleme yapılmış ise de; Anayasa Mahkemesinin 17/7/2020 gün, 2019/40 Esas ve 2020/40 Karar No’lu kararı ile 2918 sayılı Kanunun 90 ıncı maddesinde Genel Şartların kanuni dayanağı olan ifade iptal edilince; 2020 yılında yürürlüğe konulan Genel Şartlar değişikliğinin bazı maddeleriyle birlikte Ek 1, Ek 2 ve Ek 3'ün dava konusu edilen kısımları hakkında Anayasa Mahkemesi iptal kararına bağlı olarak Danıştay 8. Dairesince yürütmenin durdurulması kararları (E:2020/6493 gibi) verilmiştir.
Bu gelişmelerden sonra; 2918 sayılı Kanunun 90 ıncı maddesinde 09.06.2021 tarihli ve 7327 sayılı Kanunla değişiklik yapılarak madde metni; “Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda (...) öngörülen usul ve esaslara tabidir. Bu tazminatlardan; a) Değer kaybı tazminatı, aracın; piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ile hasar tutarı dikkate alınarak, b) Destekten yoksun kalma tazminatı, ulusal doğum ve ölüm istatistikleri kullanılarak hazırlanan hayat tablosu ve zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında yüzde 2’yi geçmemek üzere belirlenen iskonto oranı esas alınarak hayat anüiteleri ile genel kabul görmüş aktüerya kurallarına uygun olarak, c) Sürekli sakatlık tazminatı, ulusal doğum ve ölüm istatistikleri kullanılarak hazırlanan hayat tablosu, zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında yüzde 2’yi geçmemek üzere belirlenen iskonto oranı ve sürekli sakatlık oranı esas alınarak hayat anüiteleri ile genel kabul görmüş aktüerya kurallarına uygun olarak, hesaplanır. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda (...) düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından belirlenir.” şeklinde düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen düzenlemeye göre; zorunlu trafik sigortası kapsamında olan değer kaybı tazminatı için esas alınacak temel parametreler kanun ile hükme bağlanmıştır. Bununla birlikte tazminat hesaplaması hakkında kanunda yer alan temel parametrelerin uygulanmasına dair diğer konuların düzenlenmesi Genel Şartlara bırakılmıştır.
Bu çerçevede Kanunun verdiği bu yetkiye dayanılarak yürürlüğe konulan dava konusu Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in 4. maddesi ile değişik A.5. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; "... Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek 1'inde yer alan esaslara göre tespit edilir." hükmüne, değer kaybı tazminatının hesaplanmasına ilişkin "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmın da ise; gerçek zararın tazminini sağlanmasına dair temel ölçütlere yer verilerek, değer kaybı tazminatının, aracın cinsi ve piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaların cinsi ile hasar tutarının hangi kriterlere (formüle) göre hesaplanacağı düzenlenmiştir.
Bu durumda; yukarıda yer verilen hükümler birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu düzenlemeyle gerçek zararın tazminin amaçlandığı ve bu amaca ulaşmak için kullanılacak hesaplama yöntemiyle, her farklı sigorta eksperi tarafından farklı sonuçlar elde edilmesinin önüne geçilmeye ve dolayısıyla hak sahipleri arasında eşitsizliğe yol açmayacak şekilde objektif hesaplama yöntemiyle bihakkın kötüye kullanılmasının engellenmesinin hedeflendiği ve bu haliyle de dayanağı Kanun maddesine uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ :
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın; 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ'in 4. maddesi ile değişik A.5. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek 1'inde yer alan esaslara göre tespit edilir." ibaresi ile 15. maddesi ile değiştirilen "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin usule yönelik itirazları kabul edilmemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 153. maddesinde; "Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz. Anayasa Mahkemesi bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez. Kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmi Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez. İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun tasarı veya teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar. İptal kararları geriye yürümez. Anayasa Mahkemesi kararları Resmi Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar." kuralına yer verilmiştir.
18/10/1983 tarih, 18195 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Maddi ve manevi tazminat" başlıklı 90. maddesinde (ilk hali); "Maddî tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevî tazminat konularında Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır." hükmüne,
14/04/2016 tarihli 6704 sayılı Kanun kapsamında yapılan değişiklik ile 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinde; "Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun ve genel şartlarda düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.” hükmüne,
17/07/2020 tarih, E:2019/40 K:2020/40 sayılı Anayasa Mahkemesi iptal kararı sonrası 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinde; "Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun (…) öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun(…) düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır." hükmüne,
09/06/2021 tarih 7327 sayılı Kanun'un 18. Maddesi ile 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesinde yapılan değişlik; Madde 18 – "13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 90 ıncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Kanun” ibareleri “Kanunda” şeklinde değiştirilmiş, fıkraya birinci cümlesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümle ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
"Bu tazminatlardan;
a) Değer kaybı tazminatı, aracın; piyasa değeri, kullanılmışlık düzeyi, hasara uğrayan parçaları ile hasar tutarı dikkate alınarak,
b) Destekten yoksun kalma tazminatı, ulusal doğum ve ölüm istatistikleri kullanılarak hazırlanan hayat tablosu ve zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında yüzde 2’yi geçmemek üzere belirlenen iskonto oranı esas alınarak hayat anüiteleri ile genel kabul görmüş aktüerya kurallarına uygun olarak,
c) Sürekli sakatlık tazminatı, ulusal doğum ve ölüm istatistikleri kullanılarak hazırlanan hayat tablosu, zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında yüzde 2’yi geçmemek üzere belirlenen iskonto oranı ve sürekli sakatlık oranı esas alınarak hayat anüiteleri ile genel kabul görmüş aktüerya kurallarına uygun olarak, hesaplanır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından belirlenir.”
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Maddi ve manevi tazminat" başlıklı 90. maddesinde (Güncel Hali); (Değişik:14/4/2016-6704/3 md.) Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda (…)49 öngörülen usul ve esaslara tabidir. (Ek cümle:9/6/2021-7327/18 md.) (İptal cümle: Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli ve E.: 2021/82, K.: 2022/167 sayılı Kararı ile.) Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda (…)49 düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.50
(Ek fıkra:9/6/2021-7327/18 md.) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli ve E.: 2021/82, K.: 2022/167 sayılı Kararı ile.)

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava Konusu Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın; 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar başlıklı Tebliğ'in İncelenmesi:
4/12/2021 tarih 31679 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartların 4. maddesinde;
" Aynı Genel Şartların A.5 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “genel şart” ibaresi “Genel Şartlar” olarak değiştirilmiş, aynı fıkranın (a) bendinin birinci cümlesinde yer alan “Şartta” ibaresi “Şartlarda” olarak değiştirilmiş, aynı bendin ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı fıkranın (c) bendinde yer alan “Sürekli Sakatlık Teminatı:” ibaresi “Sakatlanma Teminatı:” olarak değiştirilmiş, “Genel Şart ekinde yer alan esaslara göre belirlenecek teminattır.” ibaresi “Genel Şartların Ek-2’sinde yer alan esaslara göre belirlenen tazminatları içeren teminattır.” olarak değiştirilmiş, ikinci ve üçüncü cümleleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, dördüncü ve beşinci cümleleri yürürlükten kaldırılmış, altıncı cümlesinde yer alan “sağlık hizmet sunucularınca” ibaresi “kurum ve kuruluşlarca” olarak değiştirilmiş, aynı bende aşağıdaki cümleler eklenmiş ve aynı fıkranın (ç) bendinde yer alan “genel şart ekinde yer alan esaslara göre belirlenecek tazminattır” ibaresi “Genel Şartların Ek-3’ünde yer alan esaslara göre belirlenen tazminatları içeren teminattır” olarak değiştirilmiştir.
“Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek-1’inde yer alan esaslara göre tespit edilir.”
“Trafik kazası nedeniyle mağdurun geçici iş göremezliği ve sürekli sakatlığı bu teminattan karşılanır. Mağdurun tedavi sürecinin tamamlanması sonrasında sakatlık oranının ve geçici iş göremezlik süresinin belirlenmesinde, Kurul Raporu dikkate alınır.”
“Geçici iş göremezlik süresi ve sürekli sakatlık oranının belirlenmesinden sonra ortaya çıkan ve tıbben gerekli olan sürekli bakıcı giderleri de bu teminat kapsamındadır. Söz konusu tazminat miktarlarının tespitinde sakat kalan kişi esas alınır.” düzenlemesine,
15\. maddesinde;– Aynı Genel Şartların Ek-1, Ek-2 ve Ek-3’ü ekteki şekilde değiştirilmiştir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nda;
"A.1. Amaç: Bu Genel Şartların amacı,13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca motorlu araç işletenlerine yüklenen hukuki sorumluluk için düzenlenen Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasına yönelik ilgililerinin hak ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir. (Değişik:RG-02/02/2016-29612) (1)Bu Genel Şartlar ekleriyle bir bütündür. Sigorta teminat limitleri kaza tarihi itibarıyla uygulamaya esas alınır." düzenlemesine,
"A.1/A Dayanak: (Ek:RG-04/12/2021-31679) Bu Genel Şartlar, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır." düzenlemesine,
"A.5. Kapsama Giren Teminat Türleri: Bu (Değişik ibare:RG-04/12/2021-31679) Genel Şartlar kapsamındaki teminat türleriaşağıda yer almaktadır.
a) (Değişik:RG-20/03/2020-31074) (2) Maddi Zararlar Teminatı: Hak sahibinin bu Genel(Değişik ibare:RG-04/12/2021-31679) Şartlarda tanımlanan ve zarar gören araçta meydana gelen değer kaybı dahil doğrudan malları üzerindeki azalmadır. (Değişik cümle:RG-04/12/2021-31679) Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek1’inde yer alan esaslara göre tespit edilir.
b) Sağlık Giderleri Teminatı: Üçüncü kişinin trafik kazası dolayısıyla bedenen eski haline dönmesini teminen protez organ bedelleri de dahil olmak üzere yapılan tüm tedavi giderlerini içeren teminattır. Kaza nedeniyle mağdurun tedavisine başlanmasından itibaren mağdurun sürekli sakatlık raporu alana kadar tedavi süresince ortaya çıkan (Danıştay Sekizinci Dairesinin 19/12/2024 tarihli ve E:2020/772, K:2024/7229 sayılı kararı ile iptal ibare;bakıcı giderleri, tedaviyle ilgili diğer giderler ile trafik kazası nedeniyle çalışma gücünün kısmen veya tamamen azalmasına bağlı giderler) sağlık gideri teminatı kapsamındadır. Sağlık giderleri teminatı Sosyal Güvenlik Kurumunun sorumluluğunda olup ilgili teminat dolayısıyla sigorta şirketinin ve Güvence Hesabının sorumluluğu 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 98 inci maddesi hükmü gereğince sona ermiştir.
c) (Değişik:RG-20/03/2020-31074) ( 2 ) (Değişik ibare:RG-04/12/2021-31679)Sakatlanma Teminatı: Üçüncü kişinin sürekli sakatlığı dolayısıyla ileride ekonomik olarak uğrayacağı maddi zararları karşılamak üzere, bu (Değişik ibare:RG-04/12/2021-31679) Genel Şartların Ek2’sinde yer alan esaslara göre belirlenen tazminatları içeren teminattır. (Değişik cümle:RG-04/12/2021-31679) Trafik kazası nedeniyle mağdurun geçici iş göremezliği ve sürekli sakatlığı bu teminattan karşılanır. (Değişik cümle:RG-04/12/2021-31679)Mağdurun tedavi sürecinin tamamlanması sonrasında sakatlık oranının ve geçici iş göremezlik süresinin belirlenmesinde, Kurul Raporu dikkate alınır. (Mülga cümle:RG-04/12/2021-31679) (Mülga cümle:RG-04/12/2021-31679) Tazminat ödemesinde, ilgili (Değişik ibare:RG-04/12/2021-31679) kurum ve kuruluşlarca tanzim edilecek trafik kazasına ilişkin belgelerde illiyet bağı ile ilgili tespitin yer alması durumunda bu tespitin aksini ispat sigorta şirketine aittir. Sigortacı söz konusu rapor hakkında ilgili mevzuat uyarınca itiraz usulüne başvurduğunda mağdurun itiraz üzerine yaptığı belgelenmiş harcamalarını bu teminat kapsamında karşılamakla yükümlüdür. (Ek cümle:RG-04/12/2021-31679) Geçici iş göremezlik süresi ve sürekli sakatlık oranının belirlenmesinden sonra ortaya çıkan ve tıbben gerekli olan sürekli bakıcı giderleri de bu teminat kapsamındadır. (Ek cümle:RG-04/12/2021-31679)Söz konusu tazminat miktarlarının tespitinde sakat kalan kişi esas alınır.
ç) Destekten Yoksun Kalma (Ölüm) Teminatı: Üçüncü kişinin ölümü dolayısıyla ölenin desteğinden yoksun kalanların destek zararlarını karşılamak üzere bu (Değişik ibare:RG-04/12/2021-31679) Genel Şartların Ek-3’ünde yer alan esaslara göre belirlenen tazminatları içeren teminattır. Söz konusu tazminat miktarının tespitinde ölen kişi esas alınır. " düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın ve yukarıda belirtilen ilgili mevzuatın incelenmesinden; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 90. maddesinin ilk hali, “Maddi tazminatın biçimi ve kapsamı ile manevi tazminat konularında Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır” şeklinde iken; 14/4/2016 tarihli 6704 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle, "Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun ve genel şartlarda düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.” şeklinde değiştirilerek ilgili madde dava konusu Genel Şartların dayanağı haline getirilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin 17/07/2020 tarih, E:2019/40, K: 2020/40 sayılı kararı ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 90. maddesinin "...ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda..." ibaresi ile "...ve genel şartlarda..." ibaresinin iptali sonrasında 90. madde; “Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun (…) öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun (…) düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fillere ilişkin hükümleri uygulanır.” şekline gelmiş, böylece tazminat hesaplamalarına dair usul ve esasların Genel Şartlar ile düzenlenmesine temel dayanak olan ibareler iptal edilmiştir.
09/06/2021 tarihli 7327 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle 90. madde yukarıda belirtilen şekilde değiştirilmiş, bu Kanun değişikliğine paralel şekilde Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nda 04/12/2021 tarih ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ ile değiştirilen kısımlarına karşı açılan işbu davanın yargılama süreci devam ederken; Anayasa Mahkemesinin 14/02/2023 tarih ve 32104 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 29/12/2022 tarihli ve E:2021/82, K:2022/167 sayılı kararı ile 90. maddenin birinci fıkrasına eklenen ikinci cümle, Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle; 90. maddesine eklenen ikinci fıkra ise, uygulama imkanı kalmayacağı gerekçesiyle iptal edilmiş; iptal kararının gerekçesinde "... Motorlu taşıtın işletilmesi sebebiyle üçüncü kişilerin değer kaybı, destekten yoksun kalma ve/veya sürekli sakatlık zararına uğraması halinde işletenin ve kazadan dolayı olası sorumlu diğer kişilerin tazminat borçlarının kapsamı 6098 sayılı Kanun'a göre belirlenmektedir. Uğranılan zararın gerçek tutarının ne olduğu anılan Kanun kapsamında açılan davalara ilişkin yargı kararlarıyla şekillenmiştir. İşletenin tazminat borcunun ödenmesini teminat altına almak amacıyla zorunlu kılınan mali sorumluluk sigortası uyarınca sözleşme yapılmış olan sigorta şirketinin tazminat borcunun kapsamı ise dava konusu kurallara göre belirlenmektedir. Başka bir ifadeyle haksız fiil niteliğindeki trafik kazasından doğan söz konusu zararların tazminininden dolayı sorumlu olan kişilerin tazminat sorumluluklarının hesaplanması farklı kurallara tabi kılınmaktadır. Bu da zarar görenin gerçek zararının karşılanmaması riskini ortaya çıkarmaktadır. Bu çerçevede işleten ve olası diğer sorumluların 6098 sayılı Kanun’a göre hesaplanan tazminat borçlarının kapsamı ile sigorta şirketinin dava konusu kurallara göre hesaplanan tazminat borcunun kapsamı farklılaşabilecektir. 6098 sayılı Kanun’a göre hesaplanan değer kaybı, destekten yoksun kalma ve sürekli sakatlık tazminatlarının dava konusu kurallara göre hesaplanan değer kaybı, destekten yoksun kalma ve sürekli sakatlık tazminatlarından yüksek bir miktara tekabül etmesi hâlinde üçüncü kişinin zararının, bu zararı teminat altına alması için öngörülmüş olan zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında karşılanamaması söz konusu olabilecektir. Bu durumun zarar gören kişi aleyhine sonuç doğuracağı ve karayolu zorunlu trafik sigortasının öngörülmesinin temelinde yatan mağdurun gerçek zararının karşılanması amacıyla bağdaşmayacağı açıktır." tespitlerine yer verilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin söz konusu iptal kararı sonrasında 2918 sayılı Kanun'un 90. maddesi; "Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda (…) öngörülen usul ve esaslara tabidir. (Ek cümle:09/06/2021-7327/18 md.) (İptal cümle: Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli ve E:2021/82, K:2022/167 sayılı Kararı ile.) Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda (…) düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/01/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.
(Ek fıkra:09/06/2021-7327/18 md.) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 29/12/2022 tarihli ve E:2021/82, K:2022/167 sayılı Kararı ile.)" şekline gelmiştir.
Bu itibarla; kanuni dayanağı ortadan kalkmış Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nda değişiklik yapılmasına ilişkin dava konusu 04/12/2021 tarih ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ hükümlerinin iptali gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın; 04/12/2021 tarihli ve 31679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ'in 4. maddesi ile değişik A.5. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Değer kaybı, talep edilmesi halinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre atanacak sigorta eksperi tarafından bu Genel Şartların Ek 1'inde yer alan esaslara göre tespit edilir." ibaresi ile 15. maddesi ile değiştirilen "Ek 1:Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması" başlıklı kısmının İPTALİNE,
2\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4\. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5\. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 23/06/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.