Danıştay danistay 2025/1230 E. 2025/2283 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/1230
Karar No : 2025/2283

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı adına
... Gümrük Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Gümrükleme Gıda Petrol İnşaat Lojistik İç ve Dış
Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının aleyhlerine olan hüküm fıkrasının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı adına 2019 ilâ 2021 yıllarında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 49 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile tercihli tarife kapsamında ithal edilen eşyalara ilişkin menşe ispat belgelerinin Türkiye Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti arasında Tercihli Ticaret Anlaşması Çerçevesindeki Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik ekinde yer alan örneğe uygun olmadığından bahisle ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca bu vergiler üzerinden hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, davalı idarece, davacı adına tescilli serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyalara ilişkin menşe şahadetnamelerindeki bilgilerin yanıltıcı ya da gerçeğe aykırı olduğunun ileri sürülmediği, bu haliyle, davacının anılan belgenin ibrazında yanıltma kastının bulunduğuna dair herhangi somut tespit de yapılmadığı, idarenin bilgisinden gizlenilen bir hususun olmadığı, ibraz edilen belgeler doğrultusunda vergi oranlarını, muafiyet ve istisnaları uygulama veya uygulamama görevinin gümrük idarelerinin yetkisinde olduğu, bu haliyle, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi maddesinde belirtilen koşulların oluşmadığı sonucuna varıldığından, dava konusu işlemin ceza kararına ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı; öte yandan, vergiler hesaplanırken serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyalar için beyan edilen yurt dışı giderler matraha dahil edilmişse de, ilgili mevzuat hükümlerine göre, ithal eşyasının kıymetinin eşyanın satış bedeli olduğu, davalı idarece eşyaların gerçek satış bedellerinin fatura kıymetinin üzerinde olduğuna dair somut olarak yapılmış bir tespitin bulunmadığı, bu haliyle, uyuşmazlık konusu beyannamelerde yer alan yurt dışı giderlerin eşyanın gerçek satış bedeli olarak kabulüne olanak bulunmadığından, dava konusu işlemin ek tahakkuka ilişkin kısmının eşyaların fatura kıymetlerini aşan bölümünde hukuka uyarlık görülmediği; Türkiye Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti arasında imzalanan Tercihli Ticaret Anlaşmasından yararlanılabilmesi için anlaşma kapsamında düzenlenmesi gereken tercihli menşe kurallarına uygun menşe ispat belgesinin ibrazının zorunlu olduğu, özel ikili anlaşma çerçevesinde düzenlenmesi gereken belge olmaksızın mükelleflerin tercihli tarifeden yararlandırılmasının mümkün olmadığı, ayrıca menşe ispat belgelerinin birbirinin yerine kullanılamayacağı, davacı adına tescilli beyannameler muhteviyatı eşyaların ikili anlaşma uyarınca tercihli tarifeden yararlanabilmesi için gerekli olan menşe ispat belgesinin beyan ve sonradan kontrol aşamalarında ibraz edilmediği sabit olduğundan, dava konusu işlemin ek tahakkuka ilişkin kısmının eşyaların fatura kıymetine isabet eden bölümünde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin kısmen iptaline, kısmen de davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Dayandığı hukuki gerekçeler karşısında, davalı idarenin istinaf dilekçesinde öne sürülen iddia ve itirazların, mahkeme kararının para cezasına ilişkin hüküm fıkrasını kusurlandıracak nitelikte görülmediği; öte yandan, ara kararına cevaben dosyaya sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, davacı adına tescilli serbest dolaşıma giriş beyannamelerinde bulunan yurt dışı giderlerin ek tahakkukların hesabına dahil edildiği ve anılan beyannamelerin bir kısmının da ihtirazi kayıt konulmaksızın verildiği, ithale konu eşyalara ilişkin faturalardaki düşük birim fiyatlar ile ilgili olarak yurt dışı gider beyan edilerek yapılan taahhüt niteliğindeki beyanın davacıyı bağladığı açık olup, sonradan kontrol kapsamında, menşe ispat belgelerinin sunulmadığından bahisle, davacının anılan nitelikteki beyanı üzerinden yapılan ek tahakkuka karşı açılan işbu davada, ihtirazi kayıtsız olarak beyan edilen kıymetin hukukiliğinin denetlenmesine olanak bulunmadığı, bu durumda, dava konusu işlemin ek tahakkuka dair kısmının ihtirazi kayıt konulmayan beyannameler muhteviyatı eşyaların fatura kıymetini aşan bölümü yönünden davanın reddinin icap ettiği; ayrıca, ithal eşyasının kıymetinin eşyanın satış bedeli olduğu, davalı idarece uyuşmazlık konusu serbest dolaşıma giriş beyannameleri muhteviyatı eşyaların gerçek satış bedelinin fatura kıymetinin üzerinde olduğuna dair somut olarak yapılmış bir tespitin bulunmadığı, bu haliyle ihtirazi kayıt konulan beyannamelerde yer alan yurt dışı giderlerin eşyanın gerçek satış kıymeti olarak kabulüne olanak bulunmadığından, dava konusu işlemin ek tahakkuka dair kısmının ihtirazi kayıtla verilen beyannameler muhteviyatı eşyaların fatura kıymetini aşan bölümünde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle, istinaf isteminin kısmen reddine, kısmen de kabulü ile dava konusu işlemin ek tahakkuka dair kısmının ihtirazi kayıt konulmayan beyannameler muhteviyatı eşyaların fatura kıymetini aşan bölümü yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Kararın, dava konusu işlemin ek tahakkuka dair kısmının ihtirazi kayıtla verilen beyannameler muhteviyatı eşyaların fatura kıymetini aşan bölümüne ilişkin hüküm fıkrasının bozulması; para cezasına ilişkin hüküm fıkrasına yönelik temyiz isteminin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı adına 2019 ilâ 2021 yıllarında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 49 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile tercihli tarife kapsamında ithal edilen eşyalara ilişkin menşe ispat belgelerinin Türkiye Cumhuriyeti ile İran İslam Cumhuriyeti arasında Tercihli Ticaret Anlaşması Çerçevesindeki Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik ekinde yer alan örneğe uygun olmadığından bahisle ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi uyarınca bu vergiler üzerinden hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun, 5911 sayılı Kanun'la değişik şekliyle, 61. maddesinin 3. fıkrasında, tescil edilmiş beyannamenin, ait olduğu eşyanın vergileri ve para cezalarından dolayı taahhüt niteliğinde beyan sahibini bağlayacağı ve gümrük vergileri tahakkukuna esas tutulacağı; 242. maddesinin 1. fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri; 2. fıkrasında, idareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edileceği; 4. fıkrasında, itirazın reddi kararlarına karşı, işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.
Aynı Kanun'un 234. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda, 15. maddede belirtilen Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlardan veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan gümrük vergisi ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken gümrük vergisi arasındaki fark %5'i aştığı takdirde, gümrük vergisinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezasının alınacağı düzenlenmiş; 232. maddesinin 1. fıkrasında, bu kısmın ikinci bölüm hükümlerine göre gümrük vergileri ile birlikte alınması gereken para cezalarının, bu vergiler ile aynı zamanda karara bağlanacağı hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri temyize konu kararın para cezasına ilişkin hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Kararın, dava konusu işlemin ek tahakkuka dair kısmının ihtirazi kayıtla verilen beyannameler muhteviyatı eşyaların fatura kıymetini aşan bölümüne ilişkin hüküm fıkrasına gelince;
Yukarıda yer verilen hükümlerin birlikte değerlendirilmesinden; gümrük vergileri tahakkukları dolayısıyla vergi mahkemesinde idari dava açılabilmesi için, söz konusu tahakkuklara karşı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesinde öngörülen idari itiraz yoluna başvurulmuş ve bu başvurunun zımnen ya da açık olarak reddedilmiş olması; itiraz yoluna başvurulabilmesi için de, idarece kendiliğinden yapılmış bir ek tahakkuk işleminin veya ihtirazi kayıtla verilen gümrük beyannamesine dayalı tahakkukun bulunması gerekmektedir. İhtirazi kayıt, uygulamada, beyanın bağlayıcılığını etkisiz kılmak ve hak arama yollarına başvuru hakkını saklı tutmak amacıyla beyannameye konulan ve beyanın serbest irade ürünü olmadığını gösteren açıklama olarak nitelendirilmektedir. İhtirazi kaydın bu etkisini gösterebilmesi, yasalarda beyanda bulunulması için belli edilen süre veya zamanda konulmuş olmasına bağlıdır. Gümrük vergileri yönünden bu süre veya zaman da, gümrük yükümlülüğünün başladığı; başka bir deyişle, beyannamenin tescil edildiği tarihtir.
Olayda, davacı tarafından uyuşmazlık konusu beyannamelerin bir kısmına ihtirazi kayıt konulmasına karşılık itiraz edilmediğinin anlaşılması karşısında, ithale konu eşyaya ilişkin faturalardaki düşük birim fiyatlarının gözetim bedeline yükseltilmesi suretiyle yapılan taahhüt niteliğindeki bu beyanın, davacıyı bağladığı açık olup; davacının anılan nitelikteki beyanı üzerinden yapılan ek tahakkuka vaki itirazın reddine dair işleme karşı açılan işbu davada, gözetim kıymetinin hukukiliğinin denetlenmesine olanak bulunmamaktadır.
Bu durumda, dava konusu işlemin ek tahakkuka dair kısmının ihtirazi kayıtla verilen beyannameler muhteviyatı eşyaların fatura kıymetini aşan bölümü yönünden davanın reddedilmesi gerekirken, yukarıda değinilen gerekçeyle verilen kararın anılan hüküm fıkrasında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu işlemin ek tahakkuka dair kısmının ihtirazi kayıtla verilen beyannameler muhteviyatı eşyaların fatura kıymetini aşan bölümüne ilişkin hüküm fıkrasının BOZULMASINA,
3.Kararın, para cezasına ilişkin hüküm fıkrasına yönelik TEMYİZ İSTEMİNİN REDDİNE,
4.Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Daireye gönderilmesine,
5.492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13. maddesinin (j) bendi parantez içi hükmü uyarınca alınması gereken harç dahil olmak üzere, yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 11/06/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.