Danıştay danistay 2022/6660 E. 2025/5304 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/6660
Karar No : 2025/5304

DAVACI : ... Altyapı Anonim Şirketi
(... Yapı Anonim Şirketi)
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

2- ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU :
1-Erzincan ilinde bulunan ER:... sayılı maden sahasının 13/05/2012 tarihinde gerçekleştirilen ihalesi uhdesinde kalan davacı şirketin, arama ruhsatı düzenlenmesi için gerekli belgelerin idareye sorulmasına rağmen yaptığı başvurunun "mali yeterliliğe ait banka referans" mektubunun verilmediği sahanın 27/07/2012 tarihi itibariyle sahanın tekrar ihalelik saha haline geldiğinden bahisle reddine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile,
2- Bu işlemin dayanağını teşkil eden 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Yönetmeliği'nin 13. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
Erzincan ili dahilinde bulunan Er:... sayılı IV. grup maden sahasına ilişkin davalı idarece 13/05/2022 tarihinde yapılan açık ihalesine davacı şirket tarafından teklifte bulunulduğu ve 966.000,00 TL ihale bedeli ile ihalenin taahhüdünde kaldığını, 27/05/2022 tarihinde ihale bedelinin yatıldığını, yine proje kapsamında yer alması gereken bilgi ve belgelerin E-maden sistemi üzerinden yüklendiğini, ancak idarenin 28/07/2022 tarihli, sunulan projenin değerlendirilmesi sonucunun taleplerinin reddedildiğini, söz konusu kararın 29/07/2022 tarihinde tebliğ alındığını, dava konusu bireysel işlemin sebebi olarak, mali yeterliliğe ait banka referans mektubunun verilmemesinin gösterildiği, ancak; taraflarınca ihale öncesi ve sonrası yükümlülüklerin tam ve gereği gibi yerine getirildiğini, mali yeterliliğe dair bilgi ve belgelerin teslim edildiği, mali yeterlilik için aranan banka referans mektuplarının ödeme taahhüdü içermediğini, ihalelere veya projelere katılacak olan kişilerin yeterli derecede krediye veya nakit gücüne sahip olduğunu belirlemek amacıyla kullanıldığını, ihale süreci tamamlandıktan sonra, mali yeterliliğin referans mektubu ile denetlemenin beyhude bir çaba olduğunu, projede yer alan eksikliklerin tamamlanması için Maden Kanununda öngörülen ek sürenin müvekkil şirkete tanınmadığı ileri sürülmüştür.
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma nedeni ile davacı şirkete 23/08/2022 tarihinde kayyım atandığı, bu nedenle banka referans mektubunun alınamadığı, bu durumun mücbir sebep sayıldığı, İdarenin davaya konu sahaya ilişkin sonuçlandırılmış ihalesini, yapılan masrafları ve harcanan zamanın göz ardı edilmesinin kamu menfaatine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI : Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın Savunması : Usul yönünden; davanın süresinde açılmadığı; esas yönünden ise; dava konusu düzenlemenin yer aldığı Maden Yönetmeliğinin, 11/12/2022 tarih ve 32040 sayılı RG’de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin 137. maddesindeki düzenleme ile yürürlükten kaldırıldığını ve davanın bu yönden konusuz kaldığı, bireysel işlem yönünden ise davacının yükümlülüklerini yerine getirmesi gereken yasal süre içinde yerine getirmediği ve herhangi bir mücbir sebep halinde de bulunmadığı savunulmaktadır.
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün Savunması : Usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadı ise reddi gerektiği; esasa ilişkin olarak ise, her ne kadar dava dilekçesinde ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali talep edilse de söz konusu işlemeni Er:... sayılı sahaya ilişkin olduğu ve Dairemizin E:2022/6659 sayılı dosyasında kayden görüldüğü ve Er: ... sayılı sahaya ilişkin Genel Müdürlüklerinin ... tarih ve ... sayılı işlem ile reddedildiğinden savunmalarının bu işleme istinaden verildiği;
bireysel işlem yönünden davacı şirket tarafından 13/05/2022 tarihinde ihalesi yapılan arama ruhsat sahasına ilişkin ihale bedelinin 27/05/2022 tarihinde ödendiği, ön inceleme raporu ile arama faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi gereken iki aylık yasal sürenin 27/05/2022 tarihinden itibaren başladığını, şirket tarafından mali yeterlilik belgesi olarak, 25/07/2022 tarihinde Maden İşleri Genel Müdürlüğüne yüklenen referans mektubunun ilgili bankanın tarih ve sayı bilgileri ile yetkililerinin imza sirkülerinin eksik olduğunun tespit edildiği, ve iade edildiği yine şirket tarafından E- maden sistemi üzerinden yüklenen banka hesap ekstresinin de banka referans mektubu niteliğinde olmadığından; sonuç olarak şirket tarafından mali yeterliliğe ilişkin yükümlülüklerin yasal süresi içinde yerine getirilmemesi sebebiyle talebinin reddedildiğini; düzenleyici işlem yönünden ise, dava konusu düzenlemenin yer aldığı Maden Yönetmeliğinin, 11/12/2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin 137. maddesindeki düzenleme ile yürürlükten kaldırıldığını ve davanın bu yönden konusuz kaldığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Erzincan İli sınırları içerisinde bulunan Er:... sayılı maden sahasının 13/05/2022 tarihinde gerçekleştirilen ihalesi uhdesinde kalan davacı şirketin arama ruhsatı düzenlenmesi talebiyle yaptığı başvurusunun; "mali yeterliliğe ait banka referans" mektubunun verilmediği, bu nedenle sahanın 25/07/2022 tarihi itibariyle tekrar ihalelik saha haline geldiğinden bahisle reddine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile dayanağını teşkil eden 21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Yönetmeliği'nin 13. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinin iptali istemiyle açılmıştır.
3213 sayılı Maden Kanununun "İlk müracaat ve ruhsatlandırma" başlıklı 16. maddesinde; "... İhale yolu ile hak sağlanan sahaların ihâle bedelinin yatırılmasını müteakip iki ay içinde ön inceleme raporu ile arama dönemi faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi ve ruhsat bedelinin yatırılması hâlinde arama ruhsatı verilir. Ruhsat bedelinin yatırılmaması ve bu belgelerin tamamlanmaması durumunda bu alanlar başka bir işleme gerek kalmaksızın ihalelik saha konumuna gelir." hükmü yer almaktadır.
Anayasa'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği düzenlenmiştir.
3213 sayılı Maden Kanunu dayanak alınmak suretiyle 21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin "Maden arama projesi" başlıklı 13. maddesinin dava konusu edilen 1. fıkrasının (d) bendinde; "Mali Yeterlilik: 1) Gerçek veya tüzel kişiler Ek-2’de belirtilen mali yeterlilik tutarındaki kullanılabilir nakdi kredi limiti ve/veya vadeli/vadesiz mevduat miktarını gösterir banka referans mektubunu ibraz etmek zorundadır. Tüzel kişiler, maden gruplarına göre mali yeterlilik tutarlarının en az %30’unu sermayeleriyle, geri kalan kısmını banka referans mektubuyla, gerçek kişiler ise mali yeterlilik tutarının tamamını banka referans mektubuyla ibraz etmek zorundadır." (bu fıkra 11/12/2022 tarihli Yönetmelik değişikliğinde de varlığını aynı şekilde korumuştur.) hükmü yer almaktadır. Dava konusu edilen Yönetmelik hükmünün İncelenmesi: Dava konusu Yönetmelik hükmünün, dayanağı Maden Kanununun yukarıda yer verilen 16. maddesinin tekrarı niteliğinde olduğu ve mali yeterlilik koşulunun nasıl sağlanacağına ilişkin ayrıntıya yer verilmek suretiyle konuya açıklık getirildiği ve bu yönüyle üst hukuk normuna uygun olduğu anlaşılmaktadır.
Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün bireysel işleminin incelenmesi:
Dosyanın incelenmesinden; Erzincan ili dahilinde bulunan Er:... sayılı IV. grup maden sahasına ilişkin davalı idarece 13/05/2022 tarihinde yapılan açık ihale sonucunda ihalenin 966.000,00 TL bedelle davacı şirket üzerinde kaldığı ve 27/05/2022 tarihinde ihale bedelinin yatırıldığı, ön inceleme raporu ile arama faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi gereken iki aylık yasal sürenin 27/05/2022 tarihinden itibaren başladığı, davacı şirket tarafından mali yeterlilik belgesi olarak 25/07/2022 tarihinde Madene İşleri Genel Müdürlüğüne yüklenen referans mektubunun; ilgili bankanın tarih ve sayı bilgileri ile yetkililerinin imza sirkülerinin eksik olduğu gerekçesiyle iade edildiği, yine şirket tarafından E-maden sistemi üzerinden yüklenen banka hesap ekstresinin de banka referans mektubu niteliğinde olmadığından sonuç olarak şirket tarafından mali yeterliliğe ilişkin yükümlülüklerin yasal süresi içinde yerine getirilmemesi sebebiyle arama ruhsatı düzenlenmesi talebinin reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Davacı şirket tarafından, 25/07/2022 tarihinde proje kapsamında yer alması gereken bilgi ve belgelerin E-maden sistemi üzerinden yüklendiği, taraflarınca ihale öncesi ve sonrası yükümlülüklerin tam ve gereği gibi yerine getirildiği, mali yeterliliğe dair bilgi ve belgelerin teslim edildiği, kaldı ki mali yeterlilik için aranan banka referans mektuplarının ödeme taahhüdü içermediği, ihalelere veya projelere katılacak olan kişilerin yeterli derecede krediye veya nakit gücüne sahip olduğunu belirlemek amacıyla kullanıldığı, ihale süreci tamamlandıktan sonra, mali yeterliliğin referans mektubu ile denetlemenin beyhude bir çaba olduğu, öte yandan Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma nedeni ile davacı şirkete 23/08/2022 tarihinde kayyım atandığı bu nedenle banka referans mektubunun alınamadığı, bu durumun mücbir sebep sayılması gerektiği ileri sürülmekte ise de, şirket yönetimine kayyım atanmasının mali yeterlilik kapsamındaki banka referans mektubunun verilme tarihinin son günü olan (hafta sonuna denk gelmesi) 25/07/2022 tarihinden sonra 23/08/2022 tarihinde gerçekleşmesi nedeniyle bu iddiaya itibar edilmeyeceğinden ek süre verilmesine gerek olmadığı, dolayısıyla dayanağı Kanun maddesine uygun olarak hazırlanan ve yürürlüğe konulan Yönetmelik maddesinde sayılan mali yeterlilik durumunu uygun belgelerle ortaya koyamayan davacı şirket hakkında tesis edilen işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır..
Açıklanan nedenlerle, yasal dayanaktan yoksun bulunan davanın reddine karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 19/02/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'in ve davalı idarelerden Enerji Ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı vekili Av. ...'nin; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü vekili Av. ...'İN geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 19/02/2025 tarihli Ara Kararı cevabı geldiği görüldü, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 26. maddesinin 1. fıkrası uyarınca taraf sıfatında meydana gelen değişiklik nedeniyle tüzel kişiliği sona eren ... Yapı Anonim Şirketi yerine ... Altyapı Anonim Şirketi'nin davacı konumuna alınarak ve de her ne kadar dava dilekçesinde ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali talep edilse de söz konusu işlemin Er:... sayılı sahaya ilişkin olduğu ve Dairemizin E:2022/6659 sayılı dosyasında kayden görüldüğü ve Er: ... sayılı sahaya ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlem ile reddedildiği görüldüğünden bu işlem dava konusu alınarak gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerin usule ilişkin itirazları kabul edilmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Anayasanın Yönetmelikler başlıklı 124. maddesinde ''Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir.'' hükmü ile Tabii servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi başlıklı 168. maddesinde ''Tabii servetler ve kaynaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir. Devlet bu hakkını belli bir süre için, gerçek ve tüzelkişilere devredebilir. Hangi tabii servet ve kaynağın arama ve işletmesinin, Devletin gerçek ve tüzelkişilerle ortak olarak veya doğrudan gerçek ve tüzelkişiler eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır. Bu durumda gerçek ve tüzelkişilerin uyması gereken şartlar ve Devletçe yapılacak gözetim, denetim usul ve esasları ve müeyyideler kanunda gösterilir.'' hükmü yer almaktadır.
3213 sayılı Maden Kanununun Tanımlar başlıklı 3. maddesinde, Maden Arama Projesi: (Ek: 10/6/2010-5995/2 md.) Arama ruhsat sahasında bir termin planı dahilinde, ekonomik olarak işletilebilecek bir maden yatağı bulabilmek için arama süresi boyunca yapılacak olan arama faaliyetlerini ve bu faaliyetlerin gerçekleştirilmesine yönelik yatırım bilgilerini ve mali yeterliliği içeren projeyi tanımladığı; aynı kanununun İlk müracaat ve ruhsatlandırma başlıklı 16. maddesinde ise "(Değişik fıkra: 4/2/2015 – 6592/11 md.) İhale yolu ile hak sağlanan sahaların ihâle bedelinin yatırılmasını müteakip iki ay içinde ön inceleme raporu ile arama dönemi faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi ve ruhsat bedelinin yatırılması hâlinde arama ruhsatı verilir. Ruhsat bedelinin yatırılmaması ve bu belgelerin tamamlanmaması durumunda bu alanlar başka bir işleme gerek kalmaksızın ihalelik saha konumuna gelir..." hükmü yer almıştır.
21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren (mülga) Maden Yönetmeliği'nin Maden arama projesi başlıklı 13. maddesinde,
(1) Maden arama projesinin aşağıdaki hususları içermesi zorunludur:
a) Maden arama projesinin içeriği: Ek-8’de yer alan maden arama projesinde, projenin amacı açık bir şekilde ifade edilerek müracaat sahibinin beklentisi ortaya konulur. Arama yapılacak sahanın seçiminden başlayıp, kaynağın belirlenmesi, değerlendirilip sınıflandırılması, raporlama aşamasının sonuna kadar geçen tüm maden arama süreci (ön arama, genel arama, detay arama) bir termin planı kapsamında belirtilir. Bu faaliyetlerin gerçekleştirilmesine yönelik yatırım ve mali yeterlilik bilgileri belgelenir. Maden arama faaliyetleri kapsamında gerekli görülen çalışmalar; yöntem, içerik ve uygulama biçimi ile açıklanır ve bunlar sıraya konularak takvime bağlanır. Gerekli ekip/ekipman belirlenerek tüm bu işlerin maliyeti hesaplanır ve finansman kaynakları gösterilir. Maden arama projesi, arama faaliyet dönemleri kapsamında yapılan çalışmalardan elde edilecek verilere göre, gerektiğinde ilgili dönem başlamadan veya dönem içerisinde revize edilerek Genel Müdürlüğe verilir.
b) Maden arama projesi faaliyet yeterliliği: Maden arama projesinin yeterli sayılabilmesi için, arama dönemleri ile ilgili ön, genel ve detay arama ile fizibilite dönemleri sonunda verilen faaliyet raporlarında yer alan asgari faaliyetleri içermesi zorunludur. Genel Müdürlükçe gerek görülmesi halinde ek arama faaliyetlerinin yapılması istenebilir.
c) Maden arama projesi yatırım tutarı yeterliliği: Maden arama projesinin yeterli sayılabilmesi için, ön, genel ve detay arama dönemlerinde yapılması öngörülen faaliyetlere ait toplam harcama tutarına ilişkin açıklamaların yer alması zorunludur.
ç) Termin planı ve yeterliliği: Arama dönemleri itibariyle yapılacak faaliyetlerin dönemleri ve süreleri bu plan kapsamında belirtilmek zorundadır. Maden arama projesi kapsamında dönemler itibariyle toplam yatırım tutarını oluşturacak harcama kalemlerinin ayrı ayrı belirlenmesi gerekir.

d) Mali Yeterlilik:
1) Gerçek veya tüzel kişiler Ek-2’de belirtilen mali yeterlilik tutarındaki kullanılabilir nakdi kredi limiti ve/veya vadeli/vadesiz mevduat miktarını gösterir banka referans mektubunu ibraz etmek zorundadır. Tüzel kişiler, maden gruplarına göre mali yeterlilik tutarlarının %30’unu sermayeleriyle, %70’ini banka referans mektubuyla, gerçek kişiler ise banka referans mektubuyla ibraz etmek zorundadır.
2) Kamu kurum ve kuruluşlarının ruhsat alma işlemlerinde mali yeterlilik aranmaz.
3)Ruhsat talep sahipleri, her bir ruhsat talebi için ayrı ayrı Ek-2’de belirtilen mali yeterliliğini belgelemek zorundadır. Bir ruhsat için verilen mali yeterlilik belgesinde yer alan miktarın, bu ruhsat için mali yeterlilikte aranan kısmı dışında kalan miktar yeterli olduğu takdirde başka bir ruhsat için kullanılabilir.
4) Her yıl Aralık ayının sonuna kadar bir sonraki yıl içinde yapılacak müracaatlarla ilgili geçerli olacak Ek-2’de yer alan mali yeterlilik tutarları, yeniden değerleme oranlarında artırılarak Genel Müdürlüğün internet sitesinde ilan edilir."hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Dava Konusu Yönetmelik Hükmünün İncelenmesi:
Dava konusu 21/09/2017 tarih ve 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maden Yönetmeliği 11/12/2022 tarih ve 32040 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin 137. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış ise de, yeni Maden Yönetmeliğinde de dava konusu edilen hüküm benzer şekilde yer alması nedeniyle işin esası incelenmiştir.
Anayasanın 124. maddesi ve normlar hiyerarşisi gereğince, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmaktadır.
Normlar hiyerarşisi kuramına göre; hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği, dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmeleri mümkün değildir. Diğer yandan, normlar hiyerarşisindeki düzenleme soyuttan somuta doğru kademeli bir sistem içermektedir.
Yasa koyucu düzenleyeceği konularda genel prensipleri belirler ve bunun uygulanmasını yürütmeye, bir başka ifadeyle idarelere bırakır. İdare Hukukunun temel ilkeleri uyarınca; idare tarafından, düzenleyici işlemler tesis edilirken, üst hukuk normlarına açıklık getirilmesi ve bu normlarca çizilen çerçeve içerisinde teknik detayların belirlenmesi, uygulamadaki belirsizliklerin giderilmesi amaçlanmalıdır.
Maden Kanunu'nun 16. maddesinde, maden sahalarının İhale yolu ile hak sağlandığı hallerde, ihâle bedelinin yatırılması ve sonraki iki ay içinde ön inceleme raporu ile arama dönemi faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi ile ancak arama ruhsatı verileceği düzenlenmiştir.
Dava konusu Yönetmelik maddesinde, maden sahalarını ihale ile hak sağlayan kişinin; arama ruhsatına ait Kanundan doğan ön inceleme ve arama dönemi faaliyetlerini yerine getirebilmesi için gerekli olan mali yeterlilik koşulunun, %30’unu sermayeleriyle, %70’ini banka referans mektubuyla, gerçek kişiler ise banka referans mektubuyla ibraz zorunluluğu getirilerek; nasıl sağlanacağına ilişkin ayrıntıya yer verilmek suretiyle konuya açıklık getirilmiştir.
Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen anayasa ve kanun hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir.
Bu itibarla, Anayasanın 168. maddesi hükmü uyarınca madenlerin aranması işletilmesinde uyulması gereken şartlar, Devletçe yapılacak gözetim denetim usul ve esasları ile yaptırımlar 3213 sayılı Maden Kanununda belirlenmiştir. Maden Yönetmeliğinin amacının ise Devletin hüküm ve tasarrufunda bulunan maden kaynaklarının milli menfaatlere uygun olarak aranması, işletilmesi, geliştirilmesi ve üretilmesi ile ilgili usul ve esasları belirlemek olduğu anlaşılmaktadır.
Davalı idarelerce madenlerin, aranması, işletilmesi, geliştirilmesi ve üretilmesi amacıyla gerçek ve tüzel kişilere belli bir süre ile hak tanınırken kamu yararının ve milli menfaatlerin gözetileceği açıktır.
Maden Yönetmeliğinde arama projesinin hangi hususları içermesi gerektiği maddeler halinde sayılmış olup bunlardan birtanesi de dava konusu edilmiş olan referans mektubuna ilişkin kısımdır.
Arama faaliyetinde bulunacak olan gerçek veya tüzel kişinin kamu zararına yol açmaması için mali yeterliliğin ölçülebilmesi ve kontrolü için araçlardan birisinde gerçek veya tüzel kişinin bankalar nezdindeki mali durumunu ortaya koyan banka referans mektuplarıdır.
Dava konusu edilen düzenleyici işlemde, Maden Kanunu'nda düzenlenen maden arama ruhsatı düzenlenmesine ilişkin düzenlemelere uygun olarak mali yeterliliğe ilişkin açıklık getirildiği bu haliyle dava konusu Yönetmelik maddesinin dayanağı üst hukuk normuna aykırı bir düzenleme içermediği sonucuna varılmıştır.
Dava Konusu İşlemin İncelenmesi:
Dosyanın incelenmesinden; Erzincan İli sınırları içerisinde bulunan ER:... erişim sayılı IV. grup maden sahasına ilişkin davalı idarece 13/05/2022 tarihinde yapılan açık ihale sonucunda ihalenin davacı şirket üzerinde kaldığı ve 27/05/2022 tarihinde ihale bedelinin yatırıldığı, ön inceleme raporu ile arama faaliyetlerinin yerine getirilebilmesi için gerekli olan mali yeterliliği de içeren maden arama projesinin verilmesi gereken iki aylık yasal sürenin anılan tarihten itibaren başladığı, davacı şirket tarafından mali yeterlilik belgesi olarak 25/07/2022 tarihinde Maden İşleri Genel Müdürlüğüne yüklenen referans mektubunun; ilgili bankanın tarih ve sayı bilgileri ile yetkililerinin imza sirkülerinin eksik olduğu gerekçesiyle iade edildiği, yine şirket tarafından E-maden sistemi üzerinden yüklenen banka hesap ekstresinin de banka referans mektubu niteliğinde olmadığından sonuç olarak şirket tarafından mali yeterliliğe ilişkin yükümlülüklerin yasal süresi içinde yerine getirilmemesi sebebiyle arama ruhsatı düzenlenmesi talebinin reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacı şirket tarafından, proje kapsamında yer alması gereken bilgi ve belgelerin E-maden sistemi üzerinden yüklendiği, ihale süreci tamamlandıktan sonra, mali yeterliliğin referans mektubu ile denetlemeyeceğini, öte yandan Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma nedeni ile davacı şirkete 23/08/2022 tarihinde kayyım atandığı bu nedenle banka referans mektubunun alınamadığı, bu durumun mücbir sebep sayılması gerektiği ileri sürülmekte ise de şirket yönetimine kayyım atanmasının mali yeterlilik kapsamındaki banka referans mektubunun verilme tarihi olan 25/07/2022 tarihinden sonra 23/08/2022 tarihinde gerçekleşmesi nedeniyle bu iddiaya itibar edilmeyeceği ve Dairemizin 04/11/2022 tarihli Ara Kararı ile Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'dan sorularak şirket yönetimi için kayyım tayin edilmesi kararının 03/10/2022 tarihinde kaldırıldığı, dolayısıyla dayanağı Kanun maddesine uygun olarak hazırlanan ve yürürlüğe konulan Yönetmelik maddesinde sayılan mali yeterlilik durumunu uygun belgelerle ortaya koyamayan davacı şirket hakkında tesis edilen işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. DAVANIN REDDİNE,
2\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL
yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4\. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5\. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
30/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.