Danıştay danistay 2023/2029 E. 2025/1929 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
YEDİNCİ DAİRE
Esas No : 2023/2029
Karar No : 2025/1929

TEMYİZ EDENLER : 1- (DAVACI) ... Ticaret İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
VEKİLİ : Av. ...
2- (DAVALI) ... Bakanlığı adına ... Gümrük Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı adına 13/04/2020 ila 14/05/2020 tarihleri arasında tescilli (34) adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı "karpuz" cinsi eşya ile ... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı "kuru sarımsak" cinsi eşyanın kıymetinin, gözetim kıymetine yükseltilmesi suretiyle yurt dışı gidere eklenerek beyanından sonra ödenen 73.448,43 TL katma değer ve 786.996,48 TL gümrük vergilerinin, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 211. maddesine göre iadesi talebinin reddine dair karara vaki itirazın reddine dair işlemin iptaliyle fazladan ödenen vergilerin yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, ithal edilen ''Kuru sarımsak'' cinsi eşyanın faturada yer alan kıymeti yerine, İthalatta Gözetim Uygulamasına İlişkin Tebliğe istinaden ithalat kayıt belgesinde yer alan kıymeti üzerinden vergilerin beyan edilerek ödenmesinin ardından, fazla ödenen verginin iadesi istemi yönünden incelenmesinden; gözetim uygulamasının, yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar yaratıp yaratmadığının tespiti bakımından öngörüldüğü, bu durumda, herhangi bir korunma tedbirinden söz edilemeyeceği, dolayısıyla bununla, malın ithalatında herhangi bir kısıtlama, vergi oranında artış, eşik kıymet belirlenmesi veya ek mali yükümlülük uygulamasının söz konusu olmayacağı, sadece, yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek miktarda artış olup olmadığının belirlenebilmesi için, ithal seyrinin izlenmesinin amaçlandığı, ayrıca gözetim belgesi sunulmamasının, gözetim kıymeti üzerinden tahakkuk yapılmasını gerektirir bir durum ve gözetim kıymetinin eşyanın, 4458 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli olmaması nedeniyle işlemin bu kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı; öte yandan, ''Karpuz'' cinsi eşyanın, beyannamelerin tescil tarihinden sonra 15/05/2020 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2020/8 sayılı İthalatta Gözetim Uygulamasına İlişkin Tebliğ'e istinaden ithalat kayıt belgesinde yer alan kıymeti üzerinden beyan edilerek ödendiği hususu davacı tarafından iddia edilmiş ise de; söz konusu Tebliğin beyannamelerin tescil tarihinden sonra yürürlüğe girdiğinin açık olduğu ve iade istemine konu vergilerin beyana göre tahsil edildiği anlaşılmakla birlikte; eşyaya ilişkin fatura kıymeti ile yurt dışı gider altında beyan edilen kıymeti arasındaki farkın çok fazla olması, vergi tahakkuk ve tahsilinde fatura bedelinin gerçeği yansıtmadığı yönünde herhangi bir veri, emsal referans veya tespitin bulunmadığından, beyan ile fatura arasındaki yüksek orandaki farkın serbest iradeyle beyan edildiğinin kabulünün de hayatın olağan akışına ve ticari hayatın gerçekleriyle bağdaşmayacağı, bu nedenle, davacı şirket tarafından yurt dışı gidere konu edilerek ödenen ve dava dilekçesinde talep edilen 73.448,43-TL katma değer vergisi ile 786.996,48-TL gümrük vergisinin fazla ödendiğinin kabulü gerektiği, bu itibarla, tesis edilen işlemin bu kısmında da hukuka uygunluk bulunmadığı; ancak, Mahkemelerinin ara kararına idarece verilen cevaptan, katma değer vergisi yönünden 135.829,76 TL tutarın, dava dilekçesinde istenilen tutardan fazla olduğunun görülmesi üzerine davacı tarafından sunulan ek beyan dilekçesi ile talep sonucunun arttırıldığı; bu durumun, davanın genişletilmesi yasağı kapsamında kaldığı, dava dilekçesinde yer alan 73.448,43-TL tutarın üstünde kalan kısmına ilişkin herhangi bir idari karar bulunmadığı da dikkate alındığında, söz konusu talebin bu kısmının kabulüne imkan bulunmadığı gerekçesiyle, işlemin iptaline, karpuz ve kuru sarımsak cinsi eşyalar için fazladan ödenen ve dava dilekçesinde belirtilen miktardaki vergilerin tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte iadesine, davanın genişletilmesi yasağı kapsamında katma değer vergisi iade isteminin fazlaya ilişkin kısmı yönünden ise, davanın kısmen reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurularına konu kararın; fazlaya ilişkin talebin reddine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik davacının istinaf başvurusunun reddine; fazladan ödenen vergilerin ise tahsil tarihinden itibaren değil, başvuru tarihinden itibaren yasal faiziyle iadesinin icap ettiği gerekçesiyle, davalı idarenin istinaf başvurusunun kısmen kabulüyle mahkeme kararının faizin başlangıç tarihine ilişkin hüküm fıkrasının kaldırılmasından sonra, ödenen fazla verginin başvuru tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle iadesine, işlemin kısmen iptaline, kısmen de davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı tarafından, davanın kısmen reddedilmesinin ve nispi karar harcı ile maktu vekalet ücretine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu; davalı idarece, davacının kendi beyanı ile yurt dışı giderin arttırılması nedeniyle tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN SAVUNMALARI : Davalı idarece, savunma verilmemiş; davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : 28/07/2021 tarihinden önce tescilli beyannamelerde gözetim/referans uygulaması bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiğinden, verilen kararın eksik inceleme nedeniyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı adına 13/04/2020 ila 14/05/2020 tarihleri arasında tescilli (34) adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı "karpuz" cinsi eşya ile 12/04/2019-... tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı "kuru sarımsak" cinsi eşyanın kıymetinin, gözetim kıymete yükseltilmesi suretiyle yurt dışı gidere eklenerek beyanından sonra ödenen 73.448,43 TL katma değer, 786.996,48 TL gümrük vergilerinin, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 211. maddesine göre iadesi talebinin reddine dair karara vaki itirazın reddine dair işlemin iptaliyle fazladan ödenen vergilerin yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 24. maddesinde, ithal eşyasının kıymetinin, eşyanın satış bedeli olduğu; satış bedelinin, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu; 25. maddesinin 1. fıkrasında, 24. madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymetinin, bu maddenin 2. fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bendlerinin sıra halinde uygulanmasıyla belirleneceği; eşyanın gümrük kıymetinin bir üst bent hükümlerine göre belirlenebildiği sürece bir alt bent hükümlerinin uygulanmayacağı hükümlerine yer verilmiş; 26. maddesinde ise, 24 ve 25. madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymetinin, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII. Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşmanın, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının (GATT) VII. maddesinin ve bu bölüm hükümlerinin prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle ve Türkiye'de mevcut veriler esas alınarak belirleneceği öngörülmüş; GATT'ın VII. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmanın 17. maddesinde de, bu Anlaşmada yer alan hiçbir hükmün, gümrük idaresinin, gümrük kıymetinin belirlenmesi ile ilgili olarak ibraz edilen tutanak, belge veya beyannamenin gerçeklik veya doğruluğunu araştırma hakkını sınırlamayacağı ve bu hakkı tartışma konusu haline getirecek şekilde yorumlanamayacağı hükme bağlanmıştır.
İthalatta uygulanacak gözetim ve korunma önlemleri, Türk Mevzuatında, 29/01/1995 tarih ve 22186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 26/01/1995 tarih ve 4067 sayılı Kanun'la onaylanması uygun bulunan ve 25/02/1995 tarih ve 22213 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 03/02/1995 tarih ve 1995/6525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanan Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasının ekinde yer alan ve bu anlaşmanın ayrılmaz parçasını teşkil eden Korunma Tedbirleri Anlaşması ile yerini almıştır.
Öte yandan; yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 87. maddesi ile ilgili olarak, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 02/07/1966 gün ve E:1965/13; K:1966/6 sayılı kararında, aykırı içtihatlar, tahsil olunan gümrük vergilerinin anılan madde uyarınca geri verilebilmesinin, yanlışlıkla veya fuzulen tahsil olunduklarının açıkça anlaşılması koşuluyla olanaklı bulunduğu yolunda birleştirilmiştir. Bu bakımdan; 4458 sayılı Kanunun benzer hükümler taşıyan 211. maddesinin uygulanmasında da, iadesi istenen gümrük vergilerinin kanunen ödenmelerinin veya tahakkuk ettirilmelerinin gerekmediğinin, açıkça; yani, herhangi bir inceleme, araştırma ve yoruma gerek olmaksızın anlaşılabilir olması koşulu aranmalıdır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan ve temyizen incelenen Bölge İdare Mahkemesi kararının davanın kısmen reddine ilişkin hüküm fıkrası, aynı hukuksal gerekçe ve nedenlerle Dairemizce de uygun görülmüş olup, davacı tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, sözü geçen hüküm fıkrasının bozulmasını sağlayacak nitelikte görülmemiştir.
İdarenin temyiz istemine gelince;
Ticaret Bakanlığınca, yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar yaratıp yaratmadığının tespit edilmesi amacıyla incelemeye başlanılarak, inceleme sonucunda gözetim uygulaması öngörülebilmektedir. Bu suretle, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan İthalatta Gözetim ve Korunma Uygulanmasına İlişkin Tebliğler ile gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşya için ''birim kıymet'' belirlenerek, eşyanın bu kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde, ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirilmiş; bazı dönemlerde de Gümrükler Genel Müdürlüğü'nce belirli bir eşyaya yönelik olarak çıkarılan ve ilgili gümrük müdürlüklerine bildirilen genel yazılarla, gözetim kıymet uygulamasına benzer nitelikte ''referans kıymet'' uygulaması getirilmiştir.
İthal edilen eşyanın gümrük kıymeti, eşyanın satış bedeli olduğundan, gümrük vergilerinin hesaplanmasında satış bedelinin esas alınması; satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde de sırasıyla diğer yöntemlere başvurulması gerekmektedir. Öte yandan; davalı İdarece belirlenen gözetim kıymeti, eşyanın 4458 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenmiş gerçek kıymeti olmadığından, gümrük kıymetinin tespitinde esas alınamayacağı, Dairemizin öteden beri istikrarlı biçimde uygulanagelen içtihadıdır.
Uygulamada, gümrük müdürlüklerince, anılan Tebliğlerle, önceden belirli eşyalara özgü ve nesnel olarak belirlenen gözetim kıymeti dışında da, çeşitli veriler (GÜVAS, Bakanlık Karar Destek Sistemi/Kıymet Veri Bankası, distribütör fiyatları, vb..) esas alınarak ek tahakkuk ve ceza işlemleri tesis edilirken; yine mükelleflerce, yapılan ithalatlarda, sonradan ek tahakkuk ve ceza işlemine maruz kalmamak amacıyla, bahsi geçen veriler esas alınarak eşyaya ilişkin fatura kıymeti üzerinde bir kıymetle ihtirazi kayıtla beyanda bulunularak tahakkukun ihtirazi kayda konu kısmına karşı veya 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesi kapsamında iade başvurusuna konu edilmek suretiyle tesis edilen işlemlere karşı davalar açılmaktadır.
Olayda, davalı idarece ithale konu beyannameler muhteviyatı eşyalar için gözetim kıymeti uygulaması bulunmadığı halde, davacı tarafından yurt dışı gider olarak ek kıymet beyanında bulunulduğunun belirtildiği; dolayısıyla, uyuşmazlığın çözümü münhasıran ithale konu eşyalara özgü şekilde genel, nesnel olarak belirlenen gözetim kıymetin altında ithaline izin verilmeme durumunun söz konusu olup olmadığının tespit edilmesini gerektirdiğinden, bu husus araştırılmadan ve açıklığa kavuşturulmaksızın verilen temyize konu kararın iptale ilişkin hüküm fıkrasının bozulması gerekmiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin reddine, davalı idarenin temyiz isteminin ise kabulüne,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının davanın kısmen reddine ilişkin hüküm fıkrasının ONANMASINA,
3\. Kararın, iptale ilişkin hüküm fıkrasının ise BOZULMASINA,
4\. ... TL maktu karar harcından, peşin yatırılan maktu karar harcının mahsubundan sonra kalan harç tutarının temyiz eden davacıdan alınmasına,
5\. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
6\. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13. maddesinin (j) bendi parantez içi hükmü uyarınca alınması gereken harç dahil olmak üzere, yargılama giderlerinin yeniden verilecek kararda karşılanması gerektiğine, 26/05/2025 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.


(X) KARŞI OY :
Dayandığı kanuni ve hukuki nedenlerle, gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan karar, aynı nedenlerle uygun görülmüş olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, kararın bozulmasını sağlayacak durumda bulunmadığından, temyiz isteminin reddedilerek kararın onanması gerektiği oyuyla, Dairemiz kararına katılmıyoruz.