Danıştay danistay 2021/3992 E. 2025/6191 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3992
Karar No : 2025/6191

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Madencilik Sanayi ve Ticaret A. Ş.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Eyüp ilçesi sınırlarında bulunan, davacı şirkete ait ... sayılı II(a) grubu işletme ruhsat sahasının 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca tetkik edilmesi sonucu, tespit edilen aykırılıklar nedeni ile aynı Kanun'un 10. maddesinin 6. fıkrası kapsamında 25.098,00-TL, 10. maddesinin 7 ve 8. fıkrası kapsamında 62.743,00-TL, 12. maddesinin 4. fıkrası kapsamında 317.041,30-TL ve 24. maddesinin 12. fıkrası kapsamında 62.743,00-TL olmak üzere toplam 467.625,30 TL idari para cezası verilmesine ilişkin, Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; İstanbul ili, Eyüp ilçesi sınırlarında bulunan, davacı şirkete ait ... sayılı II(a) grubu işletme ruhsat sahasının 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca tetkik edilmesi sonucu, tespit edilen aykırılıklar nedeni ile aynı Kanun'un 10. maddesinin 6. fıkrası kapsamında 25.098,00-TL, 10. maddesinin 7 ve 8. fıkrası kapsamında 62.743,00-TL, 12. maddesinin 4. fıkrası kapsamında 317.041,00-TL ve 24. maddesinin 12. fıkrası kapsamında 62.743,00-TL olmak üzere davacı şirkete toplamda 467.625,30 TL idari para cezası verildiği, ancak verilen cezalar kalem kalem değerlendirildiğinde davacı şirkete ceza verilmeden önce aynı Kanun'un 10/3. maddesi uyarınca kullandırılması gereken düzeltme hakkının kullandırılmadığı, düzeltme hakkı kullandırılmadan aynı Kanun'un 10. maddesinin 6. fıkrası kapsamında 25.098,00-TL ceza verildiği, davacı şirketin beyanları ve stok miktarının ve kapasite kullanımının, ayrıca satış ve üretim rezerv sahalarının da belirlenerek hesaplanması gerektiği halde bu hususların yerine getirilmediği, tahakkuk eden cezanın karşılıklı olarak tüzel kişilik olan firmanın aktif varlıkları ve VUK gereğince Mali Yükümlülüklerini yerine getirirken beyanda bulunduğu satışlarının ödenecek vergi ve yasal yükümlülükler karşılığını yerine getirdiğinin ve gerek faliyet raporları gerekse mali veriler defter kayıtlarından bilirkişilerce tespit edildiği, uygulama esaslarına göre herhangi bir farklılık ya da eksiklik anlamında taleplerin oluşması ve bu durumlara bağlı ek süre tespitleri ile yapılması gerektiği, bu hususlar yerine getirilmeden davacı şirkete mevzuata aykırı şekilde aynı Kanun'un 24/12 maddesi (Değişik 12. fıkrası ile 28/11/2017 7061/49 md) uyarınca 62.743,00-TL idari para cezası verildiği, davacı şirketin üretim ve sevkiyatını tam olarak süresinde bildirilmediği belirtilse de Kanun'un 12/4 maddesinde üretim ve sevkiyatın bildirilmediği hususu yer aldığından tahakkuk eden cezanın karşılıklı olarak tüzel kişilik olan firmanın aktif varlıkları ve VUK gereğince Mali Yükümlülüklerini yerine getirirken beyanda bulunduğu satışlarının ödenecek vergi ve yasal yükümlülükler karşılığını yerine getirdiğinin ve gerek faliyet raporları gerekse mali veriler defter kayıtlarından bilirkişilerce tespit edildiği, uygulama esaslarına göre herhangi bir farklılık ya da eksiklik anlamında taleplerin oluşması ve bu durumlara bağlı ek süre tespitleri ile yapılması gerektiği, bu hususlar yerine getirilmeden davacı şirkete doğrudan Kanun'un 12/4. maddesi uyarınca 317.041,30-TL idari para cezası verildiği, davacı şirkete ait sahada 2014, 2015 ve 2017 yıllarında beş yıl içinde üç yıllık sürede yapılan toplam üretim miktarının proje yıllık üretim beyanının %10'unundan az olduğundan bahisle, bu ceza şart uygulamasında da yıllara sari üretim programı olarak değerlendirildiğinde hangi dönemden ne kadarlık fark oluştuğu ve dönem sonu olarak bakıldığında onaylanan proje ile gerçekleşen proje arasındaki farklılıkların dönemsel tespitinin son beş yıla göre yapılmadığı ve 3 yıllık üretim miktarı referans aralığına göre tespit edildiği, Maden Yönetmeliğinin 37/1. maddesine göre 5 yıllık sürenin herhangi 3 yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen 1 yıllık üretim miktarının %10'undan daha az olması halinde idari para cezası uygulanacağının belirtildiği, davacı şirketin denetim tarihinden önceki dönemde mevzuata aykırı bir şekilde eksik üretiminin bulunmadığı, davacı şirkete mevzuata aykırı şekilde 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca 62.743,00-TL idari para cezası verildiği anlaşıldığından, davacı şirkete toplamda 467.625,30 TL para cezası verilmesine ilişkin, Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı dava konusu işleminde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, mahallinde tetkik heyetince düzenlenen raporda sevk fişlerinde yapılan kontrolde 92.629,91 ton sevkiyat yapıldığının tespit edilmesine rağmen nezaretçi defterine 83.250,36 ton olarak kaşıt edildiği, 2017 yılı üretimi olarak gösterilen üretimin google earth görüntüleri üzerinde yapılan incelemede, 2016 yılında yapıldığının tespit edildiği, 2017 yılı üretiminin tesis yapılan alandan yapıldığının belirtildiği, ancak ilgili tesislerin 18/08/2016 tarihinde yapıldığının görüldüğü ve 16/04/2017 tarihi ile 23/04/2018 tarihli görüntüler ile arasında fark olmadığı, ayrıca 2014, 2015 ve 2017 yılı üretim beyanlarının proje üretim beyanının %10'undan az üretim yapıldığının açık olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, davalı idarece google earth üzerinden yapılan inceleme ile üretimin 2016 yılında yapıldığının tespitinin hukuka aykırı olduğu, daimi nezaretçi defterinin usulüne uygun şekilde düzenlendiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen bozulması, kısmen gerekçe değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
İstanbul ili, Eyüp ilçesi sınırlarında bulunan, davacı şirkete ait ... sayılı II(a) grubu işletme ruhsat sahasının 3213 sayılı Maden Kanunu uyarınca tetkik edilmesi sonucu, tespit edilen aykırılıklar nedeni ile aynı Kanun'un 10. maddesinin 6. fıkrası kapsamında 25.098,00-TL, 10. maddesinin 7 ve 8. fıkrası kapsamında 62.743,00-TL, 12. maddesinin 4. fıkrası kapsamında 317.041,00-TL ve 24. maddesinin 12. fıkrası kapsamında 62.743,00-TL olmak üzere toplam 467.625,30 TL idari para cezası verilmesine ilişkin, Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle ... Sulh Ceza Hakimliği'inde açılan davada alınan bilirkişi raporu sonrasında ... tarih ... D.İş sayılı kararla cezanın kaldırılmasına karar verildiği, idarenin yaptığı itirazı inceleyen ... Sulh Ceza Hakimliği'nin ... tarih ... D.İş sayılı kararıyla ... Sulh Ceza Hakimliği'nin ... tarih ... D.İş sayılı kararının kaldırılarak davanın görev yönünden reddi üzerine idare mahkemesinde bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 6. fıkrasında "Daimi nezaretçinin, atandığı ruhsat sahasındaki faaliyetleri düzenli bir şekilde denetleyerek tespit ve önerilerini daimi nezaretçi defterine kaydetmesi zorunludur. Aksi takdirde daimi nezaretçi uyarılır. İkinci kez aynı ruhsat ile ilgili olarak bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda daimi nezaretçi hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır. Daimi nezaretçi defterini, daimi nezaretçi ile ruhsat sahibi veya vekili imzalar. Defterin ibraz edilmemesi veya düzenli tutulmaması hâlinde, ruhsat sahibine 20.000 TL idari para cezası verilir." hükmüne, aynı maddenin 7. fıkrasında " Gerçek dışı veya yanıltıcı beyanda bulunmak suretiyle Kanun hükümlerinin uygulanmasını engelleyen ve/veya haksız surette hak iktisap eden ruhsat sahiplerine 50.000 TL idari para cezası verilir. Bu fıkranın ikinci kez ihlâli halinde bir önceki ceza katlanarak uygulanır. Üç yıl içinde madde hükümlerinin üç kez ihlal edilmesi halinde ruhsat iptal edilir." hükmüne, aynı Kanun'un 12. maddesinin 4. fıkrasında " Denetim ve inceleme sonucunda, yaptığı üretim ve sevkiyatı bildirmediği tespit edilen ruhsat sahiplerine, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet hakkının beş katı tutarında idari para cezası verilir." hükmüne; 24. maddesinin 12. fıkrasında " Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim miktarı projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %30’undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere, geriye doğru üç yıllık dönemlerde yaptığı toplam üretim miktarı projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %30’undan daha az olması durumunda ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir. Bu fıkra kapsamında beş yıl içerisinde iki defa idari para cezası uygulanması halinde ruhsat iptal edilir. Yılların belirlenmesi, takvim yılı hesabına göre yapılır. Dönemlerin hesaplanmasında, işletme izninin verildiği yıl ile üretime ilişkin tespitin yapıldığı yıl dikkate alınmaz. Ancak mücbir sebepler, beklenmeyen haller veya Genel Müdürlük tarafından kabul edilen işletme projesi ve termin planına göre madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve/veya dekapaj için geçirilen süreler, projede beyan edilen yıllık üretim miktarı ile orantılı olarak dikkate alınır. Bu fıkrada geçen idari para cezası hariç diğer oranları iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye ve ruhsat türlerine göre farklılaştırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlıkta İlk derece Mahkemesince kanundaki görev değişikliği sebebiyle idari yargıda dava açılmadan önce Sulh Ceza Mahkemesince dosya üzerinde yaptırılan bilirkişi raporu esas alınarak karar verilmiştir.
Ancak Mahkeme kararına dayanak alınan bilirkişi incelemesinin dosya üzerinden yapıldığı, ilgili bilirkişilerce, dava konusu idari para cezalarının bir kısmı için değerlendirme yapılırken, davacının uyarılarak eksiklikleri gidermesi amacıyla davacıya ek süreye bağlı düzeltme hakkı tanınması gerektiği şeklinde, mevzuatta yer almayan olgulara dayanılarak görüş verildiği, rapordaki tespitler esas alınarak dava konusu idari para cezası verilmesine ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı belirtilmişse de, söz konusu bilirkişi raporunun yeterli inceleme yapılmaksızın ve somut tespitler içermeksizin oluşturulduğu ve raporun bu haliyle hükme esas almaya uygun olmadığı görülmektedir. Dolayısıyla Sulh Ceza Mahkemesince dosya üzerinden yaptırılan bilirkişi incelemesine dayanılarak verilen temyize konu kararda hukuka uygunluk bulunmamıştır.
Dosya kapsamında davalı idarece Google Earth görüntüleri ile birlikte son durum imalat haritaları incelenerek verilen idari para cezasına konu fiillerin sabit olduğu anlaşıldığından her bir madde için verilen idari para cezası miktarları yönünden temyiz incelemesi yapılmıştır.
Dava konusu işlemle Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 6. fıkrası kapsamında verilen idari para cezası yönünden:
Davacının daimi nezaretçi defterini usulüne uygun düzenlemediğinden (üretim miktarının gerçeği yansıtmaması nedeniyle) idari para cezası verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamıştır. Ancak bu fiilin 2016 yılında gerçekleştiği dikkate alındığında bu fiil yönünden 2016 yılı için geçerli olan idari para cezası verilmesi gerekmekteyken dava konusu işlem tarihi itibarıyla geçerli olan miktar üzerinden verilen idari para cezasında bu yönden hukuka uygunluk bulunmadığından temyize konu Mahkeme kararının sonucu itibarıyla hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Dava konusu işlemle Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 7-8 fıkraları kapsamında verilen idari para cezası yönünden:
Davalı idarece mahallinde yapılan tetkik sonucu tespit edilen 2016 yılında gerçekleştirilen 92.629,91 ton üretimin beyan edilmemesi fiilinin sabit bulunduğundan idari para cezası verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamıştır. Ancak bu fiilin 2016 yılında gerçekleştiği dikkate alındığında bu fiil yönünden 2016 yılı için geçerli olan idari para cezası verilmesi gerekmekteyken dava konusu işlem tarihi itibarıyla geçerli olan miktar üzerinden verilen idari para cezasında bu yönden hukuka uygunluk bulunmadığından temyize konu Mahkeme kararının sonucu itibarıyla hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Dava konusu işlemle Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 4. fıkrası kapsamında verilen idari para cezası yönünden:
Ruhsat sahasında 2016 yılında yapıldığı tespit edilen üretimin gerçeğe aykırı şekilde 2017 yılında beyan edilmesi ile üretim ve sevkiyatın tam olarak süresinde bildirilmediğinden bahisle verilen idari para cezasına esas tespitin, davalı idarece Google earth görüntülerine dayanılarak ortaya konulduğundan idari para cezası verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamıştır. Beyan edilmeyen maden miktarı yönünden idare ile davacı arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlık anılan üretimin, 2016 mı 2017 yılında mı yapıldığından kaynaklanmaktadır. 2017 yılında yapılan üretimin tesis kurulmak istenilen yerden üretilen madenden oluştuğunun beyan edildiği ancak Google earth görüntülerinden ilgili tesislerin 18/08/2016 tarihli görüntülerde kurulmuş olduğu tespit edildiğinden davacı tarafından 2017 yılında yapıldığı belirtilen üretimin 2016 yılında yapılmış olduğu açıktır. Davacı tarafından 2017 yılında yapıldığı beyan edilen üretim 2016 yılında yapıldığı anlaşıldığından, 2016 yılına ait ocak başı satış fiyatı esas alınarak idari para cezası hesaplaması yapılması gerekmekteyken 2017 yılı ocak başı satış fiyatının yeniden değerleme oranında artırılması sonucu bulunan miktar üzerinden idari para cezası hesaplanmasında hukuka uygunluk bulunmadığından temyize konu Mahkeme kararının sonucu itibarıyla hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Dava konusu işlemle Maden Kanunu'nun 24. maddesinin 12. fıkrası kapsamında verilen idari para cezası yönünden:
Ruhsat sahası için 25/02/2011 tarihinde işletme izni düzenlendiği, 2014 , 2015 ve 2017 yıllarında beş yıl içinde üç yıllık sürede yapılan toplam üretim miktarının proje yıllık beyanının %10 'undan az olduğu tespit edildiğinden verilen idari para cezasının, davacı tarafından 2014 yılı için 15.000 ton, 2015 yılı için üretim yapılmadığı, 2017 yılı için de üretim yapılmadığı dikkate alınarak verildiği anlaşılmaktadır.
2014 ve 2015 yılları beyanları için taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamakta olup, 2017 yılında yapıldığı beyan edilen üretimin 2016 yılında yapılmış olduğu anlaşıldığından bu yıl için üretim yapılmadığı anlaşıldığından davacı adına idari para cezası verilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. İdari para cezasının miktarının ise tespit tarihi olan 2018 yılı için geçerli miktar üzerinden verildiğinden bu kısma yönelik dava konusu işlemin iptali kararında hukuki isabet bulunmamış olup aksi yönde verilen kararın bozulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki .... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kısmen reddine, kısmen kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının
a) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Maden Kanunu'nun 24/12 maddesi uyarınca verilen idari para cezası yönünden verilen kararın BOZULMASINA,
b) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Maden Kanunu'nun 10/6 maddesi, 10/7-8 maddesi, 12/4 maddesi uyarınca verilen idari para cezalarına ilişkin kararın yukarıda yer verilen GEREKÇE İLE ONANMASINA
3\. Dosyanın bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 25/06/2025 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi.


KARŞI OY :
(X)- Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olup, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenler anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.