Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/2049
Karar No : 2025/8594

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muğla ili dahilinde bulunan ve ... sicil sayılı davacı şirkete ait ruhsat sahasında yapılan denetim üzerine; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne 2014-2015-2016 yıllarında çıkarılan madenin eksik beyan edildiği, bu sebeple 1-) 2014-2015-2016-2017 yılları için beyan edilmeyen miktarların revize edilerek 2(iki) ay içerisinde beyan edilmesi gerektiği aksi halde Maden Kanunu'nun 10/4. maddesi gereği idari para cezasının uygulanacağı, 2-) ödenen tutarların düşülmesi sonucu hesaplanan ''Devlet Hakkı Farklarının'' gecikme cezaları ile birlikte 1(bir) ay içerisinde ödenmesi gerektiği yönünde tesis edilen, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E:... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasının keşif ve bilirkişi incelemesine istinaden hazırlanan bilirkişi raporuyla birlikte incelenmesinden; dava konusu işlemin 2014-2015-2016-2017 yıllarında çıkarılan madenin eksik beyan edildiği, bu sebeple söz konusu yıllar için beyan edilmeyen miktarların revize edilerek iki ay içerisinde beyan edilmesi gerektiği aksi halde Maden Kanunu'nun 10/4. maddesi gereği idari para cezasının uygulanacağıyla ilgili kısmına ilişkin olarak, bilirkişi raporundaki tespitlerden anlaşıldığı üzere 2014 yılı dışında 2015-2016 ve 2017 yıllarında çıkarılan maden cevherinin eksik beyan edildiği görüldüğünden; bu sebeple söz konusu yıllar için beyan edilmeyen miktarların revize edilerek iki ay içerisinde tekrar beyan edilmesi gerektiği aksi halde Maden Kanunu'nun 10/4. maddesi gereği idari para cezasının uygulanacağı yönünde tesis edilen dava konusu işlemin bu kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı, dava konusu işlemin ödenen tutarların düşülmesi sonucu hesaplanan ''Devlet Hakkı Farklarının'' gecikme cezaları ile birlikte bir ay içerisinde ödenmesi gerektiğiyle ilgili kısmına ilişkin olarak; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin ikinci fıkrasında; idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin, yerindelik denetimi yapamayacakları, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceğinin hüküm altına alındığı, uyuşmazlıkta davalı idarece, davcının daha önce ödediği miktarların düşülmesi suretiyle hesaplanan ve dava konusu işlemle davacı tarafından ödenmesi istenen hazine payı ve orman payı miktarlarının, yapılan bilirkişi incelemesi sonucu hesap edilen miktarlarla karşılaştırılması neticesinde; idarece dava konusu işlemle istenen bedellerin beyan edilmeyen maden cevheri göz önüne alınıp hesap edilmesi durumunda dahi daha yüksek miktarda olduğu, bilirkişilikçe hazırlanan tablo ile dava konusu işlemde davalı idarece hazırlanan tablo karşılaştırıldığında, idarenin talep ettiği payların çok daha yüksek olduğu ve paylar arasında farklılıklar bulunduğu, bu sebeple; idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceği göz önüne alındığında; dava konusu işlemle istenen devlet hakkı farklarının bilirkişi incelemesi neticende tespit edilen tutarla uyuşmadığı ve davalı idarece hatalı olarak belirlendiği anlaşıldığından, devlet hakkı farklarının idarece yeniden belirlenmesi gerektiği, dava konusu işlemin; ödenen tutarların düşülmesi sonucu hesaplanan ''Devlet Hakkı Farklarının'' gecikme cezaları ile birlikte bir ay içerisinde ödenmesi gerektiğiyle ilgili kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı kanaatine varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin ''Devlet Hakkı Farklarının'' gecikme cezaları ile birlikte bir ay içerisinde ödenmesi gerektine ilişkin kısmının iptaline, davanın, çıkarılan madenin eksik beyan edildiği, bu sebeple söz konusu yıllar için beyan edilmeyen miktarların revize edilerek iki ay içerisinde beyan edilmesi gerektiği aksi halde Maden Kanunu'nun 10/4. maddesi gereği idari para cezasının uygulanacağına yönelik kısmının ise reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin ilgili kanun ve yönetmeliğe uygun olarak tesis edildiği, hesaplamalara ilişkin tüm belgelerin dosyada mevcut olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava; Muğla ili dahilinde bulunan ve ... sicil sayılı davacı şirkete ait ruhsat sahasında yapılan denetim üzerine; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne 2014-2015-2016 yıllarında çıkarılan madenin eksik beyan edildiği, bu sebeple 1-) 2014-2015-2016-2017 yılları için beyan edilmeyen miktarların revize edilerek 2(iki) ay içerisinde beyan edilmesi gerektiği aksi halde Maden Kanunu'nun 10/4.maddesi gereği idari para cezasının uygulanacağı, 2-) ödenen tutarların düşülmesi sonucu hesaplanan ''Devlet Hakkı Farklarının'' gecikme cezaları ile birlikte 1(bir) ay içerisinde ödenmesi gerektiği yönünde tesis edilen, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E:... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden; davacı maden işletmeci firma tarafından düzenlenmiş olan satış faturalarında yapılan inceleme sonucunda, devlet hakkına esas olarak alınmış olan ocak başı satış fiyatlarının uygun olarak beyan edilmediği ve ortalama ocak başı satış fiyatlarının 2014 yılı için 115,81 TL/ton yerine 20,00 TL/ton, 2015 yılı için 83,55 TL/ton yerine 24,00 TL/ton, 2016 yılı için 99,75 TL/ton yerine 35,00 TL/ton, 2017 yılı için 167,76 TL/ton yerine 37,00 TL/ton esas alınarak ocak başı satış tutarlarının % 2’si oranındaki devlet hakkı ve devlet hakkının % 30’u oranındaki Orman Genel Müdürlüğüyle ilgili ek devlet hakkı ödemelerinin eksik olarak ödenmiş olduğunun belirtilmiş olduğu" tespitlerine yer verildiği, bu rapor doğrultusunda davalı idare tarafından; davacı firmaya, beyan edilmeyen miktarların revize edilerek 2 (iki) ay içerisinde beyan edilmesi gerektiği aksi halde Maden Kanunu'nun 10/4. maddesi gereği idari para cezasının uygulanacağının ve (dava konusu işlemde yer alan) devlet hakkı (hazine payı) ve ek devlet hakkı (orman payı) fark bedellerinin gecikme cezalarıyla birlikte bir ay içinde bağlı bulunan vergi dairesine; ek devlet hakkı bedellerinin de Muğla Orman Bölge Müdürlüğü’nün ilgili hesabına ödenmesi hususunun ... tarih ve E... sayılı dava konusu işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
27/11/2020 tarihinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan raporda özetle; maden işletmeci firmanın kayıt dökümlerinden; bilgi formunda 44.008,58 ton olarak beyan edilmiş 2014 yılı satışlarıyla ilgili brüt üretimden satışın 37.321,00 ton olduğu satılan yerlerin belirtildiği satış dökümlerinde toplam 37.283,80 tonun verildiği, bu miktarın 11.133,80 tonunun ... Tic AŞ firmasına 55,00 TL/ton birim fiyattan satıldığı düzenlenen faturalarda mal cinsi olarak boksit madenine ilave olarak gemi adının yazılmış olduğu kalan 26.155,00 ton satışın muhtelif yabancı menşeili firmalara FOB fiyat bazında ihraç edildiğinin tespit edildiği, satış bilgi formunda 34.592,85 ton olarak beyan edilmiş 2015 yılı satışlarıyla ilgili brüt üretimden satışın 40.327,85 ton olduğu satılan yerlerin belirtildiği satış dökümlerinde toplam 40.327,85 tonun verildiği, sevk fişi toplamına eşit olan bu miktarın, 8.998,66 tonunun ... San Tic AŞ firmasına 21,94TL/ton ortalama birim fiyattan, 3.179,40 tonunun ... Çimento San Tic AŞ firmasına 81,00 TL/ton birim fiyattan satıldığı, kalan 28.149,79 ton satışın muhtelif yabancı menşeili firmalara FOB fiyat bazında ihraç edildiğinin tespit edildiği, satış bilgi formunda 53.584,28 ton olarak beyan edilmiş 2016 yılı satışlarıyla ilgili brüt üretimden satışın 57.169,28 ton olduğu, bu miktarın sevk fişi toplamına eşit olduğu satılan yerlerin belirtildiği satış dökümlerinde toplam 57.183,14 tonun verildiği, bu miktarın, 1.643,14 tonunun ... San Tic AŞ firmasına 22,50 TL/ton birim fiyattan satıldığı kalan 55.540,00 ton satışın muhtelif yabancı menşeili firmalara FOB fiyat bazında ihraç edildiğinin tespit edildiği, satış bilgi formunda 8.536,45 ton olarak beyan edilmiş 2017 yılı satışlarıyla ilgili brüt üretimden satışın 8.749,30 ton olduğu bu miktarın sevk fişi toplamına eşit olduğu satılan yerlerin belirtildiği satış dökümlerinde toplam 10.494,30 tonun verildiği, bu miktarın, 1.021,20 tonunun ... San Tic AŞ firmasına 57,39 TL/ton ortalama birim fiyattan, 2.473,10 tonunun ... Tic AŞ firmasına 55,00 TL/ton birim fiyattan satıldığı kalan 7.000,00 ton satışın yabancı menşeili ... firmasına FOB fiyat bazında ihraç edildiğinin tespit edildiği, davacı firmaya ait Muğla ili, Yatağan ilçesi, ... Köyü dahilinde bulunan sicil 200805810 nolu IV-c grubu boksit madeni işletme ruhsatlı sahada çıkarılan maden ile ilgili olarak davalı idarenin davacı firmadan talep etmiş olduğu 2014-2017 yıllarında beyan edilmeyen miktarların nakliye ve gümrükleme giderleri de değerlendirilerek yapılan hesaplamanın ihracat rakamları maden işletmecisi firmanın yıllar itibarıyla yaptığı ihracatın dosyadaki dökümleri itibarıyla olduğu, davacı şirketin 2014 – 2015 – 2016 ve 2017 yılları itibariyle Maden Dairesine ve Orman Dairesine ödemesi gereken bakiye toplam tutarın 112.607,10-TL olduğu tespit edilmiştir.
Bilirkişi raporunda davacı şirketin kayıt dökümlerinden; bilgi formunda 44.008,58 ton olarak beyan edilmiş 2014 yılı satışlarıyla ilgili brüt üretimden satışın 37.321,00 ton olduğu, satış bilgi formunda 34.592,85 ton olarak beyan edilmiş 2015 yılı satışlarıyla ilgili brüt üretimden satışın 40.327,85 ton olduğu, 53.584,28 ton olarak beyan edilmiş 2016 yılı satışlarıyla ilgili brüt üretimden satışın 57.169,28 ton olduğu, 8.536,45 ton olarak beyan edilmiş 2017 yılı satışlarıyla ilgili brüt üretimden satışın 8.749,30 ton olduğunun tespit edildiği; 2014 yılı dışında 2015-2016 ve 2017 yıllarında çıkarılan maden cevherinin eksik beyan edildiği görüldüğüne yer verildiği anlaşılmakta birlikte; dava dosyasındaki bilgi ve belgelerden, davacının satış faturalarının incelenmesinde yurt dışına yapılan satışların bulunduğu, anılan faturalarda navlun, nakliye vb. giderlerin yer alıp almadığı, sadece satış bilgilerinin mi olduğu hususunun netleştirilmesi sonucu davalı idare tarafından ocak başı satış fiyatı belirlenirken yurt içi - yurt dışı satış fiyatlarının ayrı hesaplanması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu kapsamda; davalı idare tarafından dava konusu işlemde, beyan edilmeyen üretim miktarları üzerinden hesaplanarak ödenmesi istenen paylar ile bilirkişi raporunda belirlenen paylar arasında farklılık bulunduğu anlaşıldığından sonucu itibarıyla yerinde olan temyize konu Mahkeme kararının onanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1\. Temyiz isteminin reddine,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3\. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4\. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5\. Kesin olarak, 12/11/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.


KARŞI OY :
(X)- Dava; Muğla ili dahilinde bulunan ve ... sicil sayılı davacı şirkete ait ruhsat sahasında yapılan denetim üzerine; Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne 2014-2015-2016 yıllarında çıkarılan madenin eksik beyan edildiği, bu sebeple 1-) 2014-2015-2016-2017 yılları için beyan edilmeyen miktarların revize edilerek 2(iki) ay içerisinde beyan edilmesi gerektiği aksi halde Maden Kanunu'nun 10/4.maddesi gereği idari para cezasının uygulanacağı, 2-) ödenen tutarların düşülmesi sonucu hesaplanan ''Devlet Hakkı Farklarının'' gecikme cezaları ile birlikte 1(bir) ay içerisinde ödenmesi gerektiği yönünde tesis edilen, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E:... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde; bu Kanunda hüküm bulunmayan haller arasında sayılan davanın ihbarı konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı; bilirkişilerin, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçileceği ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümlerinin uygulanacağına; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ''Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller'' başlığını taşıyan 266. maddesinde; mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği kuralına yer almıştır.
Uyuşmazlığın çözümünün hukuk dışında özel ve teknik bilgiyi gerektiriyor olması durumunda, bilirkişi incelemesi yaptırılarak karar verilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların ve konuyla ilgili yasal düzenlemelerin bir bütün içinde değerlendirilmesi ve ileri sürülen hukuka aykırılık iddialarının bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle karşılanarak hüküm kurulması gerektiği açıktır. Bilirkişi incelemesinin esasını oluşturacak çerçevenin ve bu kapsamda yargılamanın sınırlarının belirlenmesi işlevinin, bilirkişilere değil yargılamayı yapan mahkemeye ait olduğu da kabul edilmelidir.
Uyuşmazlıkta; Mahkeme tarafından yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan 27/11/2021 tarihli bilirkişi raporunda, davacı şirketin 2014 – 2015 – 2016 ve 2017 yılları itibarıyla Maden Dairesine ve Orman Dairesine ödemesi gereken bakiye toplam tutarın 112.607,10-TL olarak tespit edilmesine karşın; İdare Mahkemesi tarafından 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin ikinci fıkrasında; idari yargı yetkisinin, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olduğu, idari mahkemelerin, yerindelik denetimi yapamayacakları, yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceği hükmü esas alınmak suretiyle idarenin talep ettiği payların çok daha yüksek olduğu ve paylar arasında farklılıklar bulunduğu görüldüğünden; dava konusu işlemle istenen devlet hakkı farklarının bilirkişi incelemesi neticende tespit edilen tutarla uyuşmadığı ve davalı idarece hatalı olarak belirlendiği anlaşıldığından, devlet hakkı farklarının idarece yeniden belirlenmesi gerektiği tartışmasız olup dava konusu işlemin bu kısmının iptaline karar verildiği görülmektedir.
Bilirkişi incelemesinin, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden uyuşmazlığın çözümünün hukuk dışında özel ve teknik bilgiyi gerektiriyor olması halinde başvurulacak bir yol olarak düzenlendiği, bilirkişiler tarafından hazırlanan raporda belirlenen teknik hususlara ilişkin kısmın ise kararda yer almasının yerindelik denetimi olarak değerlendirilemeyeceği, aksi halin bilirkişilik kurumuna başvurmayı etkisiz kılacak bir sonuca neden oluşturacağı tabiidir.
Bu durumda Mahkeme tarafından raporda belirlenen toplam tutara yer verilmeyerek hüküm kurulduğu anlaşıldığından, yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılarak dava konusu işlem hakkında karar verilmesi gerekirken, dava konusu işlemin bu kısmının iptali yönünde verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu itibarla, temyize konu kararın dava konusu işlemin iptaline yönelik kısmının bozulması gerektiği görüşüyle aksi yönde oluşan çoğunluk kararına katılmamaktayım.