Danıştay danistay 2022/7272 E. 2025/8923 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/7272
Karar No : 2025/8923

DAVACI : ... Anonim Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : I. Hukuk Müşaviri Yrd. V. ...
2- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
3- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU :
1- 15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi;
2- İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Lojistik Yönetimi ve Terminallar Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi;
3- İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 4-1/(d) bendi ile 9-2/1-(a)-(f) bendi ve;
4-... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclis kararı ile kabul edilen ücret tarifesinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nda belirli araçların şehir merkezine girebilmeleri için “güzergah kullanım izin belgesi” alma zorunluluğu getiren hiçbir hükmün bulunmadığı, kaldı ki izin belgesi verilebilmesi için araçlarda belirli şartlar aranması, bu şartları sağlamayanlara izin verilmemesi gibi bir durumun da söz konusu olmadığı, belge ücretini veren her aracın bu izin belgesini alabildiği, hiçbir objektif kriter olmaksızın ücretini vererek izin belgesini alanlar ile izin almayanlar arasında bir ayrım yapılmasının Anayasa’nın eşitlik ilkesine de aykırı olduğu; güzergah kullanım izin belgesinin ücrete tabi tutulmasının yasal dayanağının bulunmadığı, davacının ilgili idarelerden yetki belgelerini aldığı, bu yetki belgelerine ilişkin mevzuatta ayrıca bir güzergah kullanım izin belgesi alınması gerektiğini öngören herhangi bir düzenlemenin bulunmadığı; belediyenin trafikle ilgili yetkilerinin UKOME tarafından kullanılması gerekirken Yönetmelik ile düzenleme yapılmasının da yetki ve şekil yönünden işlemi sakatladığı; dava konusu işlemlerin kamu hizmetinin işleyişi, sürekliliği ve vatandaşların kamu hizmetine erişim hakkını olumsuz etkilediği; davacının yük taşımacılığı değil, kargo taşımacılığı faaliyetinde bulunduğu; ağır tonajlı araçların şehir içine giriş için ücrete tabi olarak izin almaları gerektiğine ilişkin diğer büyükşehir belediyelerince yapılan benzer düzenlemeler hakkında İdare Mahkemeleri tarafından verilmiş iptal kararlarının bulunduğu ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI :
DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Usul yönünden, dilekçenin 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesine uygun düzenlenmediği; esas yönünden, UKOME’nin her türlü taşımacılık koordinasyonunu sağlama ve güzergahları belirleme konusunda görevli birim olduğu, UKOME’nin çalışma usul ve esaslarını belirleme yetkisinin davalı Bakanlığa Kanunla verildiği, bu yetkiye dayanılarak yapılan düzenlemenin trafik düzen ve güvenliğini sağlamak amacına yönelik olduğu savunulmaktadır.
DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Haksız ve mesnetsiz açılan davanın ve istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI ... BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI'NIN SAVUNMASI: Usul yönünden, davanın süresinde açılmadığı, iptali istenen Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği hükmü yönünden husumet yokluğundan davanın reddi gerektiği; esas yönünden, İstanbul il sınırları içerisinde yapılan yük taşımacılığının güvenli ve kontrollü yapılması, yük araçlarının kayıt altına alınması, gerektiğinde, büyükşehir belediyesinin ilgili birimleri tarafından altyapı ve üstyapı unsurlarına müdahale edilerek yükün güvenli bir şekilde taşınmasının sağlanması, ağır tonajlı araçların yolların fiziki durumunda yaptıkları tahribatın ortadan kaldırılması, tüm yük taşıtları için (taşıdığı yük ve tonajı dikkate alınarak) UKOME kararları ile yapılan düzenlemeler gereği kullanılabilecek/kullanılamayacak güzergah ve çalışma saatlerinin taşımacıya bildirilmesi amacıyla güzergah kullanım izin belgelerinin düzenlendiği, dava konusu işlemlerin üst hukuk normlarına uygun olduğu savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, 1-15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi;
2- İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Lojistik Yönetimi ve Terminallar Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi;
3- İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 4-1/(d) bendi ile 9-2/1-a-(f) bendi ve;
4-... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclis kararı ile kabul edilen ücret tarifesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması" başlıklı 13. maddesinde; "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." hükümlerine yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinde; " Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmış, "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde; "Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır." hükmüne yer verilmiş, "Büyükşehir belediyesinin gelirleri" başlıklı 23. maddesinde yapılacak hizmetler karşılığı alınacak ücretler de belediyenin gelirleri arasında yer almıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12. maddesinde; "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek," il ve ilçe trafik komisyonunun görev ve yetkileri arasında bulunmaktadır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde; "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü yer almaktadır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 3. maddesinde; "eşya (yük)", insandan başka taşınabilen canlı veya cansız her tür nesne; "kargo", tek parçada en fazla yüz kilogramı geçmeyen genellikle ambalaj ve kap içerisinde olan küçük boyutlu koli, sandık, paket gibi parça eşya; "kargo işletmecisi", bağımsız bir işyerinin kullanma hakkına sahip olan ve kargoyu teslim alarak kısa sürede gönderilene ulaştırmak amacıyla kendi gözetimi ve denetimi altında yükleme, boşaltma, depolama, istifleme, aktarma ve gönderilene teslim gibi hizmetleri yerine getiren, taşımayı yapan veya yaptıran ve bundan doğacak sorumluluğu üstlenen kişi olarak tanımlanmıştır.
6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu'nun 3. maddesinde; "hizmet sağlayıcısı" PTT’yi ve bu Kanun hükümlerine göre posta sektöründe faaliyet göstermek üzere yetkilendirilmiş 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 124 üncü maddesinin ikinci fıkrasında sayılan sermaye şirketleri olarak tanımlanmış, "Posta hizmetleri için yetkilendirilme" başlıklı 9. maddesinde; " (1) Posta hizmeti verilebilmesi veya bunun için gerekli altyapının kurulup işletilebilmesi için Kurum tarafından bu hususta yetkilendirilmiş olmak gerekir. (10) Hizmet sağlayıcılarınca bu Kanun kapsamında Kurumdan alınan yetki belgesi, 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile 6102 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat kapsamında alınması gereken yetki belgelerinin alınması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz." hükümlerine yer verilmiştir.
03.06.2014 tarih ve 29019 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Posta Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği'nin 16. maddesinde, hizmet sağlayıcısının yetkilendirme kapsamında faaliyet yürütmek için gerekli olan diğer tüm izinleri ilgili kurumlardan almak, ilgili mevzuata uymak ve gerekli işlemleri yerine getirmekle yükümlü olduğu kurala bağlanmıştır.
25.06.2020 tarih ve 2020/2-3.B sayılı İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME kararı ile değişik İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekli, saati, süresi ve şartlarını belirlemek, bu taşıtların teknik özelliklerini çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara 'Yük Taşıma Aracı Güzergâh Kullanım İzin Belgesi' verilmesi hususlarını kapsar." hükmüne yer verilmiş; "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinin (ç) bendinde Şube Müdürlüğünün, İBB Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü'nü; (k) bendinde karayolu yük taşımacılığının, yükün taşımacıya teslim edildiği yerden varış noktasına götürülmesini; (l) bendinde transit taşımacılığın, kalkış ve/ya varış noktaları İstanbul il sınırları dışında olan yük taşımacılığını; (cc) bendinde güzergahın, yükleme ve boşaltma yerleri arasında kısıtlanmış ve/ya kısıtlanmamış ilçe, mahalle, cadde veya sokağı ifade ettiği belirtilmiş; "Uygulama Usul ve Esasları" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde transit yük taşımacılığı yapan taşıtlara Yük Taşıma Aracı Güzergâh Kullanım İzin Belgesi düzenlenmeyeceği kuralı yer almıştır.
Davacı şirkete, 31.05.2022 tarihinde tebliğ edilen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısında, ticari yük taşımacılığı yapan araçların kayıt altına alınarak lojistik faaliyetlerinin bir sistem dahilinde çalışması ve altyapısının oluşturulması adına Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğünden güzergah kullanım izin belgesi almaları hususu bildirilmiş; davacı tarafından söz konusu belgenin alınması ve bunun için belli bir ücret ödenmesine ilişkin zorunluluğun dayanağı mevzuat hükümlerinin taraflarına bildirilmesinin istenilmesi üzerine davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü'nce verilen ... tarih ve ... sayılı cevap yazısında, Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 4/1-(d) ve 9-2-a-1-(f) maddeleri; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi ve Belediye Meclis kararı ile kabul edilen güzergah kullanım izin belgesi ücretlerine ilişkin tarife kararının dayanak gösterilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
Dava konusu düzenlemeler şu şekildedir:
(I)Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği
"Ulaşım Koordinasyon Merkezi
Görev ve yetkileri
MADDE 18 – (1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla;
d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, görevli ve yetkilidir."
(II) İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME kararı ile kabul edilen Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 4-1/d bendi ile 9-2-a-1-(f) bendi
"Genel Esaslar
Madde 4-
(1) Yük Taşımacılığının Genel Esasları;
(...)
d) Yük taşıtları ile taşımacılık yapılabilmesi için Şube Müdürlüğü'nden Yük Taşıma Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi alınması zorunludur.
Karayolu Yük Taşımacılığı İzin Belgeleri
Madde 9-
(2) Şube Müdürlüğü tarafından yük taşıtlarının çalışacakları güzergahı, taşıyacağı yükün cinsini, süresini ve saatini belirten Yük Taşıma Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi verilir.
a) Yük Taşıma Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi müracaat için gerekli belgeler;
Gerçek ve Tüzel Kişi İçin İstenecek Belgeler;
(...)

f) Yürürlükteki harç bedeli, hesap belgesi (dekont aslı)"
(III)İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminallar Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi
"Müdürlüğün Görevleri
Madde 5- (1) Müdürlüğün görevleri aşağıda sıralanmıştır.
(...)
20)Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekli, saati, süresi ve şartlarını belirlemek, bu taşıtların teknik özelliklerini çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek."
(IV) 17.06.2021 tarih ve 530 sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclis kararı ile yük taşımacılığında kullanılan araçların cinsi, tonajı ve belirli zaman aralıklarına göre belirlenmiş güzergah kullanım izin belgesi ücret tarifesi
Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri uyarınca, Ulaşım Koordinasyon Merkezlerinin trafik hizmetlerini planlamak, il trafik komisyonunun yetkilerini kullanmak, bu kapsamda 2918 sayılı Kanunun 12. maddesinin 3. fıkrası gereğince yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergah ve sayılarını tespit etmek ancak bunu karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere yapmak görev ve yetkisi bulunmaktadır.
Öte yandan, Posta Hizmetleri mevzuatında da hizmet sağlayıcılarının posta hizmetleri kapsamında yetkilendirilmiş olmasının diğer mevzuat kapsamında alınması gereken yetki belgeleri ve izinleri alma zorunluluğunu ortadan kaldırmadığı belirtilmiştir.
Büyükşehir belediye sınırları içerisinde tüm trafik düzen ve güvenliğini sağlamaktan sorumlu UKOME'nin bu kapsamda yük taşıtları yönünden güzergah belirleme yetki ve görevinin üst hukuk normları ile çelişen veya bunlara aykırı bir yönünün bulunmadığı anlaşılmaktadır.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından öncelikle büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde araç türleri de dikkate alınarak 24 saat girilmesi yasak olan, belli saat dilimleri arasında girilmesi yasak olan ve güzergah kullanım izin belgesiyle girilebilecek yollar belirlenmiş; ticari yük taşımacılığında kullanılan taşıtların izleyecekleri güzergahlar yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi yetki ve sorumluluğundaki yollarda kullanılmak üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü'nden yük taşıma aracı güzergah kullanım izin belgesi alma yükümlülüğü getirilmiştir. Lojistik Yönetimi ve Terminallar Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendinde bu güzergahı anılan Şube Müdürlüğü'nün belirleyeceği belirtilmişse de, aynı maddenin 22. bendinde güzergah kullanım izin belgesinin oluşturulmasından sonra UKOME'nin onayına sunulacağı da kural altına alınmıştır. Dolayısıyla, güzergah belirleme işlemi yine UKOME'nin onayı dahilinde sonlanmakta olup, bu haliyle UKOME'nin Kanun ve Yönetmelik uyarınca sahip olduğu yetkilerine aykırı bir durum bulunmamaktadır.
Davacı tarafından kargo taşımacılığının yük taşımacılığı kapsamında değerlendirilemeyeceği ileri sürülmüş ise de, 4925 sayılı Kanuna göre insandan başka taşınabilen canlı veya cansız her tür nesnenin eşya (yük) olarak tanımlandığı, kargo taşımacılığının da eşya taşımacılığı arasında yer aldığı; belediye meclisi tarafından kabul edilen dava konusu Tarifede araç cinsi ve tonajına göre bir güzergah kullanım izin belgesi ücretlendirmesinin öngörüldüğü; söz konusu araçların yük taşıma amaçlı imal edilmiş olduğu, bu araçlarla yük taşımacılığı yapılması halinde ücretlendirmenin söz konusu olacağı, Tarifede öngörülen ücretlerin tonaj arttıkça yükseldiği, bu şekilde belirlenen bedellerin de makul olduğu anlaşıldığından Tarifede ölçülülük ilkesi yönünden de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının "Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması" başlıklı 13. maddesinde; "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." hükümlerine yer verilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinde; " Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmış, "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde; "Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır." hükmüne yer verilmiş, "Büyükşehir belediyesinin gelirleri" başlıklı 23. maddesinde yapılacak hizmetler karşılığı alınacak ücretler de belediyenin gelirleri arasında yer almıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12. maddesinde; "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek," il ve ilçe trafik komisyonunun görev ve yetkileri arasında bulunmaktadır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde; "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü yer almaktadır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 3. maddesinde; "eşya (yük)", insandan başka taşınabilen canlı veya cansız her tür nesne; "kargo", tek parçada en fazla yüz kilogramı geçmeyen genellikle ambalaj ve kap içerisinde olan küçük boyutlu koli, sandık, paket gibi parça eşya; "kargo işletmecisi", bağımsız bir işyerinin kullanma hakkına sahip olan ve kargoyu teslim alarak kısa sürede gönderilene ulaştırmak amacıyla kendi gözetimi ve denetimi altında yükleme, boşaltma, depolama, istifleme, aktarma ve gönderilene teslim gibi hizmetleri yerine getiren, taşımayı yapan veya yaptıran ve bundan doğacak sorumluluğu üstlenen kişi olarak tanımlanmıştır.
6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu'nun 3. maddesinde; "hizmet sağlayıcısı" PTT’yi ve bu Kanun hükümlerine göre posta sektöründe faaliyet göstermek üzere yetkilendirilmiş 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 124 üncü maddesinin ikinci fıkrasında sayılan sermaye şirketleri olarak tanımlanmış, "Posta hizmetleri için yetkilendirilme" başlıklı 9. maddesinde; " (1) Posta hizmeti verilebilmesi veya bunun için gerekli altyapının kurulup işletilebilmesi için Kurum tarafından bu hususta yetkilendirilmiş olmak gerekir. (10) Hizmet sağlayıcılarınca bu Kanun kapsamında Kurumdan alınan yetki belgesi, 26/9/2011 tarihli ve 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile 6102 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat kapsamında alınması gereken yetki belgelerinin alınması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz." hükümlerine yer verilmiştir.
03.06.2014 tarih ve 29019 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Posta Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği'nin 16. maddesinde, hizmet sağlayıcısının yetkilendirme kapsamında faaliyet yürütmek için gerekli olan diğer tüm izinleri ilgili kurumlardan almak, ilgili mevzuata uymak ve gerekli işlemleri yerine getirmekle yükümlü olduğu kurala bağlanmıştır.
25.06.2020 tarih ve 2020/2-3.B sayılı İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME kararı ile değişik İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekli, saati, süresi ve şartlarını belirlemek, bu taşıtların teknik özelliklerini çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara 'Yük Taşıma Aracı Güzergâh Kullanım İzin Belgesi' verilmesi hususlarını kapsar." hükmüne yer verilmiş; "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinin (ç) bendinde Şube Müdürlüğünün, İBB Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü'nü; (k) bendinde karayolu yük taşımacılığının, yükün taşımacıya teslim edildiği yerden varış noktasına götürülmesini; (l) bendinde transit taşımacılığın, kalkış ve/ya varış noktaları İstanbul il sınırları dışında olan yük taşımacılığını; (cc) bendinde güzergahın, yükleme ve boşaltma yerleri arasında kısıtlanmış ve/ya kısıtlanmamış ilçe, mahalle, cadde veya sokağı ifade ettiği belirtilmiş; "Uygulama Usul ve Esasları" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde transit yük taşımacılığı yapan taşıtlara Yük Taşıma Aracı Güzergâh Kullanım İzin Belgesi düzenlenmeyeceği kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri uyarınca yurt içi kargo işletmeciliği alanında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nca verilmiş M2 yetki belgesine ve Posta Hizmetleri Kanunu hükümleri uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nca verilmiş posta hizmetleri sağlayıcısı yetki belgesine sahip davacı şirkete, 31.05.2022 tarihinde tebliğ edilen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısında, ticari yük taşımacılığı yapan araçların kayıt altına alınarak lojistik faaliyetlerinin bir sistem dahilinde çalışması ve altyapısının oluşturulması adına Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğünden güzergah kullanım izin belgesi almaları hususu bildirilmiş; davacı tarafından söz konusu belgenin alınması ve bunun için belli bir ücret ödenmesine ilişkin zorunluluğun dayanağı mevzuat hükümlerinin kendisine bildirilmesi istenmiştir. Davalı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü'nce verilen ... tarih ve ... sayılı cevap yazısında, Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 4/1-(d) ve 9-2-(a)-1-(f) maddeleri; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendi ve Belediye Meclis kararı ile kabul edilen güzergah kullanım izin belgesi ücretlerine ilişkin tarife kararının dayanak gösterilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
Dava konusu, 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 18. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin incelenmesi:
Dava konusu düzenlemede "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, UKOME'nin görevli ve yetkili olduğu" düzenlenmiştir.
Anılan düzenlememenin, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak görevini düzenleyen 7. maddesi ile UKOME'nin görev ve yetkilerini düzenleyen 9. maddelerine ilişkin üst hukuk normlarına uygun olduğu, Büyükşehir Belediyesinin trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartları ile bu güzergâhlarını belirleyebileceği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, yukarıda aktarılan kanun hükümleri uyarınca, Ulaşım Koordinasyon Merkezlerinin trafik hizmetlerini planlama, il trafik komisyonunun yetkilerini kullanma, bu kapsamda 2918 sayılı Kanunun 12. maddesinin 3. fıkrası gereğince yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâh ve sayılarını tespit etme görev ve yetkisi bulunduğu, büyükşehir belediye sınırları içerisinde tüm trafik düzen ve güvenliğini sağlamaktan sorumlu Büyükşehir Belediyesinin yük taşıtları yönünden güzergâh belirleme yetki ve görevi kapsamında tesis edilen dava konusu düzenlemelerin üst hukuk normları ile çelişen veya bunlara aykırı bir yönünün bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan, Posta Hizmetleri mevzuatında da hizmet sağlayıcılarının posta hizmetleri kapsamında yetkilendirilmiş olmasının diğer mevzuat kapsamında alınması gereken yetki belgeleri ve izinleri alma zorunluluğunu ortadan kaldırmadığı belirtilmiştir.
Dava konusu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendinin incelenmesi:
Dava konusu düzenlemede "Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekli, saati, süresi ve şartlarını belirlemek, bu taşıtların teknik özelliklerini, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek" hükmü düzenlenmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından öncelikle büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde araç türleri de dikkate alınarak 24 saat girilmesi yasak olan, belli saat dilimleri arasında girilmesi yasak olan ve güzergâh kullanım izin belgesiyle girilebilecek yollar belirlenmiş; ticari yük taşımacılığında kullanılan taşıtların izleyecekleri güzergâhlar yönünden İstanbul Büyükşehir Belediyesi yetki ve sorumluluğundaki yollarda kullanılmak üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesi Lojistik Yönetimi ve Terminaller Şube Müdürlüğü'nden yük taşıma aracı güzergâh kullanım izin belgesi alma yükümlülüğü getirilmiştir. Lojistik Yönetimi ve Terminallar Şube Müdürlüğü Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 20. bendinde bu güzergâhı anılan Şube Müdürlüğü'nün belirleyeceği belirtilmişse de, aynı maddenin 22. bendinde güzergâh kullanım izin belgesinin oluşturulmasından sonra UKOME'nin onayına sunulacağı da kural altına alınmıştır.
Dolayısıyla, güzergâh belirleme işlemi yine UKOME'nin onayı dahilinde sonlanmakta olup, bu haliyle UKOME'nin Kanun ve Yönetmelik uyarınca sahip olduğu yetkilerine aykırı bir durum bulunmamaktadır.
Dava konusu, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Karayolu Yük Taşımacılığı Yönergesi'nin 4-1/(d) bendi ile 9-2/1-(a)-(f) bendinin incelenmesi:
Dava konusu düzenlemede 4. maddesi ile, "(1) Yük Taşımacılığının Genel Esasları;(...) d) Yük taşıtları ile taşımacılık yapılabilmesi için Şube Müdürlüğü'nden Yük Taşıma Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi alınması zorunludur.", 9. maddesi ile "(2) Şube Müdürlüğü tarafından yük taşıtlarının çalışacakları güzergahı, taşıyacağı yükün cinsini, süresini ve saatini belirten Yük Taşıma Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi verilir. a) Yük Taşıma Aracı Güzergah Kullanım İzin Belgesi müracaat için gerekli belgeler; 1) Gerçek ve Tüzel Kişi İçin İstenecek Belgeler; 2) (...) f) Yürürlükteki harç bedeli, hesap belgesi (dekont aslı)" hükümleri düzenlenmiştir.
Anılan düzenlemelerin, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak görevini düzenleyen 7. maddesi ile UKOME'nin görev ve yetkilerini düzenleyen 9. maddelerine ilişkin üst hukuk normlarına uygun olduğu, Büyükşehir Belediyesinin trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yük taşıtlarının çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların çalıştırılabileceği yerler ile bu güzergâhlarını belirleyebileceği sonucuna varılmıştır.
Davalı İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nce verilen savunma dilekçesinde, İstanbul il sınırları içerisinde yapılan yük taşımacılığının güvenli ve kontrollü yapılması, yük araçlarının kayıt altına alınması, gerektiğinde büyükşehir belediyesinin ilgili birimleri tarafından altyapı ve üstyapı unsurlarına müdahale edilerek yükün güvenli bir şekilde taşınmasının sağlanması, ağır tonajlı araçların yolların fiziki durumunda yaptıkları tahribatın ortadan kaldırılması, tüm yük taşıtları için (taşıdığı yük ve tonajı dikkate alınarak) UKOME kararları ile yapılan tüm düzenlemeler gereği kullanılabilecek/kullanılamayacak güzergah ve çalışma saatlerinin taşımacıya bildirilmesi amacıyla ticari yük taşıtlarına güzergah kullanım izin belgesi alma zorunluluğun getirildiği belirtilmiştir. Gerçekten de, yük taşıtlarının trafikte araç bekleme sürelerini ve trafik yoğunluğunu arttırabileceği, altyapı ve üstyapıda tahribata sebep olabileceği, toplu taşıma araçlarının güzergahını etkileyebileceği dikkate alındığında, taşıt ve yaya trafiği açısından gerekli tedbirlerin alınabilmesi için belli yollardan geçişin tamamen ya da belli zaman dilimlerinde yasaklanmasında veya güzergah belirlenmesinde kamu yararına aykırılık bulunduğundan söz edilemeyecektir. Ayrıca, kalkış ve/ya varış noktaları İstanbul il sınırları dışında olan yük taşımacılığını ifade eden transit taşımacılıkta güzergah kullanım izin belgesi alınması zorunluluğunun da bulunmadığı, bu itibarla İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin kendi yetki sınırları içerisinde yapılan yük taşımacılığı ve sorumluluğunda bulunan yollara ilişkin olarak güzergah belirlediği anlaşılmaktadır.

Dava konusu,... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Meclis kararı ile kabul edilen ücret tarifesinin incelenmesi:
Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde ilgililerin isteği üzerine ücret karşılığı yapılacak işler tek tek sayılmamıştır. Bu konuda yetkili karar organı belediye meclisidir. Bu itibarla anılan mevzuat hükmüyle ücret karşılığı belediyelerce yapılacak işlerin belirlenmesi noktasında belediye meclislerine geniş takdir yetkisi tanınmıştır. Bu kapsamda 2464 sayılı Kanun'da belediyelerce alınacak ücretler konusunda herhangi bir muafiyet ve istisna hükmü de bulunmamaktadır. Bununla birlikte belediye meclisleri bu konuda karar alırken Anayasa ve kanunların çizdiği sınırlar içinde kalmak zorundadırlar. (AYM, Başvuru No: 2015/10008, 4/4/2019, § 60)
Ticari gelir elde etmek amacıyla yük taşımacılığı yapanların trafiğe getireceği fazladan yoğunluğun kontrol altına alınması, oluşabilecek altyapı ve üstyapı tahribatının giderilebilmesi, düzenli, denetlenebilir ve güvenli bir trafik hizmetinin sağlanabilmesi için verilecek bu hizmetlerin karşılığında belediyelere gelir elde edebilme imkanının sağlanmasında keyfi bir durum bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. Öte yandan, yükü sağlam ve güvenli bir şekilde varış yerine teslim etmekle yükümlü taşımacıların altyapının düzgün ve sağlam, trafik hizmetlerinin düzenli olmasından fayda sağlamayacağı söylenemeyeceği gibi, söz konusu hizmetlerin maliyetinin bu şekilde sadece belde halkına yükletilmemesinde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Davacı tarafından kargo taşımacılığının yük taşımacılığı kapsamında değerlendirilemeyeceği ileri sürülmüş ise de, 4925 sayılı Kanuna göre insandan başka taşınabilen canlı veya cansız her tür nesnenin eşya (yük) olarak tanımlanmış olup kargo taşımacılığı da eşya taşımacılığı arasında yer almıştır. Belediye meclisi tarafından kabul edilen dava konusu Tarifede ise araç cinsi ve tonajına göre bir güzergah kullanım izin belgesi ücretlendirmesi öngörülmüştür. Bu nedenle söz konusu araçların yük taşıma amaçlı imal edilmiş olduğu, bu araçlarla yük taşımacılığı yapılması halinde ücretlendirmenin söz konusu olacağı, Tarifede öngörülen ücretlerin tonaj arttıkça yükseldiği, bu şekilde belirlenen bedellerin de makul olduğu anlaşıldığından Tarifede ölçülülük ilkesi yönünden de hukuka aykırılık bulunmadığı açıktır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. DAVANIN REDDİNE,
2\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4\. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5\. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
24/11/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.