Danıştay danistay 2022/7359 E. 2025/7381 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/7359
Karar No : 2025/7381

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI): ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Müdürlüğü
VEKİLİ : Av....

DAVALI YANINDA MÜDAHİL: ... İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av....

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Balıkesir ili, Havran ilçesi, ... köyü adresinde ... İnş. ve Tic. Ltd. Şti uhdesindeki ... ruhsat no.lu II(a) Grubu Kalker (mıcır) İşletmesine ilişkin 28/03/2016 yürürlüğe giriş tarihi ve 28/03/2026 bitiş tarihli, II-a Grubu İşletme İzni ile İşletme Ruhsatının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; dava konusu edilen ... Ruhsat No.lu II(a) Grubu Kalker İşletmesine ait işletme ruhsatının usulüne uygun olarak düzenlenip düzenlenmediği hususunda değerlendirme yapılarak, ... sayılı sahanın ruhsat hukukunun iptalinin söz konusu olmadığı, 2006 tarihinde düzenlenen maden işletme ruhsatı sonrasında 2012 tarihinde işletme izninin tesis edildiği, müdahil şirket tarafından 2014 tarihli temdit talebi üzerine 08/09/2015 tarihinde temdit talebi uygun görülerek söz konusu sahada genişletme izninin tesis edildiği, dava konusu işletmeye ait ruhsat ve iznin yürütüldüğü görülmekle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun ilgili hükümleri uyarınca, düzenlenmesi Çed belgesine de bağlı olmayan ve alınması gerekli izinler alındıktan ve yasal işlemler tamamlandıktan sonra usulüne uygun şekilde düzenlenen işletme ruhsatında hukuka aykırılık olmadığı, ... Ruhsat No.lu II(a) Grubu Kalker İşletmesine ait işletme izninin usulüne uygun olarak düzenlenip düzenlenmediği hususunda değerlendirme yapılarak; dava konusu ... ruhsat no.lu sahanın "Çevresel Etkileri Önemsizdir" kararı verilen 62,023 m²'lik kısmında yapılmak istenen "Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi" projeleri ile ilgili 2,5 ha'lık alan için verilen "Çed Olumlu" ve 2,1 ha'lık alan için verilen "Çed Gerekli Değildir" kararlarının Mahkeme kararı ile iptal edilmesi nedeniyle "Çevresel Etkileri Önemsizdir" kararının tüm alan için geçerli olamayacağı ancak Mahkeme kararları ile iptal edilen alanların 62,023 m2'lik sahada çıkarıldıktan sonra kalan saha için geçerli sayılabileceğinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü'nce uygun görüldüğünün bildirildiği, dava konusu edilen işletme ruhsatının verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı gibi işletme ruhsat alanının belirli bir bölümünde üretim yapılabilmesi için talep edilen işletme izni verilmesinde de bu izin için ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etkileri Önemsizdir" kararı ile Maden Kanunu'nun ilgili maddeleri gereği izinlerin alınarak şartların sağlandığı görüldüğünden dava konusu işletme izni yönünden de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu maden ruhsat ve işletme sahasına çok yakın mesafede bulunan Büyükdere mahallesinde ikamet ettiği, emekli olduğu ve zeytincilik yaptığı, müdahil şirkete ait işletme ruhsatının 2006 yılında düzenlendiği, ruhsatlı sahanın bir kısmının genel anlamda fiili olarak zeytinlik sahalarını kapsadığı, ruhsat sahası içinde işletme izni verilen alanın da zeytinlik sahalarına 3.km.'den yakın olması nedeniyle 3573 sayılı Kanun'un 4086 sayılı Kanun'la değişik 20. maddesi hükümlerine aykırı olduğu, söz konusu yasa hükümlerinin işletme ruhsatının düzenlendiği 2006 yılı, işletme iznini verildiği 2012 yılı ve genişletme iznini tesis edildiği 09/09/2015 tarihiden önce 28/02/1995 tarihinde yürürlüğe girdiği, ÇED olumlu kararına karşı açılan davalarda verilen iptal kararları ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün mahkeme kararlarına uyulması yönündeki görüş yazısının dikkate alınmadığı, yapılan patlamaların gürültüleri, kırıcı delici iş makinelerinin mütemadiyen çıkardığı periyodik sesler, sürdürülen madencilik faaliyetleri sonucu oluşan toz ve gürültülerden zarar gördüğü, bu faaliyetler nedeniyle sağlıklı bir çevrede yaşam hakkının engellendiği, faaliyetten kamu yararının olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idare ve davalı yanında müdahil tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Balıkesir ili, Havran ilçesi, ... köyü dahilinde müdahil ... İnş. ve Tic. Ltd. Şti uhdesindeki ... numaralı II(a) grubu maden işletme ruhsatı ve işletme izni 20/03/2016 tarihinde düzenlenmiş ve 10 süre ile temdit edilmiştir. 12/12/2017 tarihinde Balıkesir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı tarafından sahaya İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı düzenlemiştir.
Dava konusu ... no.lu ruhsat alanının 62,023 m2'lik "Kalker Ocağı" için ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etkileri Önemsizdir" kararının verildiği, anılan alanın 2,5 ha'lık bölümünde müdahil şirket tarafından yapılması planlanan "Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi" projesi için ... tarih ve ... sayılı " ÇED Olumlu " kararının verildiği, ancak anılan kararın... İdare Mahkemesi'nin... tarih ve E:... K:... sayılı kararı ile iptal edildiği, anılan Mahkeme kararının Danıştay Ondördüncü Dairesinin 22/04/2015 tarih ve E:2013/7468, K:2015/3192 sayılı kararı ile onandığı, ÇED Olumlu kararı verilen ve Mahkeme kararı ile iptal edilen 2,5 ha'lık alan için bu defa ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının verildiği, ancak bu kararın da iptali istemiyle açılan dava neticesinde ....İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile iptal edildiği, anılan Mahkeme kararının Danıştay Ondördüncü Dairesi'nin 27/04/2016 tarih ve E:2015/11377, K:2016/3401 sayılı kararı ile "onandığı" görülmüştür.
Bununla birlikte, dava konusu ruhsatlı alanın 2,1 ha'lık kısmında ise, müdahil şirket tarafından yapılması planlanan "Kalker Ocağı" projesi için ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının verildiği, söz konusu kararın ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile iptal edildiği, anılan Mahkeme kararının Danıştay Onuncu Dairesinin 06/07/2020 tarih ve E:2016/9452, K:2020/2625 sayılı kararı ile onandığı görülmektedir.
Mahkeme kararları ile faaliyetleri durdurulan alanda yeniden çalışmaların başlaması üzerine davacı tarafından 18/04/2019 tarihinde Balıkesir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon başkanlığına başvuru yapılarak müdahil şirkete çalışma izni verilip verilmediğinin sorulması üzerine gönderilen belgeler sonrasında müdahil şirketçe verilen 28/03/2016 yürürlüğe giriş tarihli işletme ruhsatının ve işletme izninin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nda "İşletme Ruhsatı" İşletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesi olarak; "İşletme İzni" Bir madenin işletmeye alınabilmesi için izin olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un 24. Maddesinin dava konusu işlem tarihindeki haliyle birinci fıkrasında, I. Grup (b) bendi ve II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için ihale bedelinin yatırılmasından itibaren iki ay içinde, diğer maden grupları için arama ruhsat süresi sonuna kadar, yetkilendirilmiş tüzel kişilerce maden mühendisinin sorumluluğunda hazırlanmış işletme projesi ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe verilir. Proje ile birlikte projenin uygulanabilmesi için gerekli olan mali yeterliliğine ilişkin belgeler ve genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimi hesabına işletme ruhsat taban bedelinin yatırıldığına dair belgenin Genel Müdürlüğe vermesi zorunludur. "7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50,000TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsatı süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması halinde ruhsat süresi uzatılamaz.
3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20/1. maddesinde "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri yapımı ve işletilmesi Tarım ve Köyişleri Bakanlığının iznine bağlıdır." hükmü yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde bilirkişi ve keşif konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş ve "...bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır." kuralı yer almaktadır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ''Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller'' başlığını taşıyan 266. maddesinde ise; mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği kurala bağlamıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
3213 sayılı Kanun çerçevesinde maden üretim faaliyetlerinde bulunulabilmesi için ilgililer tarafından önce maden işletme ruhsatının alınması gerektiği, ancak maden işletme ruhsatının maden üretimi yapılabilmesi için yeterli olmadığı, ilgililerin maden işletme izni olmadan üretim yapamayacakları, maden işletme izninin alınabilmesi için de maden işletme ruhsatının alınmasından sonra 3213 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamında alınması gerekli izinlerin ve bu kapsamda "ÇED Gerekli Değildir" veya "ÇED Olumlu" belgelerinin alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Zeytinlik alanlarında yürütülecek faaliyetlere ilişkin olarak öncelikle dikkate alınması gereken düzenlemenin, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun hükümleri olduğuna kuşku bulunmamaktadır. Anılan Kanun'un 20. maddesinin amacının, gerekli tedbirler alınmış olsa bile, zeytinlik sahalarında ve bu sahalara 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri hariç kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran ya da sayılan olumsuz sonuçlara yol açma ihtimali bulunan tesislerin yapılmasını ve işletilmesini önlemek olduğu açıktır.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden, sahanın mevcut durumu hakkında, ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle açılan dava neticesinde ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyası kapsamında yapılan keşif ve bilirkişi incelemesinde "tesisin doğusu, kuzeyi ve batısında zeytinliklerin bulunduğu, zeytin bahçeleri ile sınır komşusu olduğu, tesisin zeytinliklere doğu yönünde en yakın 190 metre, kuzey yönünde en yakın 429 metre, batı yönünde ise en yakın 373 metre mesafede olduğu... " ifadesi bulunduğu, sahanın zeytinliklere, en yakın yerleşim yerine, konut, bağ ve bahçe gibi mülklerin dava konusu sahaya mesafesinin ne olduğuna ilişkin başkaca açıklayıcı bir bilgi ve belgenin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, müdahil uhdesindeki II (a) grubu maden işletme ruhsatının iptali istemiyle açılan davada, II (a) grubu maden işletme ruhsatı verilmesi aşamasında mevzuatta yer alan düzenlemeler uyarınca, işlemin mevzuata uygun olarak tesis edilip edilmediği hususu ile işletme izni döneminde değerlendirilmesi gerekli durumların işletme ruhsatına etkisinin ne olacağı hususunun da açıklığa kavuşturulması gerektiği kuşkusuzdur.
Mahkemenin bu hususları keşif ve bilirkişi incelemesi yapmak suretiyle aydınlatması, ayrıca sahadaki durumun işletme ruhsatının iptalini gerektirip gerektirmediği hakkında değerlendirme yaparak bir karar vermesi gerekirken, dosyada mevcut bilgi ve belgelere göre karar verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, eksik inceleme ve araştırmaya dayanılarak davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 08/10/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.