Danıştay danistay 2021/2658 E. 2025/6097 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/2658
Karar No : 2025/6097

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNAN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Taah. Akaryakıt Nak. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket uhdesinde ve Nevşehir ili, Merkez ilçesi hudutlarında bulunan S:... sayılı IV (a) grubu ruhsat sahasına ilişkin olarak toplam 1.591.571,85-TL tutarında idari para cezası verilmesine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu idari para cezasının iptali istemiyle ... Sulh Ceza Hakimliği'nin ... D.iş dosya numarası nezdinde açılan ve görevsizlik kararı verilerek kesinleşen dava dosyasında, bilirkişi incelemesi yaptırılarak anılan dosya kapsamına sunulan bilirkişi raporlarında, dava konu idari para cezasına ilişkin tespitlerde bulunulmakta olup bu tespitler kapsamında; Maden bilirkişisi tarafından sunulan raporda özetle; "Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı oluruna istinaden 30/09/218 tarihinde mahallinde yapılan tetkikler sonucu hazırlanan 15/11/2017 tarihli heyet raporunda 10 adet izinsiz üretim faaliyetinde bulunulan maden ocağının tespit edildiği, Harita Bilirkişisi (Fen Bilirkişisi) olarak istenilen ocaklarla ilgili bilgilerin incelendiği, konu ile ilgili tespitlerin yapıldığı, bu bilgiler kapsamında elde edilen sonuçlara ve MAPEG (Maden ve Petrol işleri Genel Müdürlüğü) verilerine göre buralarda 20.804+72.000=92804 ton bilinen üretimin yapıldığı sonucuna varıldığı, ancak üretimlerin ne zaman yapıldığının muallak olduğu, daha önceden kim tarafından yapıldığı ve ne zaman yapıldığı belli olmayan üretim yerlerinde işletme izni dışında üretimlerin olduğunun kesin olduğu, sadece bilinen yerlerin durumunun raporda sonuçlandırılması gerektiği, MAPEG verilerine göre bildirilen ve bilirkişi tarafından da yazılan maden kalınlığı ortalamasının 2.5 m, yoğunluğunun 0.8m /ton olduğu, üretimin değerinin ne olacağının hesaplanmasında, ne zaman üretimin alındığının tam olarak bilinemediği, bu bölgenin 80'li yıllardan beri ruhsatlar bile olmadan çalışılan bir yer olduğu, bölgede atıl malzeme olduğu, daha önceleri pomza olarak sınıflandırılmış (2-4,3-5) malzemenin kullanıldığı, diğer elek altı denilen malzemenin (maden pomza) atıl olarak bırakıldığı gibi nedenlerle bilinmeyen kısmın hesaba katılmaması gerektiği, üretim yapılabilmesi için 7.madde de belirtilen izinlerin hepsinin bir yerde olması gerektiği, işletme izni, Gayrı Sıhhi Müessese (GSM) izni, ÇED (Çevre etki değerlendirme), Arazi mülkiyeti (Arazinin alınması veya kiralanması ile ilgili) izinlerin bir arada olması gerektiği, çalışılmış gösterilen MAPEG verilerine ve fen bilirkişisi raporuna göre işletme izni dışında olan yerler GSM dışında ÇED ve arazi mülkiyeti, işletme izni dışında kalan yerlerde imalatlar görüldüğü, fakat tarihlerin belli olmadığı, sadece bilinen, maden alınan yerlerin 92.804 ton olan MAPEG den ve fen bilirkişisinin gösterdiği bilinen yerlerin verilerine göre hesaplandığı, 11 no'lu ocak 20.804 ton, 9 no'lu ocaktan da 72.000 ton bilinen ve tespit edilmiş toplam; 20.804 +72.000=92.804 ton pomza madeninin olduğu, işlemlerin 92.804 ton maden pomza üretimi üzerinden yapılması gerektiği,
Stok=15308 ton (heyet verilerine göre)
92.804 ton-15.308 ton (stok) =77.496 ton
Ton fiyatı MAPEK verilerine göre 21.75 TL/ton
77496 x 21.75=1.685.538 TL %2 devlet hakkı ile çarpılırsa
1.685.538 x %2 = 33.711 TL MIGEM (MAPEG) den alınan verilere göre 33.711 x 5=168.555 TL olarak hesaplandığı..." görüşüne yer verildiği, davacı şirketin, işletme izin alanı ile ÇED ve GSM izin alanları dışında üretim faaliyetinde bulunduğu ve tespit edilen diğer fiillerin davacı şirket tarafından gerçekleştirildiği, pomza madeni üretimi için izin verilen alan dışında izni olmayan alanlarda da üretim yaptığı hususu sabit olan davacının, atılı fiilleri gerçekleştirdiği ve işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 3213 sayılı Maden Kanunu'nun, 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca 37.646 TL, 10. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 62.743 TL, 12. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 25.098 TL, 29. maddesinin 4. fıkrası uyarınca 75.292 TL ve 31. maddesinin 1. fıkrası uyarınca 37.646 TL olmak üzere toplamda 238.425 TL ile cezalandırılmasına ilişkin idari para cezasının bu kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı, davacı hakkında 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca uygulanmasına karar verilen 1.353.146,85 TL idari para cezası hakkında maden bilirkişisi tarafından yapılan inceleme neticesinde anılan ceza miktarının bilinen alan üzerinden hesaplanması gerektiği belirtilerek ve bu alan üzerinden hesaplama yapılarak ceza miktarının 168.555 TL olarak tespit edildiği ve bu miktarın üstündeki ceza miktarının hesaplanmasında somut tespitlere yer verilmediği dava konusu işlemin, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca tesis edilen kısmının (1.353.146,85 TL'lik kısmının) ayrıca irdelenmesi gerektiği, apılan tespitler sonucu çıkartılan maden miktarının hesaplanmasında ve nihayetinde 12. maddenin 4. fıkrası uyarınca hesaplanan ceza miktarında somut bilgi ve verilerin kullanılmadığı, belirlenen alanlardan çıkartılan maden miktarı ve maden çıkartılma zamanının varsayıma dayalı olarak hesaplandığı, 2015, 2016 ve 2017 yıllarında maden alanından maden çıkartıldığı tespitinin sadece şikayetçi beyanına dayandırıldığı, davacı şirketin söz konusu saha içinde üretim yaptığı miktara ilişkin davalı idare tarafından yapılmış somut bir tespitin bulunmadığı, dolayısıyla dava konusu işlemde yer alan ve Maden Kanunu'nun 12. maddenin 4. fıkrası uyarınca hesaplanan 1.353.146,85 TL idari para cezasının, bilirkişi tarafından bilinen alan ve veriler uyarınca hesaplanan 168.555 TL tutarındaki kısmı dışında kalan 1.184.591,85 TL tutarındaki kısmının davalı idare tarafından somut olarak ortaya konulamadığı gerekçesiyle; dava konusu işlemin, 1.184.591,85 TL tutarındaki kısmının iptaline; 406.980,00 TL tutarındaki kısmının reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı şirketin 10 (on) adet farklı çalışma bölgesinde ÇED, GSM ve işletme izni sınırları dışında faaliyette bulunduğunun tespit edildiği, işletme projesinde ruhsat sahasındaki pomza kalınlığının ortalama 2,5 metre ve pomza madeni yoğunluğunun 0,8 ton/m³ olarak beyan edildiği, bu beyanlar doğrultusunda toplam üretimin 318.722,19 m² x2,5 m x 0,8/m³ olmak üzere 637.444,38 ton olarak hesaplandığı, ruhsat sahasında 19.172,38 m³ pomza madeni stokunun 15.307,90 ton olarak hesaplandığı, son denetim ile bir önceki denetim arasında ruhsat sahasındaki tüm ocaklarda toplam 637.444,38 ton pomza madeni üretiminin yapıldığı, ruhsat sahasında 2015 ve 2016 yılları arasında üretim yapıldığına dair herhangi bir beyanda bulunulmadığı, 2017 yılı içerisinde ruhsat sahasında üretim veya satış yapıldığına dair sevk fişi, satış faturası, daimi nezaretçi defteri vb. belgelerin bulunmadığının belirlendiği, 622.136,48 ton pomza madeni üretilerek satılmasına rağmen buna yönelik beyanın bulunmadığı belirtilerek işlemin 1.184.591,85 TL tutarındaki kısmının iptali yolunda verilen Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının hukuka aykırı olduğu ve iptali gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilmek suretiyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı şirket uhdesinde ve Nevşehir ili, Merkez ilçesi hudutlarında S:... sayılı IV (a) grubu ruhsat sahasına ilişkin olarak davacı şirket hakkında sunulan şikayet dilekçeleri üzerine şikayetçinin katılımıyla birlikte 30/09/2017 tarihinde mahallinde yapılan inceleme sonucunda özetle; "ruhsat sahasında toplam 11 adet ocağın tespit edildiği, bu ocaklarda; Genel Müdürlüğün ... tarih ve ... sayılı oluru ile ruhsat sahasının, teknik elemanlar tarafindan mahallinde yapılan denetiminden sonrada üretim faaliyetlerine devam edildiği, Genel Müdürlük personelleri tarafindan bu ocakların imalat ölçümleri yapılarak 11 adet ocakta, ... tarih ve ... sayılı olurdan sonra toplam 318.722,19 m² alanda üretim faaliyetinde bulunulduğunun tespit edildiği, işletme projesinde ruhsat sahasındaki pomza kalınlığının ortalama 2,5 metre ve pomza madeni yoğunluğunun da 0,8 ton/m³ olarak beyan edildiği, bu beyanlar doğrultusunda toplam üretimin (318.722,19 m² x 2,5m x 0.8 ton/m³) olmak üzere 637.444,38 ton olarak hesaplandığı, ruhsat sahasında 19.172,38 m³ pomza madeni stokunun bulunduğu, bunun (19.172,38 m³ x 0,8 ton/m³) olmak üzere 15.307,90 ton alarak hesaplandığı, 11 adet ocağın on adetinin işletme izin alanı ile ÇED ve GSM izin alanları dışına taştığı, ayrıca ruhsat sahasının temsili Y:... X:... koordinatı çevresinde bulunan ocağın özel mülkiyetli araziye bitişik halde olduğu, mahallinde tetkik sırasında şikayetçi tarafından ruhsat sahasında 2015, 2016 ve 2017 yıllarında üretim yapıldığının beyan edildiği, son durum imalat haritasında şev altı ve şev üstü kotları bulunmamakla birlikte ruhsat ve işletme izni alanı sınırlarının gösterilmediği, ayrıca ruhsat sahası içerisindeki eski dönemlerde açılmış ocakların da belirtilmediği, 20/03/2014 tarihinde nezaretçi ataması yapılan F.S.'nin 17/12/2015 tarihinde görevinden ayrılmasına rağmen daimi nezaretçi olmadan ruhsat sahasında üretim faaliyetlerinde bulunulmasına devam edildiği, ayrıca ruhsat sahasının temsili Y:... X:... koordinatı ve çevresinde yer alan ocakta basamaklandırma yapılmadan iş güvenliğini tehlikeye atacak şekilde çalışıldığının" tespit edilmesi üzerine davacı şirket hakkında 3213 sayılı Maden Kanunu'nun, 7. maddesinin 21. fıkrası uyarınca 37.646 TL; 10. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 62.743 TL; 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca 1.353.146,85 TL; 12. maddesinin 7. fıkrası uyarınca 25.098 TL; 29. maddesinin 4. fıkrası uyarınca 75.292 TL ve 31. maddesinin 1. fıkrası uyarınca 37.646 TL olmak üzere toplamda 1.591.571,85 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğünce ... tarih ve E... sayılı işlem tesis edilmiştir.
Uyuşmazlığa konu idari para cezasına yapılan itiraz üzerine, ... Sulh Ceza Hakimliği'nin ... D.iş dosya numarası nezdinde açılan davada; 3213 sayılı Maden Kanunu'nda yapılan değişiklik nedeniyle verilen görevsizlik kararı uyarınca süresi içerinde görülmekte olan dava açılmıştır.
Mahkemece yapılan değerlendirme neticesinde; Maden Kanunu'nun 12. maddenin 4. fıkrası uyarınca hesaplanan 1.353.146,85 TL idari para cezasının, bilirkişi tarafından bilinen alan ve veriler uyarınca hesaplanan 168.555 TL tutarındaki kısmı dışında kalan 1.184.591,85 TL tutarındaki kısmının davalı idare tarafından somut olarak ortaya konulamadığı gerekçesiyle; dava konusu işlemin, 1.184.591,85 TL tutarındaki kısmının iptaline; 406.980,00 TL tutarındaki kısmının reddine karar verilmiştir.
Anılan kararın, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen kısmına karşı davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararına karşı davalı idarece temyiz başvurusunda bulunulmuştur.
Uyuşmazlığa konu işlemin, reddedilen 406.980,00 TL tutarındaki kısmı kesinleşmiştir.
Bu itibarla; Maden Kanunu'nun 12. maddenin 4. fıkrası uyarınca hesaplanan 1.353.146,85 TL idari para cezasının 1.184.591,85 TL tutarındaki kısmı yönünden temyiz incelemesi yapılacaktır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki haliyle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 4. fıkrasında; "Denetim ve inceleme sonucunda, yaptığı üretim ve sevkiyatı bildirmediği tespit edilen ruhsat sahiplerine, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bildirilmeyen miktar için hesaplanacak Devlet hakkının beş katı tutarında idarî para cezası verilir." hükmü; "Devlet Hakkı" başlıklı 14. maddesinin 2. fıkrasında ise; "Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir. Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz.(...) " hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlılığa konu ruhsat sahasında davalı idarece yapılan incelemede; 11 adet ocağın on adetinin işletme izin alanı ile ÇED ve GSM izin alanları dışına taştığı, Genel Müdürlük personelleri tarafından bu ocakların imalat ölçümleri yapılarak 11 adet ocakta, ... tarih ve ... sayılı olurdan sonra toplam 318.722,19 m² alanda üretim faaliyetinde bulunulduğunun tespit edildiği, işletme projesinde ruhsat sahasındaki pomza kalınlığının ortalama 2,5 metre ve pomza madeni yoğunluğunun da 0,8 ton/m³ olarak beyan edildiği, bu beyanlar doğrultusunda toplam üretimin (318.722,19 m² x 2,5m x 0.8 ton/m³) olmak üzere 637.444,38 ton olarak hesaplandığı, ruhsat sahasında 19.172,38 m³ pomza madeni stokunun bulunduğu, bunun (19.172,38 m³ x 0,8 ton/m³) olmak üzere 15.307,90 ton alarak hesaplandığı, 637.444,38 ton olarak hesaplanan üretim miktarından sahada bulunan 15.307,90 ton pomza madeni stokunun düşülmesi suretiyle 622.136,48 ton maden üzerinden (miktar x ocakbaşı satış fiyatı x %2) yapılan hesaplama ile(622.136,48 x 21,75 TL x %2) 270.629,37 TL devlet hakkının beş katı tutarında 1.353.146,85 TL idari para cezası uygulanmıştır.
... Sulh Ceza Hakimliği'nin ... D.iş dosya numarası üzerinde yaptırılan Maden Bilirkişi incelemesi üzerine hazırlanan 14/05/2019 tarihli raporda; 11 no'lu ocaktan 20.804 ton, 9 no'lu ocaktan da 72.000 ton bilinen ve tespit edilmiş toplam; 20.804 +72.000=92.804 ton pomza madeninin olduğu, işlemlerin 92.804 ton maden pomza üretimi üzerinden yapılması gerektiği, stok miktarının 15.308 ton olduğu (heyet verilerine göre) toplam 92.804 ton üretimi gerçekleşen maden miktarından 15.308 ton miktarının düşülmesi suretiyle kalan 77.496 ton pomza madeni üzerinden hesaplama yapılması gerektiği, ocakbaşı satış fiyatının 21.75 TL/ton olduğu, 77496 x 21.75 x %2 = 33.711 TL devlet hakkı üzerinden beş katı idari para cezası uygulanması gerekiği, verilere göre (33.711 TL x 5) davacının Maden Kanunu'nun 12. maddesinin 4. fıkrası uyarınca 168.555 TL idari para cezası ile tecziye edilmesi gerektiği tespit edilmiştir.
Uyuşmazlığın çözümü için, dava konusu işleme esas alınan üretim miktarının ortaya konulması, üretim miktarının doğru şekilde tespit edilebilmesi için ise ruhsat sahasından boşaltılan hacmin ve bu hacimden elde edilen maden miktarının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu tespitin yapılmadığı/yapılamadığı durumlarda dava konusu işlemin içeriğinin irdelenmesi olanaklı olmayacaktır.
Bu bakımdan, uyuşmazlığın çözümü teknik bilgi gerektirdiğinden, ... Sulh Ceza Hakimliği'nin ... D.iş dosya numarası üzerinden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak, hazırlanan bilirkişi raporu Mahkemece hükme esas alınmak suretiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Konunun uzmanı olan bilirkişilerin görüşlerinin alınması ve bu vesile ile uyuşmazlığın en doğru şekilde çözüme kavuşturulması amaçlanmakla birlikte, söz konusu raporda yapılan tespitlerin ve elde edilen verilerin 6100 sayılı Kanun'un 282. maddesi uyarınca hakim tarafından serbestçe değerlendirilerek hüküm kurulacağı tabidir. Öte yandan, bilirkişi raporunda çözüme kavuşturulamamış ve taraflar arasında çekişme konusu olan hususların aydınlatılamamış olduğu hallerde ek bilirkişi raporu alınması veya yeniden bilirkişi incelemesi yapılması da mümkündür.
Olay, bilirkişi raporunda yapılan tespitler ve İdare Mahkemesinin uyuşmazlığı inceleme yöntemi üzerinden değerlendirilmiştir.
Uyuşmazlığa konu idari para cezasına yapılan itiraz üzerine, ... Sulh Ceza Hakimliği'nin ... D.iş dosya numarası nezdinde açılan davada; 3213 sayılı Maden Kanunu'nda yapılan değişiklik nedeniyle verilen görevsizlik kararı öncesinde yaptırılan keşif bilirkişi incelemesi üzerine hazırlanan rapor -Mahkemece, ayrıca keşif bilirkişi incelemesi yaptırılmaksızın- hükme esas alınmış ve anılan rapordaki tespitler üzerinden değerlendirme yapılmıştır.
Anılan raporda özetle; "Maden İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı oluruna istinaden 30/09/218 tarihinde mahallinde yapılan tetkikler sonucu hazırlanan 15/11/2017 tarihli heyet raporunda 10 adet izinsiz üretim faaliyetinde bulunulan maden ocağının tespit edildiği, Harita Bilirkişisi (Fen Bilirkişisi) olarak istenilen ocaklarla ilgili bilgilerin incelendiği, konu ile ilgili tespitlerin yapıldığı, bu bilgiler kapsamında elde edilen sonuçlara ve MAPEG (Maden ve Petrol işleri Genel Müdürlüğü) verilerine göre buralarda 20.804+72.000=92804 ton bilinen üretimin yapıldığı sonucuna varıldığı, ancak üretimlerin ne zaman yapıldığının muallak olduğu, daha önceden kim tarafından yapıldığı ve ne zaman yapıldığı belli olmayan üretim yerlerinde işletme izni dışında üretimlerin olduğunun kesin olduğu, sadece bilinen yerlerin durumunun raporda sonuçlandırılması gerekliliğine inanıldığı, MAPEG verilerine göre bildirilen ve bilirkişi tarafından da yazılan maden kalınlığı ortalamasının 2.5 m, yoğunluğunun 0.8m /ton olduğu, imalat sonucunun hepsi ile çarpımı ile maden (pomza) miktarının ne kadar olduğunun hesaplanabileceği, yapılan bu üretimin değerinin ne olacağının hesaplanmasında, ne zaman üretimin alındığının tam olarak bilinememesi, bu bölgenin 80'li yıllardan beri ruhsatlar bile olmadan çalışılan bir yer olması, bölgede öbek öbek atıl malzeme olması, daha önceleri pomza olarak sınıflandırılmış (2-4,3-5) malzemenin kullanılması, diğer elek altı denilen malzemenin (maden pomza) para etmemesinden dolayı atıl olarak bırakılması, bims blok (biriket) yapıldıktan sonra elek altı tabir edilen malzemenin çıkartılıyor olması öncesi malzemenin alınmayıp arazide bırakılması, atıl madenin ortalarda olması ve bunun gibi nedenlerle bilinmeyen kısmın hesaba katılmaması kanaatine varıldığı, üretim yapılabilmesi için 7.madde de belirtilen izinlerin hepsinin bir yerde olması gerektiği, işletme izni, Gayrı Sıhhi Müessese (GSM) izni, ÇED (Çevre etki değerlendirme), Arazi mülkiyeti(Arazinin alınması veya kiralanması ile ilgili) izinlerin hepsinin bir arada olması gerektiği, çalışılmış gösterilen MAPEG verilerine ve fen bilirkişisi raporuna göre işletme izni dışında olan yerler GSM dışında ÇED ve arazi mülkiyeti, işletme izni dışında kalan yerlerde imalatlar görüldüğü, fakat tarihlerin belli olmadığı, kanun çıkmadan da çalışılmış yerlerin olabileceği kanaatinde olunduğu, olan duruma göre sadece bilinen, maden alınan yerlerin 92.804 ton olan MAPEG den ve fen bilirkişisinin gösterdiği bilinen yerlerin verilerine göre hesaplandığı, 11 no'lu ocak 20.804 ton, 9 no'lu ocaktan da 72.000 ton bilinen ve tespit edilmiş toplam; 20.804 +72.000=92.804 ton pomza madeninin olduğu, işlemlerin 92.804 ton maden pomza üretimi üzerinden yapılması gerektiği" değerlendirmesine yer verilmiştir.
Raporda atıf yapılan Fen Bilirkişisince hazırlanan raporda ise özetle; " (...)dosya içerisinde bu yazıda belirtilen 10 adet ocağa ait sadece bir adet koordinat belirtildiği için keşif anında bu ocaklarla ilgili herhangi bir ölçme ve değerlendirme yapılamadığı, mahkemenin Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nden dava ile ilgili bilgi ve belgeleri talep etmesi üzerine Maden İşleri Genel Müdürlüğü tarafından cevaben ... tarihli ve ... sayılı yazı ve eki 1 adet CD nin mahkemeye intikal etmesi üzerine bilirkişi ekibi ile dosyaya ilave olunan bu CD içerisindeki veriler incelenerek dava konusu bu ocakların zeminde incelendiği, konu ile ilgili aşağıdaki sonuçlara varıldığı; CD içerisindeki dosyalardan 15/11/2017 tarihli heyet raporunda bu 10 adet ocağın ekte çıktısı alınan halihazır haritalarının mevcut olduğu ve bu haritalar üzerine de kalem ile yazılmak suretiyle boşaltılan hacimlerin yazıldığı, üretim yapılan ocakların sınırlarının ve alanlarının tek tek belirtilmediğinin görüldüğü, dolayısıyla üretim yapılan bu ocakların sınırlarının halihazır haritalardan tespit edilmeye çalışıldığı, kesilen idari para cezasının toplam alan (318.722,19m²) üzerinden ve bu haritalarda belirtilen hacim hesabı üzerinden hesaplandığı kanaatine varıldığı, Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün yazısında belirtilen 10 adet ocağın heyet raporundaki halihazır haritaları kadastro paftası ile çakıştırılarak bu ocakların fiili zemindeki konumlarının tespit edildiği, dava konusu maden ocaklarında üretim yapıldığının anlaşıldığı, ayrıca bu 10 adet ocağın, CD içerisindeki 56581 ruhsat numaralı 12/09/2017 tarihli 93.89 hektarlık işletme izin alanının dışında kaldığının anlaşıldığı" tespitine yer verilmiştir.
Yukarıda ayrıntısına yer verilen ve Mahkemece hükme esas alınan raporda, toplam on ocağın ruhsat sahası içerisinde kalmakla birlikte izin sahası dışında bulunduğunun tespit edildiği, ancak sadece 9 ve 11 nolu ocakta yapılan üretimler üzerinden hesaplama yapıldığı, bu ocaklarda yapıldığı kabul edilen üretim miktarlarının ise nasıl tespit edildiğinin belirsiz olduğu, anılan ocaklar dışındaki diğer ocaklarda yapılan üretim miktarına yönelik tespit yapılmadığı gibi idarece yapılan ölçümlerin neden hatalı olduğunun da açıklığa kavuşturulamadığı görülmektedir.
Öte yandan; anılan raporların gerek Sulh Ceza Hakimliğince gerek İdare Mahkemesince taraflara tebliğ edilmediği, bu haliyle 6100 sayılı Kanun'da ön görülen usuli sürecin de işletilmediği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında; anılan raporun hükme esas niteliği haiz olmadığı kanaatine ulaşılmakla birlikte; uyuşmazlığa konu ruhsat sahasında olup izinli alan dışında yapıldığı belirtilen üretimin 2015 -2016 yıllarına ait olduğu ve anılan yılları takip eden dönemde de sahada faaliyetlerin devam ettiği dikkate alındığında; -Dairemizce yapılan temyiz incelemesi tarihi itibarıyla- anılan dönemde yapılan üretiminin tespitinin fiilen mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.
Davalı idarece, işletme projesinde ruhsat sahasındaki pomza kalınlığının ortalama 2,5 metre ve pomza madeni yoğunluğunun da 0,8 ton/m³ olarak beyan edildiği, bu beyanlar doğrultusunda toplam üretimin (318.722,19 m² x 2,5m x 0.8 ton/m³) olmak üzere 637.444,38 ton olarak hesaplandığı, davacı şirketin bu konuda itirazının bulunmadığı, ancak; idarece yapılan hesaplamada 2015 yılı ve 2016 yılı için ayrı ayrı üretim miktarları tespit edilerek her bir yıl için ayrı ayrı ilan edilen ocakbaşı satış fiyatı ve devlet hakkı oranı dikkate alınarak hesaplama yapılmadığı görülmektedir.
Ancak; ruhsat sahasında geçmiş yıllarda hangi kalitede ne kadar maden üretildiğinin tespit edilmesi mümkün olmadığından; davalı idarece; davacının geçmiş yıllara ait üretimlerinin ne kadar olduğu belirlenerek, bu hesabın orantı yapılmak suretiyle ilgili yıllara uygulanması veya anılan hesabın yapılamaması halinde ise ağırlıklı ortalama alınması da mümkün olmadığından, aritmetik ortalamaya göre hesaplama yapılarak, ruhsat sahasından boşaltılan hacmin hesaplanmasına yönelik her bir yıl için ayrı hesaplama yapılarak Devlet hakkının da yıllara göre ocak başı satış fiyatı dikkate alınmak suretiyle hesaplanması gerekmektedir.
Bu durumda; eksik araştırma ve incelemeye dayalı dava konusu işlemde hukuki isabet; uyuşmazlığa konu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Öte yandan; işbu karar üzerine, Maden Kanunu'nun 12. maddenin 4. fıkrası uyarınca idarece yeniden değerlendirme yapılabileceği açık olup; anılan hüküm uyarınca hesaplanan 1.353.146,85 TL idari para cezasının, bilirkişi tarafından bilinen alan ve veriler uyarınca hesaplanan 168.555 TL tutarındaki kısmının yargı kararıyla kesinleştiği görüldüğünden, yeniden değerlendirme yapılması halinde bu miktarın mahsubu gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle,
1\. Temyiz isteminin reddine,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3\. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,
4\. 2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,
5\. Kesin olarak, 24/06/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.