Danıştay danistay 2021/5083 E. 2025/6391 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/5083
Karar No : 2025/6391

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR : 1- (DAVALI) ... Müdürlüğü

2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) ... Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Hay. Yem. Ürt. San. Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Mersin ili, Akdeniz ilçesi, ... Köyü, ... Mevkiinde bulunan ... Çimento San. ve Tic. A.Ş. uhdesinde bulunan ... sicil sayılı II (a) grubu maden (kalker) işletme ruhsatının süresinin uzatılmaması yolunda yapılan 21/05/2017 tarihli başvurunun davalı idarece cevap verilmeyerek zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ruhsat alanı 87,50 hektar olan ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği belirtilen 25 hektarlık sınırdan daha büyük bir alanı kapsadığı anlaşılan faaliyet konusunun ÇED sürecine tabi olduğu ve ÇED Gerekli Değildir kararı verilemeyeceğinin anlaşıldığı, ÇED Gerekli Değildir Belgesi esas alınmak suretiyle verilen maden işletme izninde hukuka uyarlık bulunmadığı, bu nedenle hukuka aykırı olan maden işletme izni nedeniyle, işletme ruhsatının süresinin uzatılmaması yolunda yapılan 21/05/2017 tarihli başvurunun davalı idarece cevap verilmeyerek zımnen reddine dair işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, Sicil:... sayılı ruhsat ile ilgili olarak ruhsat sahibi firma tarafından GSM, arazi mülkiyet izni ile birlikte Çevre ve Orman Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğü'nün 27/03/2007 tarih ve 3169 sayılı ve 9,96 hektarlık alan için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı"nın da tevdi edilmesine müteakip 9,90 hektar alana işletme izni düzenlendiği, 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili mevzuatlarında ruhsat alanı ile işletme izin alanının aynı olması gerekliliğini belirtir herhangi bir hüküm bulunmadığı, sahada madencilik faaliyetlerinin yapılabileceği alan sadece işletme izin alanı olmadığı, Maden kanunun 7'inci maddesine göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatının kesişim gösterdiği alan kadar olduğu, anılan ruhsat işletme izni düzenlenmesinde 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili mevzuatlarına aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil tarafından, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 6592 sayılı Kanun ile değişik 1. ve 2. fıkralarında maden ruhsatlarının nasıl ve ne şekilde uzatılacağının kurala bağlandığı, temdit taleplerinde idarenin takdir hakkı bulunmadığı, zorunlu izinlerin tamam olmaması halinde işletme ruhsatı uzatılmasına karşın, işletme izninin uzatılmayacağı, somut olaya gelindiğinde ise kendilerine işletme izninin verilmemesini gerektirecek hiçbir husus bulunmadığı, izinlerinin tam ve eksiksiz olduğu, verilen kararın Maden mevzuatına açıkça aykırı olduğu, Çed gerekli değildir belgesinin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 703 sayılı KHK ile 3213 sayılı Maden Kanunu'na eklenen Geçici 33. madde ve 15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 766. maddesi uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı hasım mevkiden çıkarılıp Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü hasım mevkine alınarak gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirket tarafından, Mersin ili, Akdeniz ilçesi, ... Köyü, ... Mevkiinde bulunan ... Çimento San. ve Tic. A.Ş. uhdesinde bulunan ... sicil sayılı II (a) grubu maden (kalker) işletme ruhsatının süresinin uzatılmaması yolunda yapılan 21/05/2017 tarihli başvurunun davalı idarece cevap verilmeyerek zımnen reddine dair işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde maden işletme ruhsatı, "İşletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesi"; maden işletme izni ise "Bir madenin işletmeye alınabilmesi için izin" şeklinde tanımlanmıştır. (dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan haliyle) "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma işlemlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarına maden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacak yatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak, temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmak kaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlama getirilebilir. İlk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda müracaatın yapılacağı alanlar diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar gözönüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabilir. Kısıtlama gerekçesi ortadan kalkan alanlar ihale yoluyla aramalara açılır. Bu Kanun dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlama ancak kanun ile düzenlenir.
" hükmü, 21. fıkrasında "Çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili karar, işyeri açma ve çalışma ruhsatı, mülkiyet izni olmadan veya on üçüncü fıkraya aykırı faaliyette bulunulduğunun tespiti hâlinde 30.000 TL tutarında idari para cezası uygulanarak bu alandaki işletme faaliyetleri durdurulur. Bu ihlallerin üç yıl içinde üç kez veya daha fazla yapıldığının tespiti hâlinde ise ruhsat iptal edilir.” hükmü yer almaktadır. "İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi" başlıklı 24. maddesinin 1. fıkrasında, "I. Grup (b) bendi ve II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için ihale bedelinin yatırılmasından itibaren iki ay içinde, diğer maden grupları için arama ruhsat süresi sonuna kadar, yetkilendirilmiş tüzel kişilerce maden mühendisinin sorumluluğunda hazırlanmış işletme projesi ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe verilir. Proje ile birlikte projenin uygulanabilmesi için gerekli olan mali yeterliliğine ilişkin belgeler ve genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimi hesabına işletme ruhsat taban bedelinin yatırıldığına dair belgenin Genel Müdürlüğe verilmesi zorunludur. Aksi hâlde talep reddedilir." hükmü, 2. fıkrasında, "Projedeki teknik eksiklikler, 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcun bulunmadığına ilişkin belge ve işletme ruhsat bedeli yapılan bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanır. Eksikliklerini verilen sürede tamamlamayanlara 20.000 TL idari para cezası uygulanarak süre üç ay daha uzatılır. Bu süre sonunda eksikliklerini tamamlamayanların talepleri kabul edilmez ve yatırılan işletme ruhsat bedeli iade edilir. Taleplerin uygun görülmesi hâlinde bir ay içinde işletme ruhsatı düzenlenir. Süre uzatım işlemlerinde birinci fıkra ve bu fıkra hükümleri uygulanır." hükmü,11. fıkrasında, (Değişik onbirinci fıkra: 4/2/2015 – 6592/13 md.) 7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, ... Çimento San. ve Tic. A.Ş. uhdesinde bulunan ... sicil sayılı II (a) grubu maden (kalker) maden ocağı için 16/03/2006 yürürlük tarihli maden arama ruhsatı verildiği, 21/05/2007 yürürlük tarihli II. grup maden işletme ruhsatı verildiği, 9,90 hektarlık alan için 25/02/2009 yürürlük tarihli kalker işletme izninin düzenlendiği, 87,50 hektarlık sahanın 9,90 hektarlık kısmında işletilmesi planlanan maden ocağının, 9,96 hektarlık kısmı için 27/03/2007 tarih ve 3169 sayılı ÇED Gerekli Değildir belgesinin alındığı, ruhsat sahibi ... Çimento San. ve Tic. A.Ş tarafından 29/12/2016 tarihli başvuru dilekçesiyle temdit talebinde bulunulduğu, davalı idarece Maden Kanunu'nun 24. maddesi kapsamında değerlendirme yapılarak mevzuat kapsamında gerekli izinlerin mevcut olduğundan bahisle davalı idarenin... tarih E:... sayılı Oluru ile ... sicil sayılı ruhsat sahası için 21/05/2017 tarihinden itibaren geçerli 10 yıl süreyle temdit edildiği ve 14/09/2017 tarihinden geçerli 32,04 hektar alana kalker işletme izni düzenliği görülmektedir.
Bakılan davada; maden üretim faaliyetlerinde bulunulabilmesi için ilgililer tarafından önce maden işletme ruhsatının alınması gerektiği, ancak maden işletme ruhsatının maden üretimi yapılabilmesi için yeterli olmadığı, maden işletme ruhsatının, ilgilisine işletme faaliyetlerini yürütülebilmesi için gerekli izinleri alabilmesi amacıyla verilen bir yetki belgesi olduğu, ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde Kanun'un 7 nci maddesine göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirmesi kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili diğer izinlerin alınarak Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izninin düzenlenmesi gerektiği, başka bir deyişle çevresel etki değerlendirmesi kararının işletme ruhsatı düzenlendikten sonra alınması gereken izinler içerisinde bulunduğu, bu kapsamda işletme ruhsatının maden istihracı için tek başına yeterli olmadığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, Mahkemece dava konusu işlemin ruhsat süresinin uzatılmaması istemi yönünden incelenmesi gerektiği, ruhsat sahibi ... Çimento San. ve Tic. A.Ş. tarafından davalı idareye yapılan 29/12/2016 tarihli temdit başvurusunun 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamında değerlendirilerek zorunlu izinlerin mevcut olduğundan bahisle 22/08/2017 tarih E:805421 sayılı Olur ile uygun görüldüğü, ayrıca alınan işletme izni bakımdan Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından 27/03/2007 tarihli Çed gerekli değildir kararı verildiğine dair belgesinin mevcut olduğu, söz konusu belgenin geri alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin iptal edildiğine ilişkin ... İdare Mahkemesinin ... tarihli E:..., K... sayılı kararının Danıştay 14. Dairesi'nin 30/01/2013 tarih, E:2012/5877, K:2013/355 sayılı kararıyla, davacılar tarafından Mersin ili, Merkez, ... köyü sınırları içerisinde 9,96 hektarlık alanla ilgili olarak ... Çimento San. ve Tic. A.Ş.’ye ait İR:... sayılı kalker ocağı işletmesi için verilen ...gün ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının geri alınması istemiyle yapılmış herhangi bir başvuru bulunmamasına rağmen, İdare Mahkemesince davanın konusunun, Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir kararının geri alınması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlem olarak alınması suretiyle hüküm kurularak verilen kararda hukuki isabet bulunmadığından bozulmasına karar verildiği, bozma kararına uyularak ... İdare Mahkemesinin E:... K:... sayılı kararıyla, bakılmakta olan davanın, ... İdare Mahkemesinin E:... sayısına kayıtlı dava ile, konusu, tarafları ve sebebi aynı olan dava olmasından dolayı derdestlik nedeniyle davanın esasını inceleme olanağı bulunmadığından davanın derdestlik nedeniyle reddine karar verildiği, bu kararın Danıştay 10. Dairesinin 12/03/2019 tarih, E:2016/5927, K:2019/1960 sayılı kararıyla onandığı, Danıştay 2. Dairesinin 20/10/2021 tarih, E:2021/5237, K:2021/3563 sayılı kararıyla da karar düzeltme isteminin reddine karar verildiği görülmüştür.
Bu durumda, Maden Kanunu'nun ilgili maddeleri uyarınca usûlüne uygun olarak yapılan müracaatla birlikte işletme ruhsatı hakkının doğduğu, işletme ruhsatının iptal edilmesi nedenleri olarak Maden Kanunu'nun yukarıda aktarılan hükümlerinde sayılan şartların ihlal edildiğine ilişkin dosyada herhangi bir bilgi ve belgenin bulunmadığı, davacı şirketin iddialarının çevresel etkilere ilişkin olduğu ancak dava konusu edilen işlemin "maden işletme ruhsatı süresinin uzatılmamasına" ilişkin olduğu, bu yönüyle bu iddiaların söz konusu madenin işletilebilmesi için alınması gerekli çevresel izinlere ilişkin olarak açılacak davalarda değerlendirmeye alınabileceği dikkate alındığında, hukuken gerekli şartları haiz olarak süresi uzatılan dava konusu işletme ruhsatında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 02/07/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.