Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/2053
Karar No : 2025/8444

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Enerji San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, İzmir ili, Dikili ilçesi, ... Mevkii, ... paftada kayıtlı bulunan jeotermal kaynağa ait ... No'lu Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsatının 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu ve Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Uygulama Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 5. fıkrası uyarınca iptaline ve 186.734,03-TL teminat tutarının irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı İzmir Valiliği Olur işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirkete ait ... No'lu Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsatı sahasında 18/10/2019 tarihinde yapılan denetimde, denetim tarihinde kaynağın kullanılmadığının, serayı su basmasına yönelik 2017 faaliyetlerini içeren faaliyet raporunda öngörülen drenaj tedbirlerinin alındığına ilişkin bir çalışma görülmediği, firma yetkilisince 1 dönüm olduğu beyan edilen seranın sular altında kalmasına dair alınan herhangi bir önlem veya tedbirin gösterilemediği hususlarının tutanak altına alındığı, anılan tutanağın altına bir nüshasının firma yetkilisine verildiğine dair ibare yazılmış olmasına rağmen firma yetkilisinin imzasının alınmadığı gibi firma yetkilisinin imzadan imtina ettiğine dair ibare de yazılmadığı, ruhsat sahasında 19/12/2019 tarihinde yapılan yıllık denetimde, denetim tarihinde ruhsata işli kuyunun kullanılmadığı, serada kaynağın kullanılmadığı hususlarının tutanak altına alındığı, anılan tutanağın altına bir nüshasının firma yetkilisine verildiğine dair ibare yazılmış olmasına rağmen firma yetkilisinin imzasının alınmadığı gibi firma yetkilisinin imzadan imtina ettiğine dair ibare de yazılmadığı, yine ruhsat sahasında 11/03/2020 tarihinde yapılan denetimde, ruhsata işli kuyunun kullanılmadığı, ruhsat sahasında yer alan serada herhangi bir üretim olmadığı, serada jeotermal kaynağın kullanılmadığı, sera ve kuyunun faaliyette olmadığının fotoğraf ve video çekimi ile kayıt alındığı hususlarının tespit edildiği, anılan tutanağın altına bir nüshasının firma yetkilisine verildiğine dair ibare yazılmış olmasına rağmen firma yetkilisinin imzasının alınmadığı gibi firma yetkilisinin imzadan imtina ettiğine dair ibare de yazılmadığı, davacı şirket yetkilisinin denetimlere katılımının sağlanmadığı veya denetimlerde neden bulunmadığının tutanaklarda belirtilmediğinin görüldüğü, bu durumda, davacının dava dilekçesinde akışkanı işletmeye aldığı ve sera üretimine başladığını iddia ettiği hususu dikkate alındığında, davalı idarece işletmenin denetimi esnasında davacı şirket yetkilisinin de bulundurularak, davacı şirket iddialarının da değerlendirilmek suretiyle tutanak tutulması, tutanakta davacı şirket yetkilisinin de denetim esnasında bulundurulduğunun veya neden bulunmadığının ortaya konulması suretiyle denetim yapılması gerekirken bunun yapılmayıp yukarıda belirtildiği üzere salt davalı idarece tek yanlı olarak tutulan tutanaklar esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Uyuşmazlıkta, her ne kadar idare tarafından, Mahkeme kararında şirket yetkililerinin denetimlerde bulunma zorunluluğunun kanuni bir düzenlemeye dayandırılmadığı, düzenlenen tutanaklarda şirket yetkililerinin imzasının bulunmasının zorunlu olmadığı ileri sürülmekteyse de, 5686 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği'nde mahallinde yapılacak denetimlerin ayrıntılı olarak düzenlendiği ve sıkı şekil şartlarına bağlandığı, denetim esnasında, denetim yapılan şirket yetkililerinin mutlaka bulunması gerektiği ve düzenlenen tutanağın bir örneğinin şirket yetkilisine verilmesinin zorunlu olduğunun kural altına alındığı görülmekte olup, olayda mahallinde yapılan denetimlerde şirket yetkililerinin denetime katılıp katılmadığı, katıldı ise tutanağın imzalanıp imzalanmadığı veya imzadan imtina edilip edilmediği hususlarının belirsiz olduğu, dolayısıyla şirkete ait ruhsat sahasında yapılan denetimlerin Yönetmelik hükümlerine uygun gerçekleştirilmediği sonucuna varılmakla istinaf başvurusunun bahse konu gerekçe eklenmek suretiyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, ilgili mevzuatta yapılan denetime ilişkin tutanaklarda denetime tabi olan şirket yetkilisinin imzasının da bulunması gerektiğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı, Bölge İdare Mahkemesi tarafından mevzuatın yanlış yorumlandığı, davacı şirketin sahada denetlenen hususlara yönelik davet edilmesine ve süre verilmesine rağmen herhangi bir açıklamada bulunmadığı, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, Mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek davalı idarenin temyiz başvurusunun reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava, davacı şirket tarafından, İzmir ili, Dikili ilçesi, ... Mevkii, ... paftada kayıtlı bulunan jeotermal kaynağa ait ... No'lu Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsatının 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu ve Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Uygulama Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 5. fıkrası uyarınca iptaline ve 186.734,03-TL teminat tutarının irat kaydedilmesine ilişkin... tarih ve ... sayılı İzmir Valiliği Olur işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun "İşletme ruhsatı" başlıklı 6. maddesinin 3. fıkrasında; "İşletme ruhsatı sahibi, projesinde belirtilen süre içinde işletmeye geçmez veya herhangi bir sebeple işletme ruhsatının iptal edilmesi durumunda teminat irat kaydedilir ve saha idare tarafından ihaleye çıkarılır. İşletme projeleri ile ihaleye katılan isteklilerden idareye en fazla geliri teklif eden istekliye işletme ruhsatı verilir ve MAPEG’e bildirilir." hükmüne yer verilmiştir.
11/12/2007 tarih ve 26727 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin "İşletme ruhsatı" başlıklı 9. maddesinin 5. fıkrasında; "İşletme ruhsat sahibi, projesinde belirtilen termin planına göre akışkanı işletmeye almak zorundadır. Termin planında belirtilen süre içinde akışkan işletmeye alınamaz ise sebepleri ile birlikte İdareye ek süre talebinde bulunulur. İdarece, ek süre talebi incelenerek en fazla altı ay ek süre verilir. Bu sürede de işletme başlatılamaz ise teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir." hükmüne yer verilmiş olup ''Faaliyetlerin denetlenmesi'' başlıklı 12. maddesinde de; ''Faaliyetlere yönelik denetimler her yıl İdare tarafından yapılır. İdarece talep edilmesi halinde MTA tarafından da denetim yapılır. Yapılan denetimlerde, faaliyetlerin onaylanmış Koruma Alanları Etüt Raporunda öngörülen tedbirlere uygun yürütülmediğinin tespiti halinde, faaliyetler İdarece durdurulur ve ruhsat sahibi tarafından alınması gereken tedbirler ve yapılması gerekenler gerekçeleri ile birlikte İdare tarafından ruhsat sahibine bir ay içinde bildirilir. Bu tedbirlerin alınması için ruhsat sahibine uygun süre verilir. Alınacak tedbirin mahiyetine göre bu süre en fazla bir yıl olabilir. Verilen sürenin sonunda öngörülen tedbirlerin yerine getirilmemesi halinde ruhsat iptal edilerek, en geç onbeş gün içinde (Değişik ibare:RG-11/3/2021-31420) MAPEG’e bildirilir.

(2) Denetimler, denetlenen faaliyetin mahiyeti ve özelliğine göre ilgili mühendis veya mühendisler, mali uzman ile hukukçudan oluşturulacak en az üç kişilik bir heyet tarafından yapılır. (Ek cümle:RG-24/9/2013-28775)İdarece gerekli görülmesi halinde teknik sorumlunun da denetimlerde hazır bulunması zorunludur.
(3) Denetimler aşağıda belirtilen ilkeler dikkate alınarak yürütülür.
a) Denetimlerde;
1) Proje termin planında belirtilen ve gerçekleştirilen faaliyetlerin projeye uygunluğu,
2) Jeotermal sistemin ve çevrenin korunması ile ilgili tedbirlerin alınıp alınmadığı,
3) Reenjeksiyon ve deşarjın teknik kurallarına ve çevre mevzuatına uygunluğu,
4) Faaliyet için alınması gereken izinlerin; ilgili bakanlık, kurum ve kuruluşlardan süresi içinde alınıp alınmadığı,
5) İşletme faaliyetlerinin koruma alanı etüt raporuna uygunluğu,
6) Üretim faaliyetlerinin, üretim değerlerine yaptığı etkilerin sürekli olarak izlenip izlenmediği,
konularına yer verilir.
7) (Ek:RG-30/5/2014-29015) Arama ve/veya işletme ruhsat alanları içinde açılmış veya açılacak olan kuyuların İdareye sunulmuş bilgi, belge ve formlara uygun olup olmadığı,
(4) Denetim esnasında, çevrenin kirlenmesi, kaynağın israf edilmesi ile can ve mal emniyeti gibi aciliyet gerektiren durumların tespiti halinde ara rapor verilerek İdareden ruhsat sahibi nezdinde gerekli tedbirlerin alınmasını sağlaması istenir. Raporun bir nüshası ruhsat sahibine verilir...'' hükmü kurala bağlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacı şirkete ait 2125 No'lu Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsatı sahasında 18/10/2019 tarihinde yapılan denetimde, denetim tarihinde kaynağın kullanılmadığı, serayı su basmasına yönelik 2017 faaliyetlerini içeren faaliyet raporunda öngörülen drenaj tedbirlerinin alındığına ilişkin bir çalışma görülmediği, firma yetkilisince 1 dönüm olduğu beyan edilen seranın sular altında kalmasına dair alınan herhangi bir önlem veya tedbirin gösterilemediği hususlarının tutanak altına alındığı, ruhsat sahasında 19/12/2019 tarihinde yapılan yıllık denetimde, denetim tarihinde ruhsata işli kuyunun kullanılmadığı, serada kaynağın kullanılmadığı hususlarının tutanak altına alındığı, yine ruhsat sahasında 11/03/2020 tarihinde yapılan denetimde, ruhsata işli kuyunun kullanılmadığı, ruhsat sahasında yer alan serada herhangi bir üretim olmadığı, serada jeotermal kaynağın kullanılmadığı, sera ve kuyunun faaliyette olmadığının fotoğraf ve video çekimi ile kayıt alındığı hususlarının tespit edildiği, davalı idarece yapılan tespitler üzerine ... tarih ve ... sayılı İzmir Valiliği Olur işlemiyle jeotermal kaynağa ait ... No'lu Jeotermal Kaynak İşletme Ruhsatının 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu ve Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Uygulama Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 5. fıkrası uyarınca iptaline ve 186.734,03-TL teminat tutarının irat kaydedilmesine karar verildiği anılan işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmüne göre ruhsat sahibinin, projesinde belirtilen termin planına göre akışkanı işletmeye almak zorunda olduğu, termin planında belirtilen süre içinde akışkan işletmeye alınamaz ise sebepleri ile birlikte İdareye ek süre talebinde bulunulacağı, İdarece, ek süre talebi incelenerek en fazla altı ay ek süre verileceği, bu sürede de işletme başlatılamaz ise teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edileceği açıktır.
Olayda, dosyada mevcut olan bilgi ve belgelerden davacının işletme projesi ekindeki termin planına göre 2017 yılı Aralık ayında üretime geçmesi gerektiği ancak davalı idarece davacı uhdesinde bulunan ruhsat sahasında 18/10/2019 tarihinde, 19/12/2019 tarihinde ve 11/03/2020 tarihinde yapılan denetimlerde, jeotermal kaynağın kullanılmadığı ve üretime başlanmadığı görülmüş olup davacı tarafından ruhsat sahasında termin faaliyetine uygun şekilde faaliyet yürütüldüğüne yönelik somut bir bilgi-belge sunulamadığı, diğer yandan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin "İşletme ruhsatı" başlıklı 9. maddesinin 5. fıkrasında belirtildiği üzere, termin planında belirtilen süre içinde akışkanın işletmeye alınamadığının sebepleri ile birlikte açıklanarak davalı idareden ek süre talebinde de bulunulmadığı gibi dava dosyasında mevcut olan ... tarihli, ... sayılı yazıdan, kaynağın kullanımına ve planlanan sürece uygun üretim yapılıp yapılmadığına ilişkin tereddüt oluşması nedeniyle, davalı idare tarafından, davacıdan jeotermal kaynağın mevzuat hükümlerine ve kaynak koruma alanı etüt raporuna uygun bir şekilde kullanımının ve sistemin çalışma prensibinin sahada Başkanlık personeline gösterilmesinin istenildiği, eksik belgelerin tamamlanması amacıyla da davacıya 1 aylık süre verildiği ancak davacı tarafından herhangi bir bildirimde bulunulmadığı görülmüştür.
Bu itibarla, her ne kadar davacı tarafından işletme projesinde ve termin planında belirtildiği üzere işletmeyi faaliyete geçirdiği ve idarece yapılan tespitlere ilişkin düzenlenen tutanaklarda şirket yetkilisinin imzasının bulunmadığı, yapılan denetimlere katılımlarının sağlanmadığı belirtilmekte ise de; uyuşmazlığa konu sahada yapılan denetimlerde, davacı tarafından bahse konu jeotermal kaynağın termin planında belirtildiği şekilde işletilmediğinin, sahada hiçbir faaliyette bulunulmadığının anlaşıldığı, davacı tarafından üretim yapıldığına ilişkin somut bir bilgi-belge sunulamadığı, idarece kaynak başında üretim faaliyetlerinin ve çalışma prensiplerinin yetkili personele gösterilmesi ve ilgili belgelerin sunulması için davacıya süre verilmesine karşın bu yönde bir eylemde bulunulmadığı, kanun koyucu tarafından getirilen düzenlemenin ise Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yer altı kaynaklarının kamu yararına uygun olarak ve etkin şekilde kullanılmasını amaçladığı dikkate alındığında, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından dava konusu işlemin iptali yönündeki ...İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçeli olarak reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2.... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 10/11/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.