Danıştay danistay 2021/7287 E. 2025/5795 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/7287
Karar No : 2025/5795

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : ... mirasçıları
1- ..., 2- ..., 3- ..., 4- ... 5- ..., 6- ...,7-..., 7-..., 8-...
VEKİLLERİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Adana ili, Ceyhan ilçesi, ... Mahallesi hudutlarında bulunan ... nolu 1(a) grubu maden ocağı için ruhsat süresinin beş (5) yıl daha uzatılmasına ilişkin talebin reddi ile yeteri kadar işletilebilir rezervin olmadığından bahisle ruhsatın hükümden düşürülmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; taşınmaz mahallinde 25/06/2020 tarihinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda; "I(a) grubu ve kum maden ocağının Adana ili, Ceyhan ilçesi, ... Köyünde ... paftasında 10 hektar’lık alan da yer aldığı, proje konusu sahada kum üretimi yapılacak olup, üretilen kumun talep ve ihtiyaca göre inşaat sektörüne pazarlandığı, rezerv miktarının tabanda 1 m kalınlıkta olduğu ve ruhsat alanının 100.000 m²’lik alanda kum mevcut olduğu, taşkın ve yıllık yağışlarla malzeme gelişi sonucu rezervin tamamının yenileyeceği, yenilenen rezervle birlikte günlük üretim tonajında artma görüleceği, %20 malzeme gelişi olduğunu esas alındığında rezerv miktarı; 100.000 m³ * % 120 = 120.000 m³ olduğu, 2014 yılından 2019 yılına kadar yapılan üretim miktarı sırasıyla 2014--, 2015-505,00 metreküp, 2016-1.702,00 metreküp, 2017- 29.298,51 metreküp, 2018-13.195,72 metreküp, 2019-30.334,30 metreküp olmak üzere MAPEG’e (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) her sene bildirilen yıllık üretim miktarı toplamı, 75.035,53 m³ olduğu, bu veriler temel alındığında 120.000 m³ rezerv olan maden ocağında 6 yılda yapılan toplam üretimin 75.035,53 m³ olduğu, geriye 44.964,47 m³ rezervin kaldığının görüldüğü" yolunda yapılan tespit ve değerlendirme uyarınca dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı hakkında ruhsat sahası dışında faaliyette bulunduğundan dolayı hakkında birden fazla idari para cezası düzenlendiği, sahada yeterli rezervin bulunup bulunmadığı hususunda yapılan 02/09/2019 tarihli incelemede sahada işletilebilir ekonomik rezervin bulunmadığının tespit edildiği, ruhsat uzatımı için talep harcının yatırılmadığı belirtilerek temyize konu kararın hukuka aykırı olduğu ve bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Müteveffa davacı mirasçıları tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra dosyanın tekemmül ettiği görüldüğünden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Dava; Adana ili, Ceyhan ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde bulunan ... nolu 1(a) grubu maden ocağı için ruhsat süresinin beş yıl daha uzatılmasına ilişkin müteveffa davacı tarafından yapılan başvurunun reddi ile yeteri kadar işletilebilir rezervin olmadığından bahisle ... tarih ve ... sayılı Olur ile ruhsatın hükümden düşürülmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
03/02/2005 tarih ve 25716 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Kanununun I(A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin, "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, ''Bu Yönetmeliğin amacı, 3213 sayılı Maden Kanununun I (a) Grubu madenleri ile ilgili yapılacak işlemlere ait usul ve esasları düzenlemektir.'' hükmüne, "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, ''Bu Yönetmelik; 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanunu hükümlerine göre I (a) Grubu kapsamındaki inşaat ile yol yapımında kullanılan ve tabiatta doğal olarak bulunan kum ve çakıl, %80’in altında SiO2 içeren kum, akarsu yataklarındaki ve SiO2 oranına bakılmaksızın denizlerdeki kum, çakıl alanları ile ariyet malzemesi alanlarının ihale edilmesini, ruhsatlandırılmasını, faaliyete başlamak için alınacak izinleri, bu madenlerin işletilmesini, üretim esaslarını, işletme dönemleri işlemlerini, faaliyetlerin denetim ve kontrolünü, terk, devir ve intikal işlerini, ruhsat sahipleri tarafından düzenlenecek belgeleri, ödenecek bedelleri, maden sicili ile ilgili yapılacak usul ve esasları kapsar.'' hükmüne, "İşletme ruhsat süresi ve sürenin uzatılması" başlıklı 10.maddesinde ise, ''I (a) Grubu madenlerin işletme ruhsat süresi beş yıldır. Ruhsat süresinin bitiminden önce talep harcı ve yeni bir projeyle uzatma talebinde bulunulması, maden rezervinin yeterli ve rasyonel bir şekilde işletilmesi için gerekli yatırımların yapılmış ve tesislerin inşa edilmiş olması, projenin uygun bulunması, geçmiş ruhsat döneminde projeye uygun faaliyette bulunulması, yapılmış olan faaliyetin çevresel etkileri, çevre ile uyum planına uyulup uyulmadığı ve yerleşim birimlerinin konumu, geçmiş ruhsat dönemindeki faaliyetler ve üretim durumu, geçici tatilde geçirilen süre, sahadaki mevcut tesisler ile yapılması planlanan ilave tesisler, projesinde öngörülen üretimin özelliği de dikkate alınarak ruhsat süresi beş yıl uzatılabilir. Ruhsatın temdidinden önce Kanunun 7 nci maddesi kapsamında alınan izinler müktesep hak olarak devam eder. Toplam ruhsat süresi altmış yılı geçemez. Altmış yıldan sonraki sürenin uzatılmasına Bakanlar Kurulu yetkilidir.
I (a) Grubu maden sahalarının ruhsat süresini uzatma taleplerinde bu maddenin birinci fıkrasındaki kriterler dikkate alınarak; ihale yoluyla verilen ruhsatlarda ilk ihale bedelinden az olmayacak ve ilk ihale bedelinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı ile belirlenen tutarını geçmeyecek şekilde, özel mülkiyete tabi alanlara mülk sahibine verilen ruhsatlar dışındaki ve ihale yapılmadan verilen ruhsatlarda ise on yıllık işletme ruhsat harcının beş katından az, yirmi katından fazla olmamak kaydıyla bu bedel, ilgili idare tarafından belirlenir.'' hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Maden Kanunu'nun I (a) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'ne göre, işletme ruhsatının uzatılabilmesi için öncelikle; ruhsat süresinin bitiminden önce talep harcı ve yeni bir projeyle uzatma talebinde bulunulması gerektiği açıktır. Talep harcının yatırılmasını müteakip idareye sunulan temdit projesi uyarınca, uzatım talep edilen ruhsat sahasındaki mevcut rezervin, uzatma talep edilen gelecek beş yıllık süre için işletilebilir miktarda olması gerekir. Bunun yanında; süre uzatım talebinde bulunan ruhsat sahibince gerekli yatırımların yapılmış ve tesislerin inşa edilmiş olması, geçmiş ruhsat döneminde projeye uygun faaliyette bulunulması, yapılmış olan faaliyetin çevresel etkileri, çevre ile uyum planına uyulup uyulmadığı ve yerleşim birimlerinin konumu, geçmiş ruhsat dönemindeki faaliyetler ve üretim durumu, geçici tatilde geçirilen süre, sahadaki mevcut tesisler ile yapılması planlanan ilave tesisler, projesinde öngörülen üretimin özelliği de değerlendirilmek suretiyle projenin idarece onaylanması gerekmektedir.
Yukarıda ayrıntısına yer verilen kriterler çerçevesinde, idarece yapılacak değerlendirme neticesinde, şartları uygun olduğu tespit edilen ruhsat sahibinin süre uzatım talebine onay verilebilecektir.
Uyuşmazlığa konu olayda; Adana ili, Ceyhan ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde, müteveffa davacı adına 01/09/2014-01/09/2019 tarihleri arasında geçerli olmak üzere ... sayılı 1(a) grubu maden ocağı işletme ruhsatı düzenlendiği, ruhsat süresinin dolacak olması nedeniyle, 28/08/2019 tarihinde söz konusu sahada ruhsat süresinin beş (5) yıl süreyle uzatılması talebiyle davalı idareye başvurulduğu, idarece yapılan değerlendirme neticesinde hazırlanan 02/09/2019 tarihli inceleme raporunda yer alan; davacının geçmiş dönem madencilik faaliyetleri kapsamında idari para cezasıyla tecziyesine ilişkin süreçler ile çevreye yaptığı tahribatlar ve sahada işletilebilir rezerv bulunmadığı tespitlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi suretiyle davacının talebi reddedilerek ruhsatının hükümden düşürüldüğü görülmektedir.
Davalı idarece; uyuşmazlığa konu ruhsat sahasında işletilebilir rezervinin bulunmadığı belirtilmekle birlikte, davacının ruhsat uzatım talep harcını yatırmadığı gibi önceki ruhsat dönemine ilişkin projeye uygun faaliyette bulunulmadığı ileri sürülmektedir.
Yukarıda yer alan hükümlerden de anlaşıldığı üzere; süre uzatım taleplerinin değerlendirilmesinde; işletilebilir rezervin varlığının tek başına yeterli olmadığı, devam edilmek istenilen madencilik faaliyetine yönelik süre uzatım taleplerinin, geçmiş dönem faaliyetleri çerçevesinde incelenerek idarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanıp kullanmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Mahkemece yapılan hukuki denetimin, sahada işletilebilir rezerv bulunup bulunmadığı yönüyle sınırlı olarak gerçekleştirildiği; ancak; davacı tarafından, temdit talebinde bulunulan ruhsat sahasında geçmiş ruhsat döneminde projeye uygun faaliyette bulunulup bulunulmadığı, yapılmış olan faaliyetin çevresel etkilerinin neler olduğu, çevre ile uyum planına uyulup uyulmadığı, geçmiş ruhsat dönemindeki faaliyetler kapsamında aykırılıkların bulunup bulunmadığı yönüyle inceleme yapılmadığı görülmektedir.
Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; davacının, 01/09/2014-01/09/2019 tarihleri arasında yürüttüğü madencilik faaliyetleri kapsamında ruhsat sahası dışında üretim gerçekleştirildiği gerekçesiyle Maden Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca; Adana Valiliğinin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle 7.820,40 TL; ... tarih ve ... sayılı işlemiyle 6.889,40 TL; ... tarih ve ... sayılı işlemiyle 20.374,70 TL idari para cezası ile tecziye edildiği, Adana Valiliği İl Tarım Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işlemiyle ... nolu I(a) grubu maden ruhsatlı sahanın kuzeyinde ... Ada, ... Parsel, tarla vasıflı, sulanabilir tarım arazisi sınıfında olan arazide kum çakıl üretimi faaliyetlerine devam edildiği, 25.000 metrekare büyüklüğündeki tarım arazisinin tahrip edildiği gerekçesiyle 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 21. maddesi uyarınca 165,175,00 TL idari para cezası ile tecziye edildiği, ayrıca izinsiz madencilik faaliyetinin durdurulmasına karar verildiği, DSİ ... Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı görüş yazısında belirtilen ruhsat sahası çevresinde bulunan yol, tarla ve parsellere 20 metrelik tampon bölgenin kurulmadığı, DSi 6. Bölge Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında; BD10-4 drenaj kanalının 3+140 ila 3+180 km arası şevlerinin davacı tarafından tahrip edildiğinin bildirildiği görülmektedir.
Öte yandan; Adana Valiliği Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı yazısında 2015 yılı çevre uyum teminatının yatırılmadığı belirtilmiştir.
Yine, davacı tarafından süre uzatım talep harcının yatırıldığına dair dosyada bilgi ve belge bulunmadığı görülmektedir.
Buraya kadar yapılan açıklamalar ışığında; temdit talebinde bulunulan ruhsat sahasında geçmiş ruhsat döneminde projeye uygun faaliyette bulunulmadığı sabit olup; dava konusu işlemde hukuka aykırılık; işlemin iptali yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kesin olarak 17/06/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.