Danıştay danistay 2021/607 E. 2025/4499 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/607
Karar No : 2025/4499

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ... İmalat İnşaat Taahhüt Nakliyat Sanayi Ticaret Limited Şirketi
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Nevşehir ili, Ürgüp ilçesi hudutları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan S:... sayılı IV - a grubu (pomza) maden işletme ruhsatına ilişkin olarak, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca 46.579,00-TL, 10. maddesinin 6. fıkrası uyarınca 31.054,00-TL, 12. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 31.054,00-TL, 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca 818.206,08-TL olmak üzere toplam 926.893,08-TL idari para cezası verilmesine dair ... tarih ve E... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirket hakkında verilen idari para cezalarının her biri ayrı ayrı incelendiğinde, Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca 46.579,00-TL idari para cezası verilmesi yönünden, idarece yapılan tetkik ve tespitler çerçevesinde, davacı şirket tarafından Kanun'un 7. maddesinin 21. fıkrası hükümlerinin ihlal edildiği değerlendirilerek, verilen idari para cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı; Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 31.054,00-TL idari para cezası verilmesi yönünden, idarece yapılan tetkik ve tespitler çerçevesinde, davacı şirket tarafından Kanun'un 7. maddesinin 21. fıkrası hükümlerinin ihlal edildiği değerlendirilerek, güncel tutar üzerinden verilen idari para cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı, Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 6. fıkrası uyarınca 31.054,00-TL idari para cezası verilmesi yönünden; idarece yapılan tetkik ve tespitler çerçevesinde, davacı şirket tarafından Kanun'un 10. maddesinin 6. fıkrası hükümlerinin ihlal edildiği değerlendirilerek, güncel tutar üzerinden verilen idari para cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı; Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca 818.206,08-TL idari para cezası verilmesi yönünden ise; mahallinde yapılan tetkikte, bahse konu ruhsat alanı dışında yapılan üretimin 2017 yılında yapıldığı tespitine yer verilmişken, idare tarafından idari para cezası belirlenirken, madenin 2019 yılına ait ocak başı satış fiyatının baz alındığı, tesis edilen idari para cezasının belirlenmesinde, fiilin işlendiği/üretimin yapıldığı tarihte geçerli olan ocak başı satış fiyatının dikkate alınmamasının, Kanun maddesinin davacı aleyhine durum yaratacak şekilde yanlış yorumlanmasından kaynaklandığı, olması gerektiği gibi 2017 yılı ocak başı satış bedeli baz alınarak yapılacak hesaplamada ise; 15.202,64 ton (toplam üretim miktarı) x 19-TL/ton (ocak başı satış fiyatı -2017 yılı-) x 2 (artırım miktarı) = 577.700,32-TL idari para cezası verilmesi gerektiği, 818.206,08-TL-577.700,32-TL= 240.505,76-TL (bu madde kapsamında) fazladan idari para cezası tesis edildiği, bu itibarla, davacı şirket hakkında, maden Kanunu'nun 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca tesis edilen toplam 818.206,08-TL idari para cezasının; 577.700,32-TL'lik kısmında hukuka aykırılık, 240.505,76-TL'lik kısmında ise hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçeleriyle, dava konusu idari para cezasının 240.505,76-TL'lik kısmı yönünden iptaline, 686.387,32-TL'lik kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, faaliyetin ruhsat alanı içerisinde yapıldığı, bu hususa ilişkin olarak keşif bilirkişi incelemesi yapılmamış olduğu, saha ile ilgili olarak 7. madde izinlerinin bulunduğu, bu hususta da araştırma yapılmadığı, yine nezaretçi defteri ile faaliyet koordinatlarının uyuşmadığı hususunda araştırma yapılmadığı, davalı idarenin tespitlerinin doğrudan kabul edilmiş olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Nevşehir ili, Ürgüp ilçesi hudutları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan S:... sayılı IV - a grubu (pomza) maden işletme ruhsat sahasının, ... tarih ve ... sayılı Olur ile görevlendirilen heyet tarafından 16-20/02/2018 tarihlerinde tetkik edildiği, tetkik sonucu hazırlanan 23/07/2018 tarihli heyet raporunda; ruhsat sahasında 1. poligondaki ocak alanlarının devamı niteliğinde bulunan ve ruhsat sınırı dışında kalan alanda 2.258,037m2, 2. poligondaki ocak alanlarının devamı niteliğinde bulunan ve ruhsat sınırı dışında kalan alanda ise 19.460,025m2 olmak üzere toplam 21.718,062m2 alanda üretim faaliyetinde bulunulduğunun tespit edildiği, ortalama pomza yoğunluğunun 0,7 ton/m3, ortalama pomza kalınlığının ise 1 metre olduğu, bu itibarla ruhsat alanı dışında toplam 21.718,062 x 0,7 x 1 = 15.202,64 ton pomza üretimi yapıldığının tespit edildiği, ruhsat sahasının 1. poligonunda bulunan üretim alanlarının büyük bölümü ile 2. poligonunda bulunan üretim alanlarının tamamının ÇED,GSM, mülkiyet ve işletme izin alanlarının dışında olduğu ve daimi nezaretçi defterinde belirtilen çalışma alanlarına ait koordinatlar ile tespit edilen çalışma alanlarının koordinatlarının uyuşmadığı tespitlerine dayanılarak, davaya konu işlem ile davacı şirket hakkında; Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca güncel miktar üzerinden 46.579,00-TL, 12. maddesinin 7. fıkrası uyarınca güncel miktar üzerinden 31.054,00-TL, 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca 15.202,64 ton x 26,91TL/ton x 2 = 818.206,08-TL ve 10. maddesinin 6. fıkrası uyarınca da güncel miktar üzerinden 31.054,00-TL olmak üzere toplamda 926.893,08-TL idari para cezası verildiği, anılan işlemin iptali istemiyle ... Sulh Ceza Hakimliği'nin E:... D. İş sayılı dosyası nezdinde 11.03.2019 tarihinde dava ikame edildiği, anılan Mahkeme'ce ... tarihinde "Görevsizlik" kararı verilmesi üzerine, bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" başlıklı 31. maddesinde bilirkişi ve keşif konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiş ve "...bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır." kuralı yer almaktadır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ''Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller'' başlığını taşıyan 266. maddesinde ise; mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği kurala bağlamıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrasında; "Çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili karar, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmadan veya onüçüncü fıkraya aykırı faaliyette bulunulduğunun tespiti hâlinde 46.579 TL tutarında idari para cezası uygulanarak bu alandaki işletme faaliyetleri durdurulur. Bu ihlalleri tespit eden kamu kurum ve kuruluşu diğer ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına durumu bildirir. Bu ihlallerin ilk tespit tarihinden itibaren, ilk tespit dâhil üç yıl içinde üç kez yapıldığının tespiti hâlinde ise ruhsat iptal edilir." hükmüne, 12. maddesinin tespit tarihinde yürürlükte olan 7. fıkrasında; "Ruhsatlı, ancak üretim veya işletme izni olmadan aynı grupta üretim yapıldığının tespiti halinde, üretim faaliyetleri durdurularak 20.000 TL idari para cezası uygulanır (...)" hükmüne, 12. maddesinin tespit tarihinde yürürlükte olan 5. fıkrasında; "Ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare tarafından el konulur. Bu fiili işleyenlere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkanı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. Ruhsat alanında ruhsat grubu dışında üretim yapıldığının tespiti halinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülkî idare amirliklerince el konulur. Bu fiili işleyen kişilere, bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli il özel idaresi hesabına aktarılır. " hükmüne, 10. maddesinin tespit tarihinde yürürlükte olan 6. fıkrasında; "Daimi nezaretçinin, atandığı ruhsat sahasındaki faaliyetleri düzenli bir şekilde denetleyerek tespit ve önerilerini daimi nezaretçi defterine kaydetmesi zorunludur. Aksi takdirde daimi nezaretçi uyarılır. İkinci kez aynı ruhsat ile ilgili olarak bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda daimi nezaretçi hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır. Daimi nezaretçi defterini, daimi nezaretçi ile ruhsat sahibi veya vekili imzalar. Defterin ibraz edilmemesi veya düzenli tutulmaması hâlinde, ruhsat sahibine 20.000 TL idari para cezası verilir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davacının, dosya içerisindeki tüm iddiaları değerlendirildiğinde, maden işletme faaliyeti kapsamında yaptığı üretimlerin, ruhsat sınırları ve 7. madde izinlerine ilişkin sınırlar içerisinde bulunduğu, ruhsat sahasına bitişik konumda başkaca maden ruhsatları bulunduğu ve bu ruhsata dayalı olarak yapılan üretimlerin de davacı tarafından yapılmış gibi kabul edildiği hususlarının öne sürülmüş olduğu ve bu hususların yapılacak olan bilirkişi incelemesi neticesinde açıklığa kavuşturulması gerektiği, Mahkemece bilirkişi incelemesi taleplerinin dikkate almadığı, eksik inceleme neticesinde verilen kararda hukuka uygunluk bulunmadığı iddialarıyla Bölge İdare Mahkemesi kararının temyiz edildiği anlaşılmaktadır.
Davacının söz konusu iddialarının yerinde olup olmadığının, üretim yapılan koordinatların ruhsat sınırları ve 7. madde izinlerine ilişkin sınırlar içerisinde olup olmadığı hususlarının yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak inceleme sonucu ortaya çıkan veriler değerlendirilmek suretiyle dava konusu işlemin sebep yönünden hukuka uygunluk denetiminin yapılması gerekirken, eksik inceleme neticesinde verilen kararda hukuka uygunluk bulunmamıştır.
Bu durumda, dava konusu uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için, dava konusu işlemin gerekçesi olarak belirtilen hususları aydınlatacak şekilde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak işin esası hakkında karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin kısmen iptali ve kısmen reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
5\. Kesin olarak 13/05/2025 tarihinde esasta oybirliği, gerekçede oyçokluğu ile karar verildi.


KARŞI OY :
(X)- Dava, Nevşehir ili, ... ilçesi hudutları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan S:... sayılı IV - a grubu (pomza) maden işletme ruhsatına ilişkin olarak, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca ...-TL, 10. maddesinin 6. fıkrası uyarınca ...-TL, 12. maddesinin 7. fıkrası uyarınca ...-TL, 12. maddesinin 5. fıkrası uyarınca ...-TL olmak üzere toplam ...-TL idari para cezası verilmesine dair ... tarih ve E... sayılı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, 16-20/02/2018 tarihli mahallinde tetkik tutanağında, davacı şirket yetkilisinin "işletme ruhsatının önceden bölünen ruhsat olduğu, ruhsatın dışındaki ocakların kendileri tarafından çalıştırılmadığı, ruhsatla ilgili yıllık üretim beyanlarının işletme izin alanı ve dışındaki ocakları kapsadığı" yolunda beyan verdiği görülmektedir.
Bu haliyle, davacı şirket yetkilisi, ruhsatla ilgili yıllık üretim beyanlarının işletme izin alanı ve dışındaki ocakları kapsadığı açıkça beyan ettiğinden, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12/5. maddesine göre "kaçak üretim" yapıldığı anlaşılmış olup, bu kapsamda 2018 yılında yapılan tetkik neticesinde fiilin sübut bulduğu görülmekle, anılan madde kapsamında verilecek idarî para cezasının 2018 yılı tutarlarına göre hesaplanması gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu işlemin kısmen iptali ve kısmen reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşüncesiyle, oluşan çoğunluk kararına gerekçe yönünden katılmıyorum.