Danıştay danistay 2022/5771 E. 2025/5790 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/5771
Karar No : 2025/5790

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ... San. ve Tic. Ltd. Şti.
2- ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ankara ili, Çubuk ilçesi sınırları içerisinde Sicil:... sayılı IV. grup maden (perlit) işletme ruhsatlı sahada faaliyet yürüten davacılar tarafından, "S:... sayılı IV.Grup perlit işletme izinli ruhsat sahasından üretilen perlit madeninin genleşme testlerinin olumsuz sonuçlanması nedeniyle çimento katkı maddesi olarak çimento fabrikalarına satılabildiği, ocak başı satış fiyatının da 2019 yılında ortalama 9,50 TL/Ton civarında gerçekleştiği, MAPEG tarafından perlit için ilan edilen tek bir tüvenan ocak başı fiyatının bulunduğu, bunun da 2019 yılı için 35,00 TL/Ton olarak ilan edildiği, S:... sayılı ruhsat sahasından üretilen perlit madeninin genleşme özelliği bulunmaması nedeniyle kalitesinin düşük olduğu, pazar olarak ancak çimento fabrikalarına satılabildiği, bazı madenlerde belirlendiği gibi farklı kalite perlit için de farklı fiyatların belirlenmesi veya yine bazı madenlerde olduğu gibi perlit için de sektörel bazda ortalama ocak başı satış fiyatının belirlenmesi" talebiyle yapılan ... tarihli başvurunun reddedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mevzuat hükümleri gereği ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının Bakanlık tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde tamamlattırılabileceği, Devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmadığı, emsal ocak başı satış fiyatlarının belirlenmesinde amacın beyanlar arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek ve aslında gerçek ocak başı satış fiyatlarına ulaşmak olduğu dikkate alındığında; madenin işletme yöntemi, kalitesi, üretildiği bölge, pazar ortamı gibi hususlar ocak başı satış fiyatının belirlenmesinde etkili olduğundan, bu hususlar yönünden yeterli inceleme ve araştırma yapılmadan, somut gerekçeler ortaya konulmadan emsal fiyatın tespit edildiğinin görüldüğü, bu durumda, perlit madeninin üretildiği bölge, aynı pazar ortamı, işletme yöntemi, tenör/kalite ve diğer özellikler yönünden yeterli araştırma ve incelemeye dayanmadan sadece Ticaret Odasından alınan liste satış fiyatı bilgileri değerlendirilmek suretiyle belirlendiğinin görülmesi karşısında; davacının ocak başında gerekli tespit ve değerlendirmeler yapılarak devlet hakkı bedelinin buna göre belirlenmesi istemiyle yapmış olduğu başvurunun reddine dair tesis edilen dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarılık bulunmadığı gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Uyuşmazlıkta, davacıların başvurusu üzerine diğer bazı madenlerde olduğu gibi farklı kalite fiyat belirlenip belirlenmeyeceği veya sektörel bazda ortalama ocak başı satış fiyatı belirlenip belirlenmeyeceği hususlarında değerlendirme yapılarak, farklı fiyat noktasında şartların oluşup oluşmadığının irdelenmesi ve somut gerekçeleri ortaya konularak işlem tesis edilmesi gerekirken, zaten belirlenmiş bir ocak başı fiyatının bulunduğundan ve belirlenen fiyatın değiştirilemeyeceğinden bahisle tesis edilen işlemde bu yönden de hukuku uyarlık bulunmadığı belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun gerekçe ilave edilerek reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacının talep etmiş olduğu perlit madeni işletme ruhsatı uyarınca kendisinden devlet hakkı alındığı, ocaktan çıkarılan perlit madeninin çimento şirketlerine satılmasının durumu değiştirmeyeceği, tahakkuk eden devlet hakkına indirim yapılamayacağı gibi komisyon tarafından belirlenen fiyat üzerinden oluşan devlet hakkının ödenmesi gerektiği, bu nedenlerle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI:Davacılar tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Ankara İli, Çubuk İlçesi sınırları içerisinde Sicil:... sayılı IV. grup maden (perlit) işletme ruhsatı 14/08/2000 tarihinde yürürlüğe girmiş, 16/08/2010 yılında 10 yıl süre ile ve 29/06/2020 yılında ise 5 yıl süre ile temdit edilmiştir.
Davalı idare tarafından IV(A) grubu madenlerden perlit madeni için 2019 yılı ocakbaşı satış fiyatı 35,00 TL/TON olarak belirlenmiştir.
Sicil:... sayılı perlit maden sahasında faaliyet yürüten davacılar tarafından, 25/08/2020 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunularak "S:... sayılı IV.Grup perlit işletme izinli ruhsat sahasından üretilen perlit madeninin genleşme testlerinin olumsuz sonuçlanması nedeniyle çimento katkı maddesi olarak çimento fabrikalarına satılabildiği, ocak başı satış fiyatının da 2019 yılında ortalama 9,50 TL/Ton civarında gerçekleştiği, MAPEG tarafından perlit için ilan edilen tek bir tüvenan ocak başı fiyatının bulunduğu, bunun da 2019 yılı için 35,00 TL/Ton olarak ilan edildiği, S:... sayılı ruhsat sahasından üretilen perlit madeninin genleşme özelliği bulunmaması nedeniyle kalitesinin düşük olduğu, pazar olarak ancak çimento fabrikalarına satılabildiği, bazı madenlerde belirlendiği gibi perlit içinde farklı kalite perlit için de farklı fiyatların belirlenmesi veya yine bazı madenlerde olduğu gibi perlit için de sektörel bazda ortalama ocak başı satış fiyatının belirlenmesi" talep edilmiştir.
Davacılar tarafından yapılan 25/08/2020 tarihli başvurunun Genel Müdürlükçe Perlit için belirlenen ocakbaşı satış düşük beyan verilmesinin mümkün olmadığı gerekçesi lie reddedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem tesis edilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; Devlet hakkı; maden istihracı ile sağlanacak gelirden Devlet payına düşen ve ödeme yükümlülüğü ruhsat sahibine ait olan kısım olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun'un 14. maddesinde "Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır. (Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.
(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır.
Devlet hakkı;
a) I. Grup (a) bendi madenlerin valilik veya il özel idaresince belirlenen ve ilan edilen boyutlandırılmış ve/veya yıkanmış piyasa satış fiyatı üzerinden %4 oranında,
b) I. Grup (b) bendi madenlerden %4 oranında,
c) II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerden %4 (Kaba inşaat, baraj, gölet, liman gibi yapılarda kullanılan tüvenan hammadde dışında bu maddedeki Devlet hakkı boyutlandırılmış fiyat üzerinden alınır.) oranında,
ç) II. Grup (b) bendi madenlerde doğal taşın özelliklerine ve bulunduğu bölgeye göre ocakta oluşan piyasa satış fiyatı üzerinden %4,5 oranında,
d) III. Grup kaynak tuzlarından %1 oranında, bu grubun diğer madenlerinden %5 oranında,
e) IV. Grup madenlerden; altın, gümüş, platin, bakır, kurşun, çinko, krom, alüminyum ve uranyum oksit madenlerinden ekli (3) sayılı tabloda belirtilen oranlarda, uranyum oksit dışındaki radyoaktif mineraller ve diğer radyoaktif maddelerden %8 oranında, diğerlerinden ise %3 oranında,
f) V. Grup madenlerden %4 oranında, alınır... (Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.) (Değişik fıkra:14/2/2019-7164/14 md.) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Genel Müdürlük tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır. (...) " düzenlemesi bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer alan mevzuatın değerlendirilmesinden; Devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle asgari emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğu tartışmasız olup, üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde madenin devlet hakkına emsal olan ocak başı satış fiyatının tüvenan olarak belirlenmesi de gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davalı idare tarafından IV(A) grubu madenlerden perlit madeni için 2019 yılı ocakbaşı satış fiyatı 35,00 TL/TON olarak belirlen olarak tespit ve ilan edildiği anlaşılmaktadır.
Her ne kadar davacı tarafından, S:... sayılı IV.Grup perlit işletme izinli ruhsat sahasından üretilen perlit madeninin genleşme testlerinin olumsuz sonuçlanması nedeniyle çimento katkı maddesi olarak çimento fabrikalarına satılabildiği, ocak başı satış fiyatının da 2019 yılında ortalama 9,50 TL/Ton civarında gerçekleştiği, MAPEG tarafından perlit için ilan edilen tek bir tüvenan ocak başı fiyatının bulunduğu, bunun da 2019 yılı için 35,00 TL/Ton olarak ilan edildiği, S:29245 sayılı ruhsat sahasından üretilen perlit madeninin genleşme özelliği bulunmaması nedeniyle kalitesinin düşük olduğu, pazar olarak ancak çimento fabrikalarına satılabildiği, bazı madenlerde belirlendiği gibi perlit içinde farklı kalite perlit için de farklı fiyatların belirlenmesi veya yine bazı madenlerde olduğu gibi perlit için de sektörel bazda ortalama ocak başı satış fiyatının belirlenmesi gerektiği iddia edilse de perlit madeninden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edildiği ve Ruhsat sahipleri tarafından Devlet haklarının beyanında kullanılan ocak başı satış fiyatı, Genel Müdürlükçe ilan edilen ocak başı satış fiyatından daha düşük olamayacağı açıktır. Öte yandan davalı idare tarafından perlit madeni için 2017 yılı için 24,00TL/TON, 2018 yılı için 27,50TL/TON, 2019 yılı için 35,00 TL/TON ve 2020 yılı için ise 38,00TL/TON olarak ilan edildiği de de görülmektedir.
Bu durumda, perlit madeni için davacı tarafından talep edilen ocak başı satış fiyatının davalı idarece usulüne uygun olarak tespit edilen ocak başı satış fiyatının altında olduğu ve Genel Müdürlük tarafından ocak başı satış fiyatının her maden ocağı için farklı belirlenmesi mümkün olmadığı gibi beyanlar arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla asgari emsal fiyat tespiti yapılması amacına da aykırı olduğundan dava konusu ... tarih ve ... sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 17/06/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.


KARŞI OY :
(X)- Bölge İdare Mahkemeleri tarafından verilen nihai kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır.
Bölge İdare Mahkemesince verilen karar ve dayandığı gerekçe usul ve kanuna uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.