Danıştay danistay 2021/7018 E. 2025/5805 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/7018
Karar No : 2025/5805

DAVACI : ... Sendikası (...)
VEKİLİ : Av. ...

DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : 14 Ekim 2021 gün ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin;
a)'Tanımlar' başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenlemenin,
b) "Başvuru sahiplerinin sorumlulukları ve aranacak kriterler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının,
c) 6. maddesinde ; "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerekir." ibaresine yer verilmemesi; yine "reklam niteliğinde öğeler içermez” ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenlemenin,
d) 8. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendindeki "Genel Müdürlükçe" ibaresinin,
e) 8. maddesinin 11. fıkrasında "Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinler dosyası” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin,
f) 8. maddesinin 12. fıkrasının,
g) 8. maddesinde "DiIin kullanımında Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzunun esas alınacağı” ifadesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin,
h) 8. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gereken kitap ve eğitim araçlarında, insan hak ve özgürlüklerini, ayrımcılık yasağına ilişkin herhangi bir içeriğe yer verilmemesine" yönelik eksik düzenlemenin,
i) 'Panellerin oluşturulması' başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin,
j) 24. maddesinin 1. fıkrasında, "ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI :
'Tanımlar' başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme yönünden; dava konusu Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılan 12 Eylül 2012 tarihli Yönetmelikte, en az doktora düzeyinde akademik kariyeri bulunan kişilerin alan eğitimcisi/uzmanı olarak görevlendirileceğinin düzenlendiği, bir önceki Yönetmeliğin davaya konu edilen Yönetmelikten yaklaşık 9 yıl önce yürürlüğe girmiş olmasına rağmen alan uzmanında aranan nitelikleri daha üst düzeyde tuttuğu, aradan geçen 9 yıllık süre içerisinde en az doktora düzeyinde akademik kariyeri bulunan kişilerin sayısının daha da artmış olduğu gerçeği karşısında, en az doktora düzeyinde akademik kariyeri bulunanların uzmanlığı yerine “ilgili alanda öğretim elemanı olarak görev yapmakta olan” kişilerin bu görev tanımı içinde yer almasının hizmetin niteliği gözetildiğinde yetersiz ve geriye gidiş olduğu, Yönetmeliğin 17/2-b maddesi ile iptali istenilen düzenlemenin çelişkili olduğu; "Başvuru sahiplerinin sorumlulukları ve aranacak kriterler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrası yönünden; Yönetmelikteki başvuru sahiplerine aranacak kriterlerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesi gözetildiğinde oldukça ağır olduğu, Yönetmeliğin “terör örgütlerine ya da Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması” hükmünün keyfi değerlendirmelere konu edilecek türden muğlaklıklar içerdiği, idarenin herhangi bir somut olguya dayanmayan soyut gerekçelerle iltisak ve irtibat hissinin oluşmasını başvurunun reddi için yeterli görebileceği, kesinleşmiş bir mahkumiyet kararının varlığı aranmadan irtibat ve iltisaklı olma veya olmama tespitinin nasıl yapılacağının, hangi delillere dayandırılacağının belirsiz olduğu, hukuk literatüründe irtibat ve iltisak kavramının tarif edilmediği, hukuken karşılığı olmayan kavramlar ve usuller oluşturup ardından da belirsiz durumları o anlama dahil edip başvuruları ona göre değerlendirmenin denetlenebilir bir kriter olmadığı, telif hakları ile fikir sanat eserleri hakkında yasalara aykırılıktan ceza almanın kriterler arasında sayılmamasının ciddi bir eksiklik olduğu, bu durumda anılan kanunlara aykırı davrandığı için hüküm giymiş kişilerin ders kitabı ve eğitim araçları hazırlayabileceği ifade edilmiştir.
6\. maddesinde ; "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerekir." ibaresine yer verilmemesi; ve "reklam niteliğinde öğeler içermez” ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme yönünden; örgün ve yaygın eğitim sürecinde tüm öğrencilerin sahip olunan hak ve özgürlüklerin bilinmesinin, kullanılmasının, korunması ve geliştirilmesi yönünde olumlu davranışların kazandırılmasının, hem de aynı haklara başkalarının da sahip olduğunun öğrenciler tarafından öğrenilmesi ve olumlu davranışlar kazanmalarının son derece önemli olduğu, her türlü ayrımcılık içeren metin, işaret, resim vs. türü içeriklerin Anayasa’nın 10. maddesine, taraf olunan Uluslararası İnsan Hakları Sözleşmelerinde yer alan eşitlik ilkesine, Çocuk Hakları Sözleşmesine aykırı olduğu, Türkiye’de etnik olarak Türk olmayan başka etnisitelere, farklı din ve inanç gruplarına, farklı sosyal sınıflara mensup milyonlarca çocuğun bulunduğu, bu nedenle Bakanlık tarafından öğrencilere okutulacak kitap ve eğitim araçlarının, öğrencilerin kendilerini ayrımcılığa tabi tutulduğunu hissetmelerini gerektiren ibareler ve içeriklerin mutlak şekilde yasaklanması gerektiği, kişilik gelişimleri tamamlanmamış çocuk ve gençlere her türlü ayrımcı davranışın insani değerlerle bağdaşmadığı bilincinin kazandırılması gerektiği ileri sürülmüştür.
8\. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendindeki "Genel Müdürlükçe" ibaresi yönünden; arka kapak tasarımının Kurulca uygun bulunanlar arasından Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı’nca yerine getirilmesi gerektiği, Yönetmelikte “Genel Müdürlük-Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü” olarak tarif edildiği, ders kitapları ve eğitim araçlarını hazırlama görevinin ise Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın görevinde olduğu, dolayısıyla asli görevi ders kitapları ve eğitim araçlarını hazırlamak olan birim yerine, bu yetkinin Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne verilmesinin 1739 sayılı Kanun ve 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 319. maddesine aykırı olduğu, davalı idarenin ders kitaplarını inceleme görevini, 1739 sayılı Kanun’un 53, 54 ve 55. maddeleri ile 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 319. maddesinin 3. fıkrasının a ve b bendine aykırı olarak fiilen devrettiği, Milli Eğitim Bakanlığı’nın eğitim araç ve gereçlerini hazırlamak, imal etmek ve satın almak, kişilere veya kuracağı komisyonlara veya yarışmalar düzenleyerek hazırlatmak, özel kesimce hazırlananlar veya imal edilenler arasından seçmek veya tavsiye etmek suretiyle 53’üncü maddede belirtilen görevini yerine getireceği, 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 319. maddesinin 3. fıkrasının b bendi gereği Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı birimlerince hazırlanan eğitim ve öğretim programları, ders kitapları, yardımcı kitaplar ile öğretmen kılavuz kitaplarını incelemek, inceletmek ve nihai şeklini vererek Bakanın onayına sunmanın Bakanlığın görevi olduğu belirtilmiştir.
8\. maddesinin 11. fıkrasında "Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinler dosyası” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden; Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinlerin taslak ile karşılaştırılmasının hazırlık aşamasında bilimsel hataların en az seviyeye indirilmesinin, Kurulca ortaya çıkarılan metnin denetlenmesi açısından önemli olduğu; 8. maddesinin 12. fıkrası yönünden; ilgili düzenlemenin önceki Yönetmelikte yer almadığı, Bakanlığa bağlı azınlık okullar ile Bakanlığın denetimine tabi yabancılar tarafından açılmış özel okullara ilişkin bir ayrıma gidilmemesi gerektiği, düzenlemenin, Bakanlığa bağlı azınlık okullar ile Bakanlığın denetimine tabi yabancılar tarafından açılmış özel okullara güvensizliği yansıttığı, düzenleme ile getirilen prosedürün tamamlanması için uzun süre gerekeceği; 8. maddesinde "DiI’in kullanımında Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu’nun esas alınacağı” ifadesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden; güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu esas alınarak bir standart oluşturulmamasının, var olan standartların esas alınmamasının karmaşaya, yanlış öğrenmeye neden olabileceği; 8. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gereken kitap ve eğitim araçlarında, insan hak ve özgürlüklerini, ayrımcılık yasağına ilişkin herhangi bir içeriğe yer verilmemesine" yönelik eksik düzenleme yönünden; İlkokul 1, 2 ve 3. sınıflara ait ders kitaplarında Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne göre hazırlanan çocukların temel hak ve özgürlüklerinin ana başlıklarına yer veren, bu çocukların anlama düzeyine uygun sadelikte metnin yer alması gerektiği, İlkokul 4. sınıf ile ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıflar ile ortaöğretim ve yaygın eğitim kitaplarında Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin temel başlıklarına ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ne yer verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
'Panellerin oluşturulması' başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden; dava konusu Yönetmelik ile ders kitapları ve öğretim materyallerini inceleme görevinin tek yöntem olarak panel sistemiyle panelistlere devredildiği, dava konusu Yönetmelik hükmüyle de panellerin oluşturulma biçiminin düzenlendiği, dava konusu Yönetmelik hükmüyle taslak ders kitabının incelenmesi görevinin panel sistemiyle devredilmesinin 1739 sayılı Kanun ve Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Milli Eğitim Bakanlığı ve Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’na verilen inceleme görevinin fiilen devredilmesi anlamına geldiği, bu durumun normlar hiyerarşisine aykırı olduğu, dava konusu hükümle inceleme/değerlendirme veri tabanı sistemine kayıt yaptıran öğretmen ve alan uzmanları arasından elektronik ortamda Başkanlıkça yansız atama yoluyla görevlendirme yoluyla panel oluşturulacağından söz edildiği, işkolu sendika temsilcilerinin denetimine fırsat verilmesi halinde yansız atama yapılıp yapılmadığının denetlenebileceği belirtilmiştir.
24\. maddesinin 1. fıkrasında, "ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden; Bakanlığın ders kitapları ve eğitim araçlarının maliyetini öğrencilere yansıtmayı amaçladığını, mülga Yönetmelikteki “ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresini çıkarmakla ortaya koyduğu, bu değişiklik sonrası ders kitapları ve eğitim araçlarının öğrencilere para karşılığı satışının önünün açılacağı, Yönetmelikte “Bakanlık tarafından belirlenmeyen ders kitapları ile okutulacak diğer eğitim araçlarının öğrencilere aldırılmayacağı” düzenlemesi gereği, öğrencilerin Bakanlık tarafından hazırlanan ve belirlenen ders kitapları ve eğitim araç gereçlerinin Bakanlık tarafından öğrencilere ücretsiz dağıtılmasına devam edilmesinin sosyal hukuk devletinin gereği olduğu iddia edilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI :
'Tanımlar' başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme açısından; bentte yer alan hükümlerin genel bir tanımlama içerdiği, öğretmen ve öğretim elemanlarının panelist olma şartlarına ilişkin kriterlerden 17. maddede detaylı olarak bahsedildiği, bu kapsamda eksik düzenleme bulunmadığı, Bakanlıkça okullarda okutulan ders kitaplarının öğretmenler tarafından öğrencilere sunulduğunun göz önünde bulundurulması gerektiği, 2020 yılı İdare Faaliyet Raporu verilerine göre 1.055,.723 personel içerisinde en çok yüzdeye sahip olunan eğitim düzeyinin %82 ile lisans, ikinci olarak da %10,26 ile yüksek lisans olduğu, Bakanlık personellerinin yalnızca %0,19’unun doktora mezunu olduğu, dolayısıyla güncel durumda öğretmenlerin oldukça yüksek oranda lisans mezunu oldukları göz önüne alındığında, ders kitaplarının kullanıcısı ve uygulatıcısı pozisyonundaki öğretmenlerin kitap inceleyebilmeleri için doktora mezuniyeti şartı koymanın öğretmenlerin kitap inceleme ve değerlendirme süreçlerinden uzaklaştırılmasına sebep olacağı; "Başvuru sahiplerinin sorumlulukları ve aranacak kriterler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrası açısından; ders kitabı hazırlamak ve okullarda okutulmasının uygun bulunması amacıyla Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’na başvuruda bulunmanın bir kamu hizmeti olduğu, dolayısıyla terör örgütleri veya benzeri yapılarla iltisaklı veya irtibatlı kişilerin ders kitabı hazırlık, inceleme ve değerlendirme süreçlerinde yer almamasının Bakanlıkça benimsenmiş bir uygulama olduğu, diğer iddia ile ilgili olarak da Yönetmeliğin 31. maddesinin 3. fıkrasında “Telif hakkını ihlal edenler, Başkanlığa beş yıl süreyle herhangi bir kitap başvurusunda bulunamaz.” hükmünün düzenlendiği ileri sürülmüştür.
6\. maddesinde ; "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerekir." ibaresine yer verilmemesi; yine "reklam niteliğinde öğeler içermez” ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme açısından; ders kitaplarının inceleme ve değerlendirme işlemlerinin değerlendirmeye esas alınacak esas olacak kriterler doğrultusunda gerçekleştirildiği, “Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları”nın 14/10/2021 tarih ve 31628 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan MEB Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği’nin 8. maddesinin 1. fıkrası gereği 05/11/2021 tarihinde Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın web sitesinde “dökümanlar – ders kitaplarının incelenmesi” başlığı altında ilan edildiği, burada içerikte reklam unsurunun bulunmaması ve Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerektiğinin belirtildiği, Yönetmelik hükümleri ile genel çerçevenin belirlenerek ders kitaplarının niteliklerini detaylı bir biçimde belirleyen kriterlerde ilgili hükümlerin yer aldığı ifade edilmiştir.
8\. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendindeki "Genel Müdürlükçe" ibaresi açısından; ilgili hükmün mülga Yönetmeliğin 8. maddesinin ç bendinde de yer aldığı, arka kapak tasarımı kurulca uygun bulunanlar arasından, eğitimdeki güncel gelişmeler doğrultusunda Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce ilgili tüm genel müdürlüklerin de görüşü alınarak belirlenmekte ve son olarak yeniden Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın onayına sunulduğu, kurulca uygun bulunan ve onaylanan içeriklerin arka kapakta yer aldığı, Kurul’un dava konusu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda nitelikleri belirlenen panelistler aracılığıyla ders kitaplarının inceletilmesi görevini icra ettiği, inceleme işleminin sonuçlarını Kurul kararı ile uygun bulduğu, dolayısıyla yetki devrinin söz konusu olmadığı; 8. maddesinin 11. fıkrasında "Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinler dosyası” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme açısından; taslak kitap başvurularında orijinal metinlerin başvuru sahiplerinden istendiği, son olarak 05/11/2021 tarihinde yayınlanan “Başvurusu alınacak taslak ders kitaplarının duyurusu” kılavuzunda “başvuru sahiplerinin başvuru sürecinde taslak ders kitabında doğrudan alıntı yapılan metin ve görsellerin orijinal kaynağının kopyasını sisteme yüklemeleri gerektiği” ibaresinin yer aldığı; 8. maddesinin 12. fıkrası açısından; ilgili hükmün mülga Yönetmeliğin 11.maddesinin 3. fıkrasında yer aldığı, dava konusu Yönetmelikte de aynen korunduğu, azınlık okullarına ilişkin prosedürün yıllardır uygulandığı ve herhangi bir karmaşıklığın olmadığı; 8. maddesinde "DiI’in kullanımında Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu’nun esas alınacağı” ifadesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme açısından; Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nca yayınlanan Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları’nda içeriklerde Türk Dil Kurumu’nun Yazım Kılavuzu’nun esas alınacağının açıkça ifade edildiği; 8. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gereken kitap ve eğitim araçlarında, insan hak ve özgürlüklerini, ayrımcılık yasağına ilişkin herhangi bir içeriğe yer verilmemesine" yönelik eksik düzenleme açısından; ilgili hükmün Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nca yayınlanan Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları’nda açıkça yer aldığı ileri sürülmüştür.
'Panellerin oluşturulması' başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme açısından; Bakanlık Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü’nce hazırlanan yeni kitap inceleme sisteminin algoritması gereği atama süreçlerinin, anlık olarak ve belli bir güne gerçekleşmediği, zamana yayılarak otomasyon yöntemiyle yapılığı, bu kapsamda yazılıma ait güncellemelere dair bilgilendirmelerin ilgili yayınevleri ve hizmet birimlerine yapıldığı belirtilmiştir.
24\. maddesinin 1. fıkrasında, "ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme açısından; ders kitaplarının ücretsiz dağıtılması uygulamasında değişikliğin söz konusu olmadığı, aksine Bakanlığın ders kitapları ile birlikte artık yarımcı kaynakları da ... tarih ve ... sayılı yazıyla yürürlüğe konulmuş “MEB Ücretsiz Ders Kitabı ve Eğitim Materyali/Yardımcı Kaynak Dağıtımına İlişkin Yönerge” ile ücretsiz dağıtmaya başladığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Kısmen davanın ehliyet yönünden reddine, kısmen davanın reddine, kısmen dava konusu işlemin iptaline, kısmen karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; 14 Ekim 2021 gün ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenlemenin, "Başvuru sahiplerinin sorumlulukları ve aranacak kriterler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının, 6. maddesinde ; "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerekir." ibaresine yer verilmemesi; yine "reklam niteliğinde öğeler içermez” ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenlemenin,8. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendindeki "Genel Müdürlükçe" ibaresinin, 8. maddesinin 11. fıkrasında "Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinler dosyası” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin, 8. maddesinin 12. fıkrasının, 8. maddesinde "DiIin kullanımında Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzunun esas alınacağı” ifadesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin, 8. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gereken kitap ve eğitim araçlarında, insan hak ve özgürlüklerini, ayrımcılık yasağına ilişkin herhangi bir içeriğe yer verilmemesine" yönelik eksik düzenlemenin, "Panellerin oluşturulması'" başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin,24. maddesinin 1. fıkrasında, "ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin iptali istemiyle açılmıştır.
1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun ''Kapsam'' başlığını taşıyan 52. maddesinde; eğitim araç ve gereçlerinin, eğitim kurumlarında kullanılacak ders kitapları ile öğretmen ve öğrencilere kaynak ve yardımcı olacak basılı eğitim malzemesini, milli eğitimin genel amaçlarının gerçekleşmesine yararlı olacak diğer eserleri ve eğitim araç ve gereçlerini kapsayacağı; ''Görev'' başlığını taşıyan 53. maddesinde; Milli Eğitim Bakanlığının, kendisine bağlı eğitim kurumlarının eğitim araç ve gereçlerini, gelişen eğitim teknolojisine ve program ve metotlara uygun olarak sağlamak, geliştirmek, yenileştirmek, standartlaştırmak, kullanılma süresini ve telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını tespit etmek, paralı veya parasız olarak ilgililerin yararlanmasına sunmakla görevli olduğu; ''Görevin yerine getirilmesi'' başlığını taşıyan 54. maddesinde; Milli Eğitim Bakanlığı eğitim araç ve gereçlerini, hazırlamak, imal etmek ve satın almak; kişilere veya kuracağı komisyonlara veya yarışmalar düzenleyerek hazırlatmak; özel kesimce hazırlananlar veya imal edilenler arasından seçmek veya tavsiye etmek suretiyle 53. maddede belirtilen görevini yerine getireceği; ''Okullarda okutulacak kitapların tespiti ve ücret ödenmesi'' başlığını taşıyan 55. maddesinin son fıkrasında; ders kitaplarının kabulü, uygunluk süresi, telif hakkı ve ücretlerle ilgili esaslar; inceleme işlemleri ve alınacak inceleme ücreti miktarı; Millî Eğitim Bakanlığınca incelettirilecek eserler için ödenecek ücret miktarı; ders kitaplarının hazırlanması ve incelenmesinde aranacak kriterler ile ders kitabı üreten yayın evlerinde aranacak kriterler; ders kitabı dışındaki diğer kitap ve eğitim araçlarının kullanımı ve bunlardan hangileri için inceleme ücreti alınacağı ve ödeneceği ile ilgili esas ve usullerin Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği; ''Yürütme, gözetim ve denetim'' başlıklı 56. maddesinde ise, eğitim ve öğretim hizmetinin, bu kanun hükümlerine göre Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Millî Eğitim Bakanlığı'nın sorumlu olduğu kurala bağlanmıştır.
Yukarıda anılan Kanun hükmü uyarınca hazırlanıp,14/10/2021 gün ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin dava konusu edilen maddelerinin incelenmesine gelince;
"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme yönünden; İptali istenilen Yönetmelik maddesinde, "alan eğitimcileri/uzmanları"nın içinde sayılan "öğretmenler" için aranacak şartların 17. maddenin 2. fıkrasının (a) bendinde gösterildiği, aynı madde ve fıkranın (b) bendinde ise "alan eğitimcileri/uzmanları" için ayrıca "ilgili alanda en az doktora düzeyinde akademik kariyer yapmış olma şartının aranacağı..." yolundaki şarta yer verildiği görüldüğünden, Yönetmeliğin 17. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (b) bendi hükümleriyle çelişkili ve uygulamada belirsizliğe neden oluşturacak şekilde düzenlendiği anlaşılan Yönetmeliğin itiraza konu 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
"Başvuru sahiplerinin sorumlulukları ve aranacak kriterler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrası yönünden;ders kitaplarının hazırlanmasına, terör örgütleri ya da milli güvenliğe karşı faaliyette bulunan yapı, oluşum ve gruplarla irtibatı olan kişilerin katkıda bulunmasının getireceği riskler göz önünde alındığında maddenin 1.fıkrasıyla getirilen böyle bir yasaklayıcı düzenleme, milli eğitimin temel hedefleri çerçevesinde kamu yararı gereği olduğundan,düzenlemenin hukuka aykırılığından söz edilemeyecektir.
Maddede Telif Hakları ile ilgili bir düzenleme olmamasının eksiklik olduğu iddiasına gelince, Yönetmeliğin 31. maddesinin 3. fıkrasında “Telif hakkını ihlal edenler, Başkanlığa beş yıl süreyle herhangi bir kitap başvurusunda bulunamaz.” hükmü düzenlendiğinden bu iddiada da hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
6\. maddesinde ; "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerekir." ibaresine yer verilmemesi ve "reklam niteliğinde öğeler içermez” ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme yönünden; Yönetmelik hükümlerinin genel çerçeveyi belirlemesi nedeniyle başvuruda istenecek belgeleri detaylı bir biçimde belirleyen hususların Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığınca belirlendiği ve “Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları”nın 14/10/2021 tarih ve 31628 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan MEB Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği’nin 8. maddesinin 1. fıkrası gereği 05/11/2021 tarihinde Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın web sitesinde “dökümanlar – ders kitaplarının incelenmesi” başlığı altında ilan edildiği, burada içerikte reklam unsurunun bulunmaması ve Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerektiği belirtildiğinden, düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
8\. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendindeki "Genel Müdürlükçe" ibaresi yönünden; ilgili hüküm mülga Yönetmeliğin 8. maddesinin ç bendinde de yer almakta olup, düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
8\. maddesinin 11. fıkrasında "Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinler dosyası” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden; 05/11/2021 tarihinde yayınlanan “Başvurusu alınacak taslak ders kitaplarının duyurusu” kılavuzunda “başvuru sahiplerinin başvuru sürecinde taslak ders kitabında doğrudan alıntı yapılan metin ve görsellerin orijinal kaynağının kopyasını sisteme yüklemeleri gerektiği” ibaresinin yer aldığından düzenleme bu yönüyle hukuka aykırı bulunmamaktadır.
8\. maddesinin 12. fıkrası yönünden; ilgili hüküm, mülga Yönetmeliğin 11.maddesinin 3. fıkrasında yer almıs olup, dava konusu Yönetmelikte de aynen korunduğundan düzenlemenin hukuka aykırılığından söz edilemeyecektir.
8\. maddesinde "DiI’in kullanımında Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu’nun esas alınacağı” ifadesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme ve 8. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gereken kitap ve eğitim araçlarında, insan hak ve özgürlüklerini, ayrımcılık yasağına ilişkin herhangi bir içeriğe yer verilmemesine" yönelik eksik düzenleme yönünden; Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nca yayınlanan Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları’nda içeriklerde Türk Dil Kurumu’nun Yazım Kılavuzu’nun esas alınacağının açıkça ifade edildiğinden düzenlemelerde hukuka uygun bulunmaktadır.
"Panellerin oluşturulması" başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden; davaya konu Yönetmelikte yer alan inceleme ve değerlendirme süreçlerinin eski Yönetmelikteki düzenlemelere göre daha kapsamlı olduğu anlaşıldığından bu düzenlemede de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
24\. maddesinin 1. fıkrasında, "ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden; Bakanlığın ders kitapları ile birlikte artık yarımcı kaynakları da 20/10/2021 tarih ve 35152920 sayılı yazıyla yürürlüğe konulmuş “MEB Ücretsiz Ders Kitabı ve Eğitim Materyali/Yardımcı Kaynak Dağıtımına İlişkin Yönerge” ile ücretsiz dağıtmaya başladığı gerekçesiyle dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu durumda; yukarıda açıklanan gerekçe ve nedenlerle , Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin davaya konu edilen Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme yönünden iptali; diğer düzenlemelerin iptali isteminin ise reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ :
14/10/2021 tarih ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği ile, 12/09/2012 tarihli ve 28409 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Dava,14/10/2021 tarih ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin; 'Tanımlar' başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenlemenin; "Başvuru sahiplerinin sorumlulukları ve aranacak kriterler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının, 6. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerekir." ibaresine yer verilmemesi, yine "reklam niteliğinde öğeler içermez” ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenlemenin; 8. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendindeki "Genel Müdürlükçe" ibaresinin; 8. maddesinin 11. fıkrasında "Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinler dosyası” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin; 8. maddesinin 12. fıkrasının; 8. maddesinde "DiI’in kullanımında Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu’nun esas alınacağı” ifadesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin; 8. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gereken kitap ve eğitim araçlarında, insan hak ve özgürlüklerini, ayrımcılık yasağına ilişkin herhangi bir içeriğe yer verilmemesine" yönelik eksik düzenlemenin; 'Panellerin oluşturulması' başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin ve 24. maddesinin 1. fıkrasında, "ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
"Başvuru sahiplerinin sorumlulukları ve aranacak kriterler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının incelenmesi;
Bir iptal davasının açılabilmesi ve idari yargı mercilerinin bu davayı ön koşullar yönünden kabul edebilmesi için 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca dava dilekçeleri "ehliyet" yönünden de incelenmektedir. Danıştayın istikrar bulan kararlarına göre, davacının subjektif dava açma ehliyetinin bulunduğunun kabulü için idari kararın davacının meşru, şahsi ve güncel bir menfaatini ihlal etmesi gerekmektedir.
Belirtilen çerçevede, davacı Sendikanın ve diğer Sendikaların, tüzel kişiliklerinden kaynaklanan genel hak ve fiil ehliyetine dayanarak menfaatlerini ihlal eden idari işlemlere karşı idari yargıda dava açabilecekleri açıktır.
Konuya ilişkin yasa kuralları ile yargı kararları bir arada değerlendirildiğinde, kamu görevlileri sendikalarının, tüzel kişiliklerinden kaynaklanan genel hak ve fiil ehliyetine dayanarak menfaatlerini ihlal eden idari işlemlere karşı bizzat dava açabilmeleri, üyelerinin ortak çıkarlarının korunması için ve hukuki yardım gerekliliğinin ortaya çıkması durumunda ise üyelerini veya bunların mirasçılarını temsil ederek idari yargıda dava açabilmeleri konusunda tartışma bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Yönetmeliğin idavaya konu hükmüne karşı, Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikasının, ancak, tüzel kişiliğinden kaynaklanan genel hak ve fiil ehliyetine dayanarak menfaatinin ihlal edilmesi, üyelerinin ortak çıkarlarının etkilenmesi ya da bu hükme dayanılarak üyelerinden birinin menfaatini ihlal eden bir işlem tesisi ve hukuki yardım gerekliliğinin ortaya çıkması durumunda üyesini temsil ederek dava açması mümkün olduğuna göre, bu koşulların bakılan davada gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesi gereklidir.
Yönetmeliğin davaya konu hükmünün, ders kitabı hazırlayan yayınevinin, ders kitabı üreteceği alanlar için yazar/yazarlar ile editör, dil uzmanı, görsel tasarımcı, program geliştirme uzmanı, ölçme ve değerlendirme uzmanı ile rehberlik uzmanı çalıştırdığını veya bu alanlarda hizmet satın aldığını belgelendirmesini ve söz konusu personelde bulunmaması gereken hükümlülük ve sair özellikleri düzenlediği görülmektedir.
Davacı Sendikanın Tüzüğüne göre, Sendika, Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmetleri hizmet kolunda kurulmuştur. Bu hizmet koluna, 4688 sayılı Kanun'un 41/(a) maddesine göre hazırlanan Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu Kapsamına Giren Kurum ve Kuruluşların Girdikleri Hizmet Kollarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik kurallarına göre, üniversiteler dahil olmak üzere eğitim ve öğretim kurum ve kuruluşları girmektedir. Tüzüğün 6. maddesinde Sendika'nın, Tüzüğün 2. maddesinde belirlenen hizmet koluna dahil işyerlerinde kamu görevlisi olarak çalışan ve 4688 sayılı Kanun kapsamına giren herkesi, hiçbir ayrım gözetmeksizin üyeliğe kabul edeceği düzenlenmiş, aynı Tüzüğün 3. maddesinde ise, Sendikanın, üyelerinin, emeğinin hakkını alıp insanca yaşayacak ücret almaları ve daha iyi çalışma koşullarına kavuşturulmaları, sendikal hakların en az uluslararası sözleşmeler düzeyinde olması ve bu sözleşmelerin iç hukuktaki bağlayıcılığından hareket ederek Anayasa ve yasaların çağdaş ve emekten yana değişmesi, üyelerinin sendikal ve demokratik amaçlar doğrultusundaki mücadelesinde hak ve çıkarlarının ihlal edildiği her durumda her türlü demokratik fiili ve meşru mücadele hakkının kullanılması, onlar adına gerekli hukuksal girişimde ve yardımda bulunulması, emeğin ve örgütlenmenin toplumsal yaşamdaki işlevini ve değerini, ulusal ve uluslararası düzeyde barışın, dostluğun, dayanışmanın ve işbirliğinin önemini kavramış bilinçli bir üye topluluğu ve kamuoyu yaratmak amacıyla kültürel, sanatsal, eğitsel toplantılar, şenlikler, işyeri, salon ve açık hava toplantıları ve benzeri etkinlikler düzenlenmesi, üyelerinin ve aile bireylerinin bakım, eğitim ve sağlık koşullarının düzeltilmesi, hizmet kolunda güçlü bir sendikal birlik, ülkede ve dünyada güçlü bir sendikal hareket yaratabilmek amacıyla gerekli çalışmaların yürütülmesi, işverence yürütülen eğitim, öğretim ve bilim hizmetlerinin planlanmasına, programlanmasına, yönetilmesine ve denetimine taraf olarak katılım sağlanması, eğitim ve bilim emekçilerin siyaset yapması önündeki engellerin kaldırılması, başta nitelikli eğitim ve bilim insanı olmak üzere, personel eğitiminin ve alternatif eğitim geliştirilmesini sağlamak için projeler üretilmesi ve uygulanması, üyelerini ilgilendiren atama, yer değiştirme, değerlendirme, görevde yükselme ve kararlara katılma gibi konularda adil bir düzenleme yapılması, eğitimin içeriğinin ve yönetiminin demokratikleşmesi, her kademedeki yöneticilerin işyerinde çalışanlar tarafından demokratik bir şekilde seçimle ve süreli görev almasının savunulması, eğitim emekçilerinin iş güvencesiz çalışmalarına karşı mücadele edilmesi, öğrenci ve velilerin örgütlü olarak okul süreçlerine katılmaları için çalışmalar yürütülmesi, ekolojik dengenin, tarihi ve kültürel çevrenin korunması, engelli eğitim ve bilim emekçilerinin çalışma koşullarını iyileştirici tedbirlerin alınması, okul müfredatlarına, okul öncesi eğitimden başlayarak tüm eğitim süreçlerinde kadın hakları ve kadın özgürlüğü, toplumsal cinsiyet eşitliği vb. derslerin konulmasına çalışacağı belirtilmiştir.
Dava konusu edilen düzenlemenin kapsamı ve getirilen yükümlülüğün yöneldiği sujenin yayınevleri olduğu dikkate alındığında; davacı Sendika'nın tüzel kişiliği ya da üyelerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatleri ile ilgisi bulunmayan, davaya konu söz konusu düzenlemenin iptali konusunda, davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı görüldüğünden, anılan madde yönünden davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasa'nın ''Devletin temel amaç ve görevleri'' başlıklı 5. maddesinde, ''Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.'' hükmü, ''Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi'' başlıklı 42. maddesinin 3. fıkrasında, ''Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır.'' hükmü yer almaktadır.
1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun "Genel amaçlar" başlıklı 2. maddesinde, "Türk Milli Eğitiminin genel amacı,Türk Milletinin bütün fertlerini, 1. (Değişik: 16/6/1983 - 2842/1 md.) Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk milliyetçiliğine bağlı; Türk Milletinin milli, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan ve geliştiren; ailesini, vatanını, milletini seven ve daima yüceltmeye çalışan, insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek; 2. Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek; 3. İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak; Böylece bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak; öte yandan milli birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve nihayet Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmaktır." hükmüne yer verilmiş; ''Kapsam'' başlığını taşıyan 52. maddesinde, eğitim araç ve gereçlerinin, eğitim kurumlarında kullanılacak ders kitapları ile öğretmen ve öğrencilere kaynak ve yardımcı olacak basılı eğitim malzemesini, millî eğitimin genel amaçlarının gerçekleşmesine yararlı olacak diğer eserleri ve eğitim araç ve gereçlerini kapsayacağı; ''Görev'' başlığını taşıyan 53. maddesinde, Millî Eğitim Bakanlığının, kendisine bağlı eğitim kurumlarının eğitim araç ve gereçlerini, gelişen eğitim teknolojisine ve program ve metotlara uygun olarak sağlamak, geliştirmek, yenileştirmek, standartlaştırmak, kullanılma süresini ve telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını tespit etmek, paralı veya parasız olarak ilgililerin yararlanmasına sunmakla görevli olduğu; ''Görevin yerine getirilmesi'' başlığını taşıyan 54. maddesinde, Millî Eğitim Bakanlığının eğitim araç ve gereçlerini, hazırlamak, imal etmek ve satın almak, kişilere veya kuracağı komisyonlara veya yarışmalar düzenleyerek hazırlatmak, özel kesimce hazırlananlar veya imal edilenler arasından seçmek veya tavsiye etmek suretiyle 53. maddede belirtilen görevini yerine getireceği; ''Okullarda okutulacak kitapların tespiti ve ücret ödenmesi'' başlığını taşıyan 55. maddesinin son fıkrasında, ders kitaplarının kabulü, uygunluk süresi, telif hakkı ve ücretlerle ilgili esaslar, inceleme işlemleri ve alınacak inceleme ücreti miktarı, Millî Eğitim Bakanlığınca incelettirilecek eserler için ödenecek ücret miktarı, ders kitaplarının hazırlanması ve incelenmesinde aranacak kriterler ile ders kitabı üreten yayın evlerinde aranacak kriterler, ders kitabı dışındaki diğer kitap ve eğitim araçlarının kullanımı ve bunlardan hangileri için inceleme ücreti alınacağı ve ödeneceği ile ilgili esas ve usullerin Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği; ''Yürütme, gözetim ve denetim'' başlıklı 56. maddesinde ise, eğitim ve öğretim hizmetinin, bu kanun hükümlerine göre Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Millî Eğitim Bakanlığı'nın sorumlu olduğu kurala bağlanmıştır.
10/07/2018 tarih ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 319. maddesinde, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı'nın, Bakanlığın bilimsel danışma ve inceleme organı olduğu ve evrensel değer ve standartları göz önünde bulundurarak, kalite, eşitlik ve etkililik ilkeleri ile millî ve toplumsal değerlere dayalı bir eğitim sistemi oluşturmak amacıyla, a) Eğitim sistemini, eğitim ve öğretim plan ve programlarını, ders kitaplarını hazırlatmak, hazırlananları incelemek veya inceletmek, araştırmak, geliştirmek ve uygulamaya ilişkin görüşlerini Bakana sunmak, b) Bakanlık birimlerince hazırlanan eğitim ve öğretim programları, ders kitapları, yardımcı kitaplar ile öğretmen kılavuz kitaplarını incelemek, inceletmek ve sonucunu Bakana sunmak, c) Yurtdışı eğitim ve öğretim kurumlarından alınmış, ilköğretim ve ortaöğretim diploma ve öğrenim belgelerinin derece ve denkliklerine ilişkin ilke kararlarını Bakanın onayına sunmak, ç) Eğitim ve öğretimle ilgili konularda Bakanlığın diğer birimleri ile işbirliği yapmak, görevlerini yerine getireceği düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
'Tanımlar' başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenlemenin incelenmesi;
Yönetmeliğin 34. maddesiyle yürürlükten kaldırılan mülga 12/09/2012 tarih ve 28409 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, "alan eğitimcisi/uzmanı", "taslak ders kitabıyla ilgili Millî Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim kurumlarına öğretmen olarak atanacakların atamalarına esas olan alanda en az lisans düzeyinde öğrenim görmüş veya öğretmen olarak atanmış, alanla ilgili en az doktora düzeyinde akademik kariyeri bulunan ya da fiilî olarak görev yapmış olmak kaydıyla okutman veya öğretim görevlisi olarak beşinci yılı bitirip altıncı yıldan gün almış kişi" olarak tanımlanmıştır.
Yönetmeliğin dava konusu 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise, "alan eğitimcisi/uzmanı", "fiilî olarak görev yapıyor olmak kaydıyla taslak ders kitabıyla ilgili Millî Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim kurumlarına öğretmen olarak atanacakların atamalarına esas olan alanda en az lisans düzeyinde öğrenim görmüş ya da öğretmen olarak atanmış veya ilgili alanda öğretim elemanı olarak görev yapmakta olan kişi" olarak tanımlandığı görülmektedir.
Yönetmeliğin 17. maddesinin 1. fıkrasında, Başkanlıkça inceleme işleminde görevlendirilecek "alan eğitimcileri/uzmanları", dil inceleme uzmanları, tasarım inceleme uzmanları ve çoklu tasarım inceleme uzmanlarının kayıt, seçme ve görevlendirilme işlemlerinin yapılmasını sağlayacak bir panelist veri tabanının oluşturulacağı belirtilmiş, 2. fıkrasında veri tabanı sistemine kayıt yaptıracaklar için aranacak şartlar kurala bağlanmıştır. 2. fıkranın (a) bendinde "öğretmenler" için, fiilî olarak öğretmenlik görevi yapmış olmak kaydıyla, öğretmenlikte en az beşinci yılı bitirip altıncı yıldan gün almış olma şartının aranacağı; (b) bendinde "alan eğitimcileri/uzmanları" için ilgili alanda en az doktora düzeyinde akademik kariyer yapmış olma şartının aranacağı, ancak fiilî olarak görev yapmış olmak kaydıyla okutman veya öğretim görevlisi olarak beşinci yılı bitirip altıncı yıldan gün almış olanlar için doktora derecesine sahip olmak şartının aranmayacağı hususlarına yer verilmiştir.
Yönetmeliğin 18. maddesinin 1. fıkrasında ise mülga Yönetmelikte panelin teşkilinde yer verilen "öğretmenler" çıkarılarak "her bir panelin; alan eğitimcileri/uzmanları ile dil inceleme ve tasarım inceleme uzmanlarından oluşacağı, panelde en az beş, en çok sekiz üyenin bulunacağı" belirtilmiştir.
Yönetmeliğin dava konusu 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "fiilî olarak görev yapıyor olmak kaydıyla taslak ders kitabıyla ilgili Millî Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim kurumlarına öğretmen olarak atanacakların atamalarına esas olan alanda en az lisans düzeyinde öğrenim görmüş ya da öğretmen olarak atanmış..." kişilere yönelik olarak 17. maddenin 2. fıkrasında ayrı şartlar öngörülmemiş olduğundan bu kişilerin anılan fıkranın (a) bendinde yer verilen "öğretmenler" olduğu anlaşılmaktadır.
4\. maddenin 1. fıkrasının (a) bendinde, "alan eğitimcileri/uzmanları"nın içinde sayılan "öğretmenler" için aranacak şartların 17. maddenin 2. fıkrasının (a) bendinde gösterildiği, aynı madde ve fıkranın (b) bendinde ise "alan eğitimcileri/uzmanları" için ayrıca "ilgili alanda en az doktora düzeyinde akademik kariyer yapmış olma şartının aranacağı..." yolundaki şarta yer verildiği görülmektedir.
Bu durumda, Yönetmeliğin 17. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (b) bendi hükümleriyle çelişkili ve uygulamada belirsizliğe neden oluşturacak şekilde düzenlendiği anlaşılan Yönetmeliğin 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
6\. maddesinde, "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerekir." ibaresine yer verilmemesi; yine "reklam niteliğinde öğeler içermez” ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme ile 8. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gereken kitap ve eğitim araçlarında, insan hak ve özgürlüklerini, ayrımcılık yasağına ilişkin herhangi bir içeriğe yer verilmemesine" yönelik eksik düzenlemenin incelenmesi;
12/09/2012 tarihli ve 28409 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan mülga Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin "Ders kitaplarının nitelikleri" başlıklı 6. maddesinde ders kitaplarının, temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyen ve her türlü ayrımcılığı reddeden bir yaklaşım sunacağı, reklam niteliğinde ögeler içermeyeceği düzenlenmiş; dava konusu Yönetmeliğin "Ders kitapları ve eğitim araçlarının nitelikleri" başlıklı 6. maddesinde ve "Ders kitaplarının ve eğitim araçlarının hazırlanması" başlıklı 8. maddesinde bu yönde bir düzenleme yapılmamıştır.

Davacı tarafından; Bakanlık tarafından öğrencilere okutulacak kitap ve eğitim araçlarında, öğrencilerin ayrımcılığa tabi tutulduğunu hissetmelerine neden olan ibareler ve içeriklerin mutlak şekilde yasaklanması gerektiği, kişilik gelişimleri tamamlanmamış çocuk ve gençlere her türlü ayrımcı davranışın insani değerlerle bağdaşmadığı bilincinin kazandırılması gerektiği, kitaplarda Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesine ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesine yer verilmesi gerektiği, hayatın her alanında reklam bombardımanının etkisi altında kalan, tüketim nesneni olarak görülen kişilerin yaygın ve örgün eğitime devam etmeleri sebebiyle reklamlara maruz bırakılmalarının, eğitimin bir anlamda suistimali sonucunu doğuracağı iddia edilmektedir.
Davalı idare tarafından; “Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları”nın 14/10/2021 tarih ve 31628 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan MEB Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği’nin 8. maddesinin 1. fıkrası gereği 05/11/2021 tarihinde Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nın web sitesinde “dökümanlar – ders kitaplarının incelenmesi” başlığı altında ilan edildiği, burada içerikte reklam unsurunun bulunmaması ve Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerektiğinin belirtildiği savunulmaktadır.
Anayasa'nın 5. maddesinde Devletin temel amaç ve görevinin, ... kişinin temel hak ve hürriyetlerini ... sınırlayan engelleri kaldırmaya çalışmak olduğu belirtilmiştir.
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 29. maddesinde, taraf Devletlerin çocuk eğitiminin insan haklarına ve temel özgürlüklere, Birleşmiş Milletler Andlaşmasında benimsenen ilkelere saygısının geliştirilmesi amacına yönelik olmasını kabul edeceği düzenlenmiştir.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin "Ayrımcılık yasağı" başlıklı 14. maddesinde; "Bu Sözleşme'de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır." hükmü bulunmaktadır.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 2. maddesinde “Türk Milli Eğitiminin genel amacının, Türk Milletinin bütün fertlerini, ... insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek" olduğu, 55. maddesinde "ders kitaplarının hazırlanması ve incelenmesinde aranacak kriterlerin Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği" belirtilmiştir.
İdarelerin yönetmelik ve daha alt düzenleyici işlemler ile düzenleme yetkisi, yasama organının çizdiği sınırlar içinde, başta Anayasa olmak üzere üst hukuk normlarına aykırı olmamak kayıt ve şartına bağlı olarak gerçekleşebilir. Öğretide de türevsel bir yetki olarak kabul edilen idarelerin düzenleme yetkisinin, üst normlarla getirilen hükümleri kısıtlayacak bir şekilde kullanılamayacağı idare hukukunun en temel prensiplerindendir.
Yukarıda aktarılan mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden; taslak ders kitaplarında aranacak kriterlerin 1739 sayılı Kanun'un 55. maddesinin açık hükmü uyarınca Yönetmelik ile düzenlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle, davalı idarenin "Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları'nda içerikte reklam unsurunun bulunmaması ve Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerektiğinin belirtildiği" şeklindeki savunmasına itibar edilmemiştir.
Mülga Yönetmelikte yer alan kuralların, dava konusu Yönetmelikte düzenlenmemesine ilişkin davalı idarece makul, somut, geçerli bir sebep de ortaya konulamamıştır.
Bu itibarla; dava konusu Yönetmelik hükmünün üst hukuk normlarına aykırılık teşkil ettiği ve davalı idarece takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri dikkate alınmak suretiyle kullanılmadığı anlaşılmıştır.
8\. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendindeki "Genel Müdürlükçe" ibaresinin incelenmesi;
"Ders kitaplarının ve eğitim araçlarının hazırlanması" başlıklı dava konusu madde, "Taslak ders kitabının başvurusu esnasında elektronik ortama yüklenen nüshasında; b) Arka kapak sayfası boş bırakılır. Arka kapak tasarımı, Kurulca uygun bulunanlar arasından basım aşamasında Genel Müdürlükçe belirlenir." kuralını düzenlemektedir.
Davacı tarafından, asli görevi ders kitapları ve eğitim araçlarını hazırlamak olan birim yerine, bu yetkinin Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne verilmesinin 1739 sayılı Kanun ve 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 319. maddesine aykırı olduğu iddia edilmektedir.
Dava devam ederken davalı idarece 15/10/2024 tarih ve 32693 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik değişikliği ile ilgili maddede değişiklik yapılarak maddeden, "Genel Müdürlükçe" ifadesi çıkarılmıştır.
Sonradan yürürlüğe giren Yönetmelik değişiklikliği ile iptali istenilen "Genel Müdürlükçe" ibaresinin yürürlükten kaldırıldığı görüldüğünden, ilgili kısım hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
8\. maddesinin 11. fıkrasında "Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinler dosyası” ibaresine yer verilmemesi ve 8. maddesinde "DiI’in kullanımında Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu’nun esas alınacağı” ifadesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin incelenmesi;
Dava konusu madde ile ders kitaplarının ve eğitim araçlarının hazırlanması aşamasında kitaplarda yer alması gereken genel kurallar düzenlenmiş, 11. fıkrası ile, "taslak ders kitabının başvurusu esnasında elektronik ortama yüklenen nüshasında; a) Yazarın/yazarların adı ve soyadı, varsa akademik unvanı, başvuru sahibinin adı veya adresi, amblemi; iç kapağın arka yüzünde, yazarın/yazarların dışında kitabı hazırlayanların adı, soyadı ve benzeri taslak kitabın kimliğini gösteren bilgi veya kenar süsü, sayfa numarası gibi simge ya da işaretlerin yer almayacağı, b) Arka kapak sayfası boş bırakılır. Arka kapak tasarımı, Kurulca uygun bulunanlar arasından basım aşamasında Genel Müdürlükçe belirleneceği" hüküm altına alınmıştır.
Davacı tarafından; Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinlerin taslak ile karşılaştırılmasının hazırlık aşamasında bilimsel hataların en az seviyeye indirilmesini sağlayacağı, güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu esas alınarak bir standart oluşturulmamasının, var olan standartların esas alınmamasının karmaşaya, yanlış öğrenmeye neden olabileceği iddia edilmektedir.
Davalı idare tarafından; "Başvurusu Alınacak Taslak Ders Kitaplarının Duyurusu" Kılavuzunda, başvuru sahiplerinin başvuru sürecinde taslak ders kitabında doğrudan alıntı yapılan metin ve görsellerin orijinal kaynağının kopyasını sisteme yüklemeleri gerektiğinin belirtildiği savunulmaktadır.
İdarelerin işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahip oldukları açıktır. Ancak bu takdir hakkı, serbestçe kullanılanabilecek bir keyfiyeti ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri açısından hukuka uygun olarak temellendirilmiş olgularla desteklenmelidir.
Dava konusu düzenlemenin hukuka uygunluk denetiminin, idarenin sahip olduğu takdir hakkının hukuka uygun kullanılıp kullanmadığının incelenmesi suretiyle yapılması gerekmekte olup; bu bağlamda, dava konusu düzenlemenin amaç ve kapsamı dikkate alındığında, 1739 Milli Eğitim Temel Kanunu'nda düzenlenen Türk Milli Eğitim sisteminin genel ve özel amaçlarına aykırılık teşkil etmediği kanaatine ulaşılmıştır.
8\. maddesinin 12. fıkrasının incelenmesi;
"Ders kitaplarının ve eğitim araçlarının hazırlanması" başlıklı dava konusu madde, "Azınlık okulları veya yabancılar tarafından açılmış özel okullar, kendi dillerinde okutulmak üzere hazırladıkları yahut hazırlattıkları ders kitapları ve bu kitapların yeminli mütercimlerce tercüme edilmiş bir nüshasını, incelenmek üzere ilgili hizmet birimi kanalıyla Başkanlığa gönderir. Bu kitaplar, Başkanlıkça oluşturulacak komisyonca 27 nci madde hükümlerine göre incelenir. Başvuru sahibi tarafından hazırlanmış ve okutulmakta olan ders kitapları, azınlık okullarınca kendi dillerine çevrilerek okutulmak istenmesi hâlinde ilgili hizmet birimi ile iş birliği yapılarak Başkanlıkça belirlenen usullere göre incelenir." kuralını düzenlemektedir.
Davacı tarafından, Bakanlığa bağlı azınlık okullar ile Bakanlığın denetimine tabi yabancılar tarafından açılmış özel okullara ilişkin bir ayrıma gidilmemesi gerektiği, düzenlemenin, Bakanlığa bağlı azınlık okullar ile Bakanlığın denetimine tabi yabancılar tarafından açılmış özel okullara güvensizliği yansıttığı iddia edilmektedir.
Dava devam ederken davalı idarece 15/10/2024 tarih ve 32693 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelik değişikliği ile ilgili maddede değişiklik yapılarak madde, "Azınlık okulları, kendi dillerinde okutulmak üzere hazırladıkları yahut hazırlattıkları ders kitapları ve bu kitapların yeminli mütercimlerce tercüme edilmiş bir nüshasını, incelenmek üzere ilgili hizmet birimi kanalıyla Başkanlığa gönderir. Bu kitaplar, Başkanlıkça oluşturulacak komisyonca 27 nci madde hükümlerine göre incelenir. Başvuru sahibi tarafından hazırlanmış ve okutulmakta olan ders kitapları, azınlık okullarınca kendi dillerine çevrilerek okutulmak istenmesi hâlinde ilgili hizmet birimi ile iş birliği yapılarak Başkanlıkça belirlenen usullere göre incelenir." şeklini almıştır.
Sonradan yürürlüğe giren Yönetmelik değişiklikliği ile davacının hukuka aykırılık iddiası doğrultusunda dava konusu maddeden "yabancılar tarafından açılmış özel okullar" ibaresinin çıkarıldığı görüldüğünden, ilgili kısım hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
'Panellerin oluşturulması' başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin incelenmesi;
Dava konusu düzenlemede, her bir panelin; alan eğitimcileri/uzmanları ile dil inceleme ve tasarım inceleme uzmanlarından oluşacağı, gerekli görülmesi hâlinde ölçme ve değerlendirme, program geliştirme ve rehberlik alanlarından uzmanlar veya öğretim üyeleri panelde görevlendirilebileceği, incelenecek taslak ders kitabı elektronik eğitim içeriği ekine sahip ise çoklu ortam tasarım inceleme uzmanı da panelist olarak görevlendirilebileceği, Başkanlıkça inceleme ve değerlendirme veri tabanı sistemine kayıt yaptıran alan eğitimcileri/uzmanlarının, dil inceleme uzmanları, tasarım inceleme uzmanları ve ihtiyaç hâlinde çoklu ortam tasarım inceleme uzmanları arasından, elektronik ortamda yansız seçim yoluyla görevlendirme yapılarak panel oluşturulacağı, kural altına alınmıştır.
Davacı tarafından, işkolu sendika temsilcilerinin denetimine fırsat verilmesi halinde yansız atama yapılıp yapılmadığının denetlenebileceği iddia edilmektedir.
Dairemizin 11/02/2022 tarihli ara kararı ile davalı idareden, “Savunma dilekçesinde belirtilen yeni kitap inceleme sisteminin algoritmasının ne olduğunun, nasıl işlediğinin, sistemin ne şekilde çalıştığının, bu sistemin işleyişine yönelik bir alt düzenleme bulunup bulunmadığının ve panelistlerin seçiminde objektiflik ve şeffaflığın nasıl sağlandığının davalı idareye sorulmasına” karar verilmiştir.
23/03/2022 tarihinde Danıştay Başkanlığı kayıtlarına giren ara kararı cevabında, Başkanlıkça 11/11/2021 tarih ve 36763376 sayılı yazı ile taslak ders kitaplarının inceleme ve değerlendirme işlemlerinin elektronik ortamda yapılmasını sağlayacak kitap inceleme sisteminin Türkiye’deki tüm akademisyen ve öğretmenlere açılarak hayata geçirildiği, Yönetmelikte belirtilen şartları ve nitelikleri taşıyan kişilerin başvurularını internet üzerinden yapabileceğine dair duyurunun tüm öğretmen ve akademisyenlere yapıldığı, resmi internet sitesinde 13/11/2021 tarihine panelist başvuruları için “ders kitapları ve eğitim araçları inceleme ve değerlendirme aday panelist başvuru sistemi açıldı” başlığıyla duyuru metni yayınlandığı, akademisyen ve öğretmenlerin “kitapinceleme.meb.gov.tr” adresi üzerinden yaptıkları başvuruların alındığı, başvuru yapan tüm akademisyen ve öğretmenlerin sistem üzerinde durumunun “inceleme aşamasında” olarak kaydedildiği, Yönetmelikte belirtilen şartlara uymayan akademisyen ve öğretmenlerin “reddedilmiştir” kategorisine alındığı, şartları sağlayan panelistlerin “eğitime alınmaya uygun bulunanlar” kategorisine alındığı, eğitime alınmaya uygun bulunan panelist adayı akademisyenler için cumhurbaşkanlığı uzaktan eğitim kapısı eğitim portalı üzerinden, panelist adayı öğretmenler için EBA üzerinden eğitim verildiği, eğitimi tamamlayan panelist adaylarının “eğitimi tamamlamış adaylar” kategorisine eklendiği, kayıtlı panelistlerin Yönetmeliğin 17. Maddesinde belirtilen öğretmen ve akademisyenlerden oluştuğu, böylelikle taslak ders kitaplarının incelenmesinde hem ders kitabının uygulayıcıları olan öğretmenlerin sürece dahil edilerek kitapların öğrenci seviyesine uygunluğunun ve uygulanabilirliğinin incelenmesinin, hem de akademisyenlerin sürece dahil edilerek taslak ders kitaplarındaki bilimsel verilerin güncelliğinin tespit edilmesinin sağlandığı, bu sistemde ülke genelinde görev yapan öğretmenlerden ve akademisyenlerden belirtilen şartları taşıyanların veri tabanına kayıt yaptırabildiği ve veri tabanı kayıt sisteminin sürekli olarak açık tutulduğu, taslak ders kitabı inceleme sisteminin şeffaflık ve katılımcılık üzerine kurulu, inceleme sürecini belli standartlarla Türkiye’deki tüm akademisyen ve öğretmenlere açan bir sistem olduğu, sisteme kayıt olarak eğitim alan panelistlere taslak ders kitabının kimliği ve kimliğini belli eden unsurlar gizli tutularak elektronik ortamda yansız atama yoluyla görevlendirme yapıldığı, elektronik ortamda yapılan yansız atama öncesinde ve sırasında panelistlerin kişisel bilgilerine yönelik (TC, isim, soy isim, çalışma yeri, ili, adresi vb) herhangi bir veriye erişim bulunmadığı, sistem tarafından atanan panelistlere SMS veya e-posta ile bilgilendirme yapıldığı, taslak ders kitabının inceleme işlemini kabul etmeyen panelistten sistemin otomatik atama işlemini kendisinden alarak aynı şartı taşıyan başka paneliste atama yaptığı, bu döngünün sadece sistem tarafından yürütüldüğü, atama işlemini sürece yaydığı, her bir panelde alan eğitimcileri/uzmanları, dil inceleme, tasarım inceleme ve çoklu ortam tasarım inceleme uzmanlarının bulunduğu, belirtilmiştir.
Getirilen bu yeni sistem ile çağın ve eğitimin gerekleri ile Türk millî eğitiminin genel amaç ve temel ilkelerine ve Kanuna uygun olarak Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı gözetiminde objektif ve şeffaf bir çalışmayla yapılmasının amaçlandığı görülmüş olup, söz konusu sistemin içinde bulunan kişilerin ve kurulların görev tanımlarına yer verilen düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
24\. maddesinin 1. fıkrasında, "ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenlemenin incelenmesi;
Dava konusu madde, kitapların baskı ve dağıtım sürecine ilişkin usul ve kriterleri düzenlemektedir.
Davacı tarafından, Bakanlığın ders kitapları ve eğitim araçlarının maliyetini öğrencilere yansıtmayı amaçladığı, değişiklik sonrası ders kitapları ve eğitim araçlarının öğrencilere para karşılığı satışının önünün açılacağı iddia edilmektedir.
20/10/2021 tarih ve 35152920 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Ücretsiz Ders Kitabı ve Eğitim Materyali/Yardımcı Kaynak Dağıtımına İlişkin Yönerge'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönergenin amacı; Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ücretsiz olarak dağıtılacak ders kitapları ile eğitim materyali/yardımcı kaynakların dağıtım şekline ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." hükmü; "Dağıtım" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Millî Eğitim Bakanlığı tarafından kabul edilen ders kitapları okullara ücretsiz olarak dağıtılır. (2) Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan eğitim materyali/yardımcı kaynaklar okullara ücretsiz olarak dağıtılır." hükmü bulunmaktadır.
Bilindiği gibi; normlar hiyerarşisinde yasalardan sonra gelen yönetmelikler bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanır ve yasa hükümlerine açıklık getirilmesi suretiyle bu yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanır. Yasa koyucu düzenleyeceği konularda genel prensipleri belirler ve bunun uygulanmasını yürütmeye bir başka ifadeyle idarelere bırakır. Ancak idarelerin düzenleme yapma yetkisi yasama organının çizdiği sınırlar içinde, başta Anayasa olmak üzere, Kanun, Tüzük gibi üst hukuk normlarına aykırı olmamak kayıt ve şartına bağlı olarak gerçekleşebilir.
İdarelerin düzenleyici işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve kanunlarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahip oldukları açıktır. Bu kapsamda dava konusu Yönetmelik ile bir çerçeve belirtildiği, ders kitaplarının ücretsiz dağıtılacağına ilişkin bir ifadeye yer verilmemesinin, ders kitaplarının ücretsiz dağıtılmayacağı anlamına gelmediği, yukarıda bahsedilen Yönerge ile Yönetmeliğin ücretsiz kitap dağıtımına ilişkin kısmının ayrıntısına yer verildiği görüldüğünden, düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Dava konusu Yönetmeliğin 'Tanımlar' başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "en az doktora düzeyinde akademik kariyerleri bulunan kişiler" ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme, 6. maddesinde; "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gerekir." ibaresine yer verilmemesi; yine "reklam niteliğinde öğeler içermez” ibaresine yer verilmemesine ilişkin eksik düzenleme ve 8. maddesinde "Temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyici ve her türlü ayrımcılığı reddeden nitelikleri taşıması gereken kitap ve eğitim araçlarında, insan hak ve özgürlüklerini, ayrımcılık yasağına ilişkin herhangi bir içeriğe yer verilmemesine" yönelik eksik düzenleme yönünden İPTALİNE oybirliği ile,
2\. Dava konusu Yönetmeliğin 8. maddesinin 11. fıkrasında "Türkçe, Dil ve Anlatım ile Türk Dili ve Edebiyatı kitaplarının sunumunda, eserin hazırlanmasında kullanılan orijinal metinler dosyası” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme, 8. maddesinde "DiI’in kullanımında Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu’nun esas alınacağı” ifadesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme ve 24. maddesinin 1. fıkrasında, "ücretsiz olarak dağıtılır” ibaresine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden DAVANIN REDDİNE oybirliği ile,
3\. Dava konusu Yönetmeliğin 'Panellerin oluşturulması' başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden DAVANIN REDDİNE oyçokluğu ile,
4\. Dava konusu Yönetmeliğin "Başvuru sahiplerinin sorumlulukları ve aranacak kriterler" başlıklı 5. maddesinin 1. fıkrasının EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE oybirliği ile,
5\. Dava konusu Yönetmeliğin 8. maddesinin 11. fıkrasının (b) bendindeki "Genel Müdürlükçe" ibaresi ve 8. maddesinin 12. fıkrası yönünden dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA oybirliği ile,
6\. Dava kısmen iptal, kısmen ret, kısmen ehliyet ret, kısmen karar verilmesine yer olmadığı ile sonuçlandığından, aşağıda dökümü yapılan ... TL yargılama giderinin haklılık oranına göre ... TL kısmının davacı üzerinde bırakılmasına, kalan ... TL'sinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
7\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
8\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
9\. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
10\. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere,
17/06/2025 tarihinde karar verildi.


KARŞI OY:
(X)-14/10/2021 tarih ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin 'Panellerin oluşturulması' başlıklı 18. maddesinde, "(1) Her bir panel; alan eğitimcileri/uzmanları ile dil inceleme ve tasarım inceleme uzmanlarından oluşur. Panelde en az beş, en çok sekiz üye bulunur.
(2) Gerekli görülmesi hâlinde ölçme ve değerlendirme, program geliştirme ve rehberlik alanlarından uzmanlar veya öğretim üyeleri panelde görevlendirilebilir.
(3) İncelenecek taslak ders kitabı elektronik eğitim içeriği ekine sahip ise çoklu ortam tasarım inceleme uzmanı da panelist olarak görevlendirilebilir.
(4) Başkanlıkça inceleme ve değerlendirme veri tabanı sistemine kayıt yaptıran alan eğitimcileri/uzmanları, dil inceleme uzmanları, tasarım inceleme uzmanları ve ihtiyaç hâlinde çoklu ortam tasarım inceleme uzmanları arasından, elektronik ortamda yansız seçim yoluyla görevlendirme yapılarak panel oluşturulur.
(5) Panel görevlendirme süreci etik sözleşmenin imzalanması ile tamamlanır." hükmü düzenlenmiştir.
Dava konusu Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılan 12/09/2012 tarih ve 28409 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren mülga Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin "Panellerin oluşturulması" başlıklı 18. maddesinin 5. fıkrasında, "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını izlemek üzere, ders kitaplarını hazırlayan sektörden ilgili sivil toplum kuruluşlarından birer temsilcinin gözlemci olarak panelist görevlendirme sürecine katılabileceği" düzenlenmiştir. Anılan maddenin iptali istemiyle açılan davada, Dairemizin 24/09/2020 tarih ve E:2018/5756, K:2020/3837 sayılı kararı ile "mevcut sistemde bir temsilcinin gözlemci olarak katılmasının öngörüldüğü, bunun sistemin işleyişinde şeffaflık adına getirildiği" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Dairemizin 11/02/2022 tarihli ara kararı ile "yeni kitap inceleme sisteminin algoritmasının ne olduğunun, nasıl işlediğinin, sistemin ne şekilde çalıştığının, bu sistemin işleyişine yönelik bir alt düzenleme bulunup bulunmadığının ve panelistlerin seçiminde objektiflik ve şeffaflığın nasıl sağlandığının" davalı idareden sorulmasına karar verilmiştir.
23/03/2022 tarihinde Danıştay Başkanlığı kayıtlarına giren ara karar cevabı ile, taslak ders kitapları inceleme sisteminin şeffaflık ve katılımcılık üzerine kurulu, inceleme sürecini belli standartlarla Türkiye’deki tüm akademisyen ve öğretmenlere açan bir sistem olduğu, sisteme kayıt olarak eğitim alan panelistlere taslak ders kitabının kimliği ve kimliğini belli eden unsurlar gizli tutularak elektronik ortamda yansız atama yoluyla görevlendirme yapıldığı, elektronik ortamda yapılan yansız atama öncesinde ve sırasında panelistlerin kişisel bilgilerine yönelik (TC, isim, soy isim, çalışma yeri, ili, adresi vb) herhangi bir veriye erişim bulunmadığı, sistem tarafından atanan panelistlere SMS veya e-posta ile bilgilendirme yapıldığı, taslak ders kitabının inceleme işlemini kabul etmeyen panelistten sistemin otomatik atama işlemini kendisinden alarak aynı şartı taşıyan başka paneliste atama yaptığı, bu döngünün sadece sistem tarafından yürütüldüğü, belirtilmiştir.
Bu durumda, inceleme/değerlendirme veri tabanı sistemine kayıt yaptıran öğretmen ve alan uzmanları arasından elektronik ortamda Başkanlıkça yansız atama yoluyla görevlendirme yoluyla panel oluşturulacağına ilişkin savunma göz önüne alındığında, işkolu sendika temsilcilerinin denetimine fırsat verilmesi halinde yansız atama yapılıp yapılmadığının denetlenebileceği düşüncesiyle ilgili Yönetmeliğin 'Panellerin oluşturulması' başlıklı 18. maddesinde "Panelistlerin görevlendirilmesinin yansız olarak yapıldığını incelemek üzere eğitim ve bilim hizmetleri hizmet kolunda örgütlü sendikalardan, mahalli idareler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından birer temsilci gözlemci olarak katılır.” cümlesine yer verilmemesi şeklindeki eksik düzenleme yönünden dava konusu maddenin iptaline karar verilmesi gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.