Danıştay danistay 2021/3555 E. 2025/5730 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/3555
Karar No : 2025/5730

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVACI) : ... Gübre Nakliye Hayvancılık Sanayi ve Tic Ltd Şti
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mersin ili, Tarsus ilçesi, ... Köyü sınırları içinde yer alan 54.016,88 m² lik alanda maden işletme ve maden tesis izin talebinin reddine ilişkin davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile bildirilen ... tarih ve ... sayı komisyon kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; izin talep edilen sahanın Endemik ve Korunması Gereken Nadir Ekosistem Alanı olan ve "Anadolu Diagonali" denilen kısıtlı alana rastladığı ve izin talep edilen sahanın kısıtlı alana rastladığından bahisle kısıtlı alanlara ilişkin rapor hazırlanarak konunun Değerlendirme Komisyonuna sunulduğu, söz konusu raporda Orman Bölge Müdürlüğü Yetkililerinin görüşünü içeren kısmında "Tarsus Orman İşletme Müdürlüğü sınırları dahilinde 175.0 Ha alanda Eshab-ı Keyhf Bal Ormanı bulunduğu, bu alanda kızılçam, badem, akasya, harnup, fıstıkçamı, biberiye, alıç, servi, jojoba dikimi yapıldığı, zeytin, biberiye, fıstıkçamının ayrıca tespit edildiği, alanın 700 m uzaklığında bulunduğu, ... tarih ve ... varaka nolu suç tutanağı ile 25278m2 alanda izinsiz maden ocağı açma, ... tarih ve ... varaka nolu suç tutanağı ile 4854,80m2 alanda izinsiz maden ocağı açma zabıtlarının tutulduğunun tespit edildiği, yeni talep alanına izin verilmesinin uygun olmayacağı" değerlendirmelerine yer verildiği, akabinde Değerlendirme Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile "yapılmak istenen madencilik faaliyetinin bulunduğu alanın Endemik ve Korunması Gereken Nadir Ekosistem kriterlerine göre yapılan değerlendirmesinde, Orman Kanununun 16. maddesine göre izin verilmesinde ormancılık açısından sakınca bulunduğuna" karar verildiği, her ne kadar Mahkemelerinin 10/10/2018 tarihli ara kararı uyarınca yerinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonrası Mahkeme kayıtlarına giren bilirkişi raporunda, izin istenen alanda herhangi bir endemik türe mevsimsel olarak rastlanılmadığı belirtilmiş ise de, davalı idarece; orman izni istemiyle yapılan başvurunun değerlendirilmesinde takdir hakkının izin verilmeme yönünde kullandığı, davacı şirketin izinli alanda mevzuat hükümlerine uygun madencilik faaliyeti yürütmediğine ilişkin tutulan tutanaklar ve söz konusu alanın doğal özelliği de göz önüne alınarak izin verilmeme gerekçelerinin hukuken geçerli somut bilgi ve belgelerle ortaya konulduğu, Endemik ve Korunması Gereken Nadir Ekosistem Alanı olan ve Anadolu Diagonali denilen kısıtlı alana rastlayan sahada, 54.016,88 m² saha için açık işletme izni verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, orman izni talep edilen bölgenin, uhdesinde bulunan İR:... sayılı ruhsata ilişkin "Açık İşletme İzni ve Altyapı Tesis (Yol) İzni Vaziyet Planı"ndan anlaşılacağı üzere, izni devam eden alanlar ile mülkiyeti şirkete ait olan bölgenin tam ortasında kalan, endemik bitkinin yetişme imkanının olmadığı, bir kaç yıl önce de endemik varlığa rastlanmadığına dair komisyon raporu olan bölgeyi kapsadığı, dosya kapsamındaki 11/01/2019 tarihli bilirkişi raporunda ise her bilirkişi tarafından ayrı ayrı ve büyük puntolarla endemik bitkiye rastlanmamıştır notu düşüldüğü, davalı idarenin kendi personeli aracılığı ile tutmuş olduğu tutanak neticesinde savcılık nezdinde yapılan suç duyurusunun bu davada delil olarak ileri sürülemeyeceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Mersin ili, Tarsus ilçesi, ... Köyü sınırları içerisinde İR-... nolu II. Grup maden işletme ruhsatlı sahada madencilik faaliyeti yürüten davacı şirket tarafından mevcut faaliyet yürütttüğü alana komşu 54.016,88 m² lik saha için açık işletme izni verilmesi istemiyle 11/10/2016 tarihinde yapılan başvurunun, davalı idarece izin talep edilen sahanın Endemik ve Korunması Gereken Nadir Ekosistem Alanı olan ve Anadolu Diagonali denilen kısıtlı alana rastladığı ve izin talep edilen sahanın kısıtlı alana rastladığından bahisle kısıtlı alanlara ilişkin rapor hazırlanarak konunun Değerlendirme Komisyonuna sunulduğu, söz konusu raporda Orman Bölge Müdürlüğü Yetkililerin görüşünü içeren kısmında "Tarsus Orman İşletme Müdürlüğü sınırları dahilinde 175.0 Ha alanda Eshab-ı Keyhf Bal Ormanı bulunduğu, bu alanda kızılçam, badem, akasya, harnup, fıstıkçamı, biberiye, alıç, servi, jojoba dikimi yapıldığı, zeytin, biberiye, fıstıkçamının ayrıca tespit edildiği, alanın 700 m uzaklığında bulunduğu, ... tarih ve ... varaka nolu suç tutanağı ile 25278m² alanda izinsiz maden ocağı açma, ... tarih ve ... varaka nolu suç tutanağı ile 4854,80m² alanda izinsiz maden ocağı açma zabıtlarının tutulduğunun tespit edildiği, yeni talep alanına izin verilmesinin uygun olmayacağı" değerlendirmelerine yer verildiği, akabinde Değerlendirme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile "yapılmak istenen madencilik faaliyetinin bulunduğu alanın Endemik ve Korunması Gereken Nadir Ekosistem kriterlerine göre yapılan değerlendirmesinde, Orman Kanunu'nun 16. maddesine göre izin verilmesinde ormancılık açısından sakınca bulunduğuna" karar verildiği reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile bildirilen ... tarih ve ... sayı komisyon kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT:
6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesinin 1. fıkrasında; "Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir. Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz." hükmüne yer verilmiştir.
18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16 ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin, "İnceleme ve Değerlendirme" başlıklı 5. maddesinde,"(1) Bölge müdürlüğü yapılan müracaatı öncelikle evrak üzerinde inceler, eksiklikler varsa, on işgünü içinde müracaat sahibine bildirir. Eksiklikler tamamlanıncaya kadar talep değerlendirmeye alınmaz. Evrakın tam olması halinde heyet tarafından arazi üzerinde gerekli incelemeler yapılarak, talebin Devlet ormanlarına isabet eden kısımları için ön izin veya kesin izin raporu düzenlenir. (...) (3) Değerlendirme Komisyonunun görev alanındaki; muhafaza ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcereleri, orman içi dinlenme yerleri ile endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanlarına isabet eden maden işletme, tesis ve altyapı tesisi izin müracaatları ile muhafaza ormanlarındaki ruhsat talepleri bölge müdürlüğünce müracaat evrakı ve düzenlenen tutanak ile birlikte Genel Müdürlüğe gönderilir. Talebin bir kısmının Değerlendirme Komisyonunca değerlendirilmesi gerektiği durumlarda talep bir bütün olarak ele alınır." düzenlemesi, "Değerlendirme komisyonu" başlıklı 16. maddesinde ise,"... (3) "Değerlendirme Komisyonunun görevleri; a) Muhafaza ormanları, gen koruma alanları, tohum meşcereleri, orman içi dinlenme yerleri ile endemik ve korunması gereken nadir ekosistem alanlarına isabet eden maden işletme, tesis ve altyapı tesisi izin müracaatlarını, b) Muhafaza ormanlarındaki ruhsat taleplerini, c) Verilecek izinlerle ilgili mevzuatta açık hüküm bulunmayan hususları, değerlendirmektir. (4) "Değerlendirme Komisyonunca uygun bulunan müracaatlar Bakan onayına sunulur, onayı takiben bölge müdürlüğü tarafından izin raporu düzenlenerek izin verilir." düzenlemesi yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle "bilirkişi" konusunda atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir." kuralı, 282. maddesinde "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." kuralı bulunmaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bir uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için hukuk dışında, özel veya teknik bir bilginin gerekmesi halinde konunun uzmanı olan bilirkişilerin görüşlerinin alınması ve bu vesile ile uyuşmazlığın en doğru şekilde çözüme kavuşturulması amaçlanmaktadır. Bilirkişilerin uyuşmazlık konusunda sahip oldukları özel ve teknik bilgiye dayanarak vermiş oldukları bilirkişi raporu aracılığıyla hukuka uygun karar verebilmek için gerekli verilere ulaşmak mümkün olmaktadır. Bununla birlikte, söz konusu raporda yapılan tespitlerin ve elde edilen verilerin 6100 sayılı Kanun'un 282. maddesi uyarınca hakim tarafından serbestçe değerlendirilerek hüküm kurulmasına hukuki bir engel bulunmamaktadır.
Uyuşmazlıkta, davalı idarece orman izni talep edilen alanın Endemik ve Korunması Gereken Nadir Ekosistem Alanı olan ve "Anadolu Diagonali" olarak adlandırılan kısıtlı alana rastladığı ve alanın yakınında Eshab-ı Keyhf Bal Ormanının bulunduğu tespit edilmiş olmakla izin başvurusunun reddedildiği anlaşılmaktadır.
Mahkemece yaptırılan keşif bilirkişi incelemesi neticesinde bilirkişi heyetince hazırlanan 11/01/2019 tarihli bilirkişi raporunda, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin değişiklik olmuş yahut Danıştayca iptal edilerek mülga olmuş bazı maddeleri ışığında değerlendirmeler yapıldığı, dava konusu yere bitişik durumda bulunan ve halen izinleri devam eden eski izin sahalarında yapılacak veya yapılması gereken işlemlerin mevzuatın öngördüğü hükümler doğrultusunda açıklandığı, Orman Yüksek Bilirkişisinin tanzim ettiği raporda davacı şirketin sahada mevzuata aykırı çalışmalarını tespit etmesine rağmen kanaat kısmında aksi yönde görüş bildirdiği, bu haliyle bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişli olmadığı tespit edilmiştir.
Davacının orman izni isteminde bulunduğu yerde yürüteceği madencilik faaliyeti ve çalışma yöntemi ile sahada üretilecek olan madenin türü de gözetilerek, izin başvurusuna konu sahanın özellikli durumu, kısıtlı alan olan "Anadolu Diagonali'nin" önemi ve burada faaliyette bulunulmasının kısıtlı alana ve çevreye etkilerinin de araştırılarak, aralarında söz konusu alan hakkında uzmanlığı bulunan bir kişinin de bulunduğu yeni bir bilirkişi heyetince yerinde tekrar inceleme yapılarak, ortaya çıkan sonuca göre bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, eksik inceleme neticesinde verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,
4\. Kesin olarak 16/06/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.