Danıştay danistay 2022/7358 E. 2025/7379 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/7358
Karar No : 2025/7379

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ...

DAVALI YANINDA MÜDAHİL : ... İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ...Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:...sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Balıkesir ili, Havran ilçesi, ... köyünde ikamet etmekte olan davacı tarafından anılan mahalde bulunan ... İnş. ve Tic. Ltd. Şti uhdesindeki ... Ruhsat No.lu II(a) Grubu Kalker (mıcır) İşletmesine ilişkin tesis edilen 08/07/2018 yürürlüğe giriş tarihli ve 08/07/2023 bitiş tarihli II-a Grubu İşletme İzni ile İşletme Ruhsatının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; dava konusu edilen işletme ruhsatının verilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı gibi işletme ruhsat alanının belirli bir bölümünde üretim yapılabilmesi için talep edilen işletme izni verilmesinde de bu izin için ... tarihli, ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu Kararının ile Maden Kanunu'nun ilgili maddeleri gereği izinlerin alınarak şartların sağlandığı görüldüğünden dava konusu işletme izni yönünden de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, maden ruhsat sahasına çok yakın mesafede bulunan Büyükdere Mahallesinde ikamet ettiği, emekli olduğu ve zeytincilik yaptığını, maden sahasına ilişkin tüm işletme izinlerinin verildiği 23/12/1994 tarih ve 6471/800 sayılı Çevresel Etkileri Önemsizdir kararı verilen 62.023 m² alanın muhtelif kısımları için idarece verilen izinlerin zeytin yasasının hükümlerine aykırı bulunarak iptal edildiği, çevre koşullarında farklılık bulunmamasına rağmen alanın idarece yeniden ruhsatlandırıldığı, faaliyetin zeytin yasasına aykırılığının yanı sıra insan sağlığına, çevreye, zeytinciliğe, ormanlara, bitkilere, yer altı sularına zarar verdiği, uzun dönemde bölgede kuraklığa neden olacağı, Mahkemece keşif yapılmaksızın karar verildiği, yapılan patlamaların gürültüleri, kırıcı delici iş makinelerinin mütemadiyen çıkardığı periyodik sesler, sürdürülen madencilik faaliyetleri sonucu oluşan toz ve gürültülerden zarar gördüğü, bu faaliyetler nedeniyle sağlıklı bir çevrede yaşam hakkının engellendiği, yapılan faaliyette kamu yararının olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :Davalı idare yanında müdahil tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur. Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Balıkesir ili, Havran ilçesi hudutları dahilinde, müdahil şirket uhdesindeki Sicil:... sayılı II (a) grubu maden işletme ruhsat sahası ile ilgili olarak 08/07/2008 tarihinden geçerli olmak üzere 10 yıl süreli kalker (mıcır) işletme ruhsatı düzenlenmiştir. Söz konusu ruhsat, 3 yıl içinde izinlerinin tamamlanamaması nedeniyle Maden Kanunu'nun 24/11. maddesi uyarınca ... tarih ve ... sayılı Olur ile 08/07/2011 tarihi itibarıyla iptal edilmiştir. Bu iptal kararları sonrasında açılan davalar neticesinde verilen mahkeme kararlarına istinaden S:... sayılı işletme ruhsatı ve izni Maden İşleri Genel Müdürlüğünün... tarih ve... sayılı işlemiyle yeniden yürürlüğe alınmış ve yürürlüğe giriş tarihi 08/07/2018, bitiş tarihi 08/07/2023 olan işletme ruhsatı ve işletme izni düzenlenmiştir.
Diğer taraftan müdahil şirket tarafından yapılması planlanan, "Kalker Ocağı" projesi ile ilgili olarak ... tarihli, ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu Kararının iptali istemiyle ...İdare Mahkemesi nezdinde davacı tarafından açılan davada, ... tarih ve E:..., K:... sayılı davanın süre aşımı nedeniyle reddi kararının Danıştay Altıncı Dairesi'nin 11/11/2020 tarih ve E:2020/5790, K:2020/10777 sayılı "gerekçe eklenmek suretiyle Onandığı" görülmüştür.
Balıkesir ili, Havran ilçesi, ... ve ... Köyleri arasında kurulu "Kırmataş Eleme Tesisi" hakkında Balıkesir Valiliği tarafından ... İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.'ne verilen ... günlü,...sıra no'lu işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemi ile ... İdare Mahkemesi nezdinde, açılan davada ise, ... tarih ve E:..., K:... sayılı davanın süre aşımı nedeniyle reddi kararının Danıştay İkinci Dairesi'nin 14/06/2022 tarih ve E:2021/15454, K:2022/3620 sayılı kararıyla "gerekçe eklenmek suretiyle onandığı" görülmüştür.
Maden Sahasında sonlandırılan faaliyetlerin yeniden başlaması üzerine davacı tarafından 18/04/2019 tarihinde Balıkesir valiliği yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına başvuru yapılarak müdahil şirkete çalıma ruhsatı ve izni verilip verilmediğinin sorulması üzerine gönderilen belgeler sonrasında, 08/07/2018 yürürlüğe giriş tarihli ve 08/07/2023 bitiş tarihli işletme ruhsatı ve izninin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nunda "İşletme Ruhsatı" İşletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesi olarak; "İşletme İzni" Bir madenin işletmeye alınabilmesi için izin olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un 24. maddesinin dava konusu işlem tarihindeki haliyle birinci fıkrasında, "I. Grup (b) bendi ve II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için ihale bedelinin yatırılmasından itibaren iki ay içinde, diğer maden grupları için arama ruhsat süresi sonuna kadar, yetkilendirilmiş tüzel kişilerce maden mühendisinin sorumluluğunda hazırlanmış işletme projesi ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe verilir. Proje ile birlikte projenin uygulanabilmesi için gerekli olan mali yeterliliğine ilişkin belgeler ve genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimi hesabına işletme ruhsat taban bedelinin yatırıldığına dair belgenin Genel Müdürlüğe verilmesi zorunludur. Aksi hâlde talep reddedilir.." " nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz. " hükmü mevcuttur.
3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20/1. maddesinde "Zeytinlik sahaları içinde ve bu sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikası hariç zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamaz ve işletilemez. Bu alanlarda yapılacak zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri yapımı ve işletilmesi Tarım ve Köyişleri Bakanlığının iznine bağlıdır." hükmü yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde bilirkişi ve keşif konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş ve "...bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır." kuralı yer almaktadır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ''Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller'' başlığını taşıyan 266. maddesinde ise; mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği kurala bağlamıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
3213 sayılı Kanun çerçevesinde maden üretim faaliyetlerinde bulunulabilmesi için ilgililer tarafından önce maden işletme ruhsatının alınması gerektiği, ancak maden işletme ruhsatının maden üretimi yapılabilmesi için yeterli olmadığı, ilgililerin maden işletme izni olmadan üretim yapamayacakları, maden işletme izninin alınabilmesi için de maden işletme ruhsatının alınmasından sonra 3213 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamında alınması gerekli izinlerin ve bu kapsamda "ÇED Gerekli Değildir" veya "ÇED Olumlu" belgelerinin alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Zeytinlik alanlarında yürütülecek faaliyetlere ilişkin olarak öncelikle dikkate alınması gereken düzenlemenin, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerin Aşılattırılması Hakkında Kanun hükümleri olduğuna kuşku bulunmamaktadır. Anılan Kanun'un 20. maddesinin amacının, gerekli tedbirler alınmış olsa bile, zeytinlik sahalarında ve bu sahalara 3 kilometre mesafede zeytinyağı fabrikaları ile küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmeleri hariç kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran ya da sayılan olumsuz sonuçlara yol açma ihtimali bulunan tesislerin yapılmasını ve işletilmesini önlemek olduğu açıktır.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden, dava konusu sahanın sınır komşusu olan maden sahasına ilişkin yapılan incelemede, ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının iptali istemiyle açılan dava neticesinde ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyası kapsamında yapılan keşif ve bilirkişi incelemesinde " tesisin doğusu, kuzeyi ve batısında zeytinliklerin bulunduğu, zeytin bahçeleri ile sınır komşusu olduğu, tesisin zeytinliklere doğu yönünde en yakın 190 metre, kuzey yönünde en yakın 429 metre, batı yönünde ise en yakın 373 metre mesafede olduğu... " ifadesi bulunduğu, sahanın zeytinliklere, en yakın yerleşim yerine, konut, bağ ve bahçe gibi mülklerin dava konusu sahaya mesafesinin ne olduğuna ilişkin başkaca açıklayıcı bir bilgi ve belgenin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Öte yandan, müdahil uhdesindeki II (a) grubu maden işletme ruhsatının iptali istemiyle açılan davada, II (a) grubu maden işletme ruhsatı verilmesi aşamasında mevzuatta yer alan düzenlemeler uyarınca, işlemin mevzuata uygun olarak tesis edilip edilmediği hususu ile işletme izni döneminde değerlendirilmesi gerekli durumların işletme ruhsatına etkisinin ne olacağı hususunun da açıklığa kavuşturulması gerektiği kuşkusuzdur.
Mahkemenin bu hususları keşif ve bilirkişi incelemesi yapmak suretiyle aydınlatması, ayrıca sahadaki durumun işletme ruhsatının iptalini gerektirip gerektirmediği hakkında değerlendirme yaparak bir karar vermesi gerekirken, dosyada mevcut bilgi ve belgelere göre karar verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, eksik inceleme ve araştırmaya dayanılarak davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. Bursa Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 08/10/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.