Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2025/179
Karar No : 2025/4839

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Valiliği
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:... K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Tunceli ili, ..., ... Mahallesi, ... ada ve ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanda Tunceli Belediye Meclisinin ... tarih ve ..., ... sayılı kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planı, 1/1000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planı ile bu planlara yapılan itirazların reddine ilişkin Tunceli Belediye Meclisinin ..., ... tarihli ... sayılı kararlarının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; dava konusu parsellerin, 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında "kentsel yerleşim alanında" kaldığı 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planında "düşük yoğunlukta mevcut konut alanı (51 kişi/ha)" olarak fonksiyonlandırıldığı, 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planında ise, ... ada ... parselin "5 metre en kesitli yol alanı" olarak, ... ada ... ve ... parsellerin ise bir kısmı "5 metre en kesitli yol alanı" bir kısmı ise "otopark alanı" olarak fonksiyonladırıldığı, 1/1000 ölçekli uygulama planına esas kurum görüşleri kapsamında dava konusu parselin teknik alt yapı geçiş noktasında olduğu, bu sebeple konut alanından 5 metre en kesitli yol olarak planlandığı, nazım imar planında ölçeği gereği gösterilmeyen ve dava konusu ... ada ... sayılı parsellerden geçen 5 metre en kesitli yolun 1/1000 ölçekli uygulama imar planına işlendiği, davaya konu nazım ve uygulama imar planlarının kentin makroformu ve genel kullanım kararları itibarıyla üst ölçekli çevre düzeni planına uyumlu olduğu, eş zamanlı olarak hazırlanıp onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planının da dava konusu alan için getirilen mekânsal kullanım kararları bakımından birbiriyle uyumlu olduğu, planlamaların şehircilik ilkeleri, planlama teknikleri, kamu yararı ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği, öte yandan, davaya konu taşınmazların topoğrafik yapıları, yüz ölçümleri, parsel derinlik ve genişlikleri dikkate alınarak kullanım kararı getirildiği, anılan parsellerin derinlik ve genişliklerinin yapılaşmaya uygun olmadığı, 1/1000 ölçekli revizyon ve ilave uygulama imar planında ... ada, ... sayılı parselin "5 metre en kesitli yol" olarak, ... ve ... sayılı parsellerin ise "cep otoparkı" olarak planlanmasının şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, imar mevzuatına ve kamu yararına uygun olduğu sonucuna ulaşıldığı, dava konusu işlemlerde bu yönüyle de hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun gerekçe eklenerek reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Tunceli ili, ... Mahallesi, ... ada ve ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların Tunceli Belediye Meclisinin ... tarih ve ... kararlarıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli ilave-revizyon nazım imar planında "düşük yoğunluklu mevcut konut alanı", 1/1000 ölçekli ilave-revizyon uygulama imar planında kısmen "konut alanı", kısmen "yol" kullanımında olduğu, dava konusu Tunceli Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararlarıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli ilave-revizyon nazım imar planında anılan taşınmazların "düşük yoğunluklu mevcut konut alanı" olarak düzenlendiği, 1/1000 ölçekli ilave-revizyon uygulama imar planında ise; ... ada ... parsel sayılı taşınmazın "5 metre enkesitli yol alanı", ... ada ... ve ... parsel sayılı taşınmazların ise "yol" gösterimi yapılmak suretiyle "cep otoparkı" olarak düzenlendiği anlaşılmıştır.
Davacı tarafından, taşınmazların eski planlarda konut alanında kaldığı dava konusu planlama ile taşınmazlara kısmen yol ve otopark kullanımı getirildiği iddialarıyla Tunceli Belediye Meclisinin ... tarih ve .../... sayılı kararlarıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli ilave-revizyon nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli ilave-revizyon uygulama imar planı ile anılan planlara yapılan itirazın reddine ilişkin Tunceli Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı kararlarının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde nazım imar planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
3194 sayılı Kanunun 6. maddesinde, mekânsal planların, kapsadıkları alan ve amaçları açısından mekânsal strateji planlarına uygun olarak; “çevre düzeni planları” ve “imar planları” kademelerinden oluşacağı, imar planlarının ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanacağı, her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanacağı hüküm altına alınmıştır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 1. fıkrasının (k) bendinde teknik altyapı alanları; "Kamu veya özel sektör tarafından yapılacak elektrik, petrol ve doğalgaz iletim hatları, içme ve kullanma suyu ile yer altı ve yer üstü her türlü arıtma, kanalizasyon, atık işleme tesisleri, trafo, her türlü enerji, ulaştırma, haberleşme gibi servislerin temini için yapılan tesisler ile açık veya kapalı otopark kullanışlarına verilen genel isim şeklinde tanımlanmış ve alan kullanım esasları belirlenmiş, aynı yönetmeliğin "Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde; "(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır. (2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin eki EK-1ç Nazım İmar Planı ve EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimlerine ilişkin tablolarda; “genel otopark” ve "katlı otopark" gösterimleri “Teknik Altyapı” başlığı altında düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Temyize konu kararın 1/5.000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planına ilişkin kısmı yönünden;
Dava dilekçesinin incelenmesinden davacı tarafından,... ada ... parsel sayılı taşınmaza getirilen 5 metre enkesitli yol kullanımı ve ... ada ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara getririlen refüj alanı olarak belirtilen (cep otoparkı) ve yol kullanımları yönünden dava konusu planların iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlıkta, dava konusu edilen Tunceli Belediye Meclisinin... tarih ve .../..., ... sayılı kararı ile kabul edilen 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planında dava konusu taşınmazların eski kullanımları olan "düşük yoğunlukta mevcut konut alanı" olan kullanımlarının devam ettirildiği, iptali istenilen yol ve cep otoparkı kullanımlarının ise 1/1000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planında öngörüldüğü, 5 metre yol kullanımı ve cep otoparkı kullanımlarının ölçeği gereği 1/5000 ölçekli nazım imar planında gösterilmesi gereken fonksiyonlar olmadığı, bu kapsamda anılan kullanımların nazım imar planında gösterilmemelerinin mevzuata aykırılık oluşturmadığı, İdare Mahkemesince davacının talebi çerçevesinde inceleme yapılarak karar verilmesi gerekirken, nazım imar planına dair yukarıda belirtilen tespitler göz ardı edilerek her iki plan birlikte incelenerek ortak gerekçelerle davanın reddi yolunda verilen ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçe eklenerek reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Temyize konu kararın Tunceli ili, ... Mahallesi,...ada ... parsel sayılı taşınmazın 5 metrelik yol olarak düzenlenmesine dair 1/1.000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planına ilişkin kısmı yönünden;
Uyuşmazlıkta; dosyaya sunulan bilirkişi raporunda, ... sayılı parsele getirilen yol kullanımıyla ilgili yalnızca; kurum görüşleri kapsamında parselin teknik altyapı geçiş noktası olduğu bu sebeple yol alanı olarak planlandığı tespiti ile anılan planlamanın şehircilik ilkelerine uygun olduğu yönünde görüş verildiği bunun dışında yol kullanımına dair detaylı bir inceleme yapılmadığı görülmüş olup, 5 metrelik yol kullanımına yönelik olarak anılan bilirkişi raporunun hükme esas alınacak yeterlilikte olmadığı anlaşılmıştır.
Dava konusu taşınmazın dikdörtgen formda uzun ince bir yapıda bulunduğu, konut alanı kullanımında bulunan yapı adasının orta kısmında 5 metre enkesitli söz konusu yolun gerekli ve zorunlu olduğunu ortaya koyacak bir veriye yer verilmediği, idarece anılan alanın teknik altyapı geçiş alanı olduğu ve bu yolun kanalizasyon yolu olduğu belirtilmesine karşılık dosyada bulunan paftanın incelenmesinden anılan yolun devamlılığının olmadığı ve sadece dava konusu taşınmazı kapsayacak şekilde planlandığı dikkate alındığında; davacı idarenin ana itiraz konularından olan yol kullanımına yönelik söz konusu değişikliğin planlama esasları ve ulaşım açısından gerekli ve zorunlu olup olmadığının açıklığa kavuşturulabilmesi için aralarında ulaşım alanında bir uzmanın olduğu bilirkişinin de yer aldığı yeni oluşturulacak bilirkişi heyetinin katılımıyla mahallinde yaptırılacak keşif neticesinde düzenlenecek rapor doğrultusunda uyuşmazlığın bu kısmı hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Temyize konu kararın Tunceli ili, ... Mahallesi,... ada ... , ... parsel sayılı taşınmazların yol gösterimi yapılmak suretiyle "cep otoparkı" olarak düzenlenmesine dair 1/1.000 ölçekli ilave ve revizyon uygulama imar planına ilişkin kısmı yönünden;
Yukarıda belirtilen mevzuat ışığında; imar planları ile getirilen kullanım kararlarının nazım ve uygulama imar planında ölçeğinin gerektirdiği ayrıntı düzeyinde somutlaştırılması ve taşınmazın hangi kullanımda gelişeceğinin kesin şekilde tespit edilebilir olması gerektiği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; Tunceli ili, ... Mahallesi, ... ada ... , ... parsel sayılı taşınmazların dava konusu 1/5000 ölçekli ilave ve revizyon nazım imar planında konut alanı kullanımında kaldığı, yakınında bir yol öngörüsünün bulunmadığı, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunda ise anılan taşınmazların "cep otoparkı" olarak planlandığı, kuzey kısmında ve batı kısmında 2 adet 10 metre enkesitli yol planlandığı ve dava konusu taşınmazların kuzey sınırının 10 metre yolda kaldığı, taşınmazların cep otoparkı olarak planlandığı belirtilmesine karşın plan paftasında yol olarak gösterildiği, davalı idarece, alanda otopark ihtiyacının bulunduğu, çevresindeki yollara hizmet edeceği varsayımı ile taşınmazların cep otoparkı olarak planlandığının belirtildiği görülmüştür.
Uyuşmazlıkta; otopark ihtiyacı gerekçe gösterilerek dava konusu planlama yapılmış ise de; dava konusu taşınmazların nazım imar planında konut alanı olarak planlandığı, dava konusu uygulama imar planında ise yol gösterimi yapılmak suretiyle cep otoparkı olarak planlandığı bu durumun gösterim tekniklerine aykırı olduğu, ayrıca taşınmazların otopark olarak hizmet sunacağı belirtilen batı ve kuzey kısmından geçen ve bir kısmı taşınmaza isabet eden 10 metre enkesitli taşıt yollarının nazım imar planında gösterilmediği dikkate alındığında uygulama imar planının dayanağı olan nazım imar planına aykırı olduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun dayanağı 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun hazırlanmadığı, gösterim teknikleri acısından da planlama esasları şehircilik ilkelerine aykırı olduğu dikkate alındığında dava konusu işlemin anılan kısmında belirtilen gerekçelerle hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçe ekleyerek reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında yukarıda belirtilen gerekçelerle hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davacının temyiz isteminin kabulüne
2\. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun gerekçe ekleyerek reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 1/1000 ölçekli revizyon uygulama imar planının 10 metre enkesitli taşıt yoluna ilişkin kısmının oyçokluğuyla, diğer kısımlarının oybirliğiyle BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 09/10/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.


(X)KARŞI OY :
14 Haziran 2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Mekânsal planlama kademeleri ve ilişkileri" başlıklı 6. maddesinde; "... (2) Mekânsal planlar, plan kademelenmesine uygun olarak hazırlanır. Her plan, planlar arası kademeli birliktelik ilkesi uyarınca yürürlükteki üst kademe planların kararlarına uygun olmak, raporu ile bütün oluşturmak ve bir alt kademedeki planı yönlendirmek zorundadır. (3) Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. ..." hükmüne,
"Gösterim (lejand) teknikleri" başlıklı 10. maddesinde;
"(1) Her türlü mekânsal plan, kendi kademesinin ve yapılış amacının gerektirdiği çizim ve gösterim tekniğine göre hazırlanır.
(2) Planlar, Bakanlıkça belirlenen ve EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1a Ortak Gösterimler, EK-1b Mekânsal Strateji Planları Gösterimleri, EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri, EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri, EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri ve EK-1e Detay Kataloğuna uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.
Yer verilen normun incelenmesinden, her ölçekteki planların bu Yönetmeliğin Ek-1. maddesinde yer alan lejant ve plan çizim normlarına göre hazırlanacağı anlaşılmaktadır.
EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1ç Nazım İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı, EK-1e Detay Kataloğundan incelendiğinde ise, 10 metre enkesitli yolun, bu lejant gösterimlerinin geometrik ve sınır tip tipi şekillendirmesini kapsamadığı görülmüştür.
Öte yandan, aynı EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1d Uygulama İmar Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu (Otoyol), bölünmüş taşıt yolu ve taşıt yolu olarak adlandırılan üç adet lejant gösteriminin yer aldığı yine bunlarla beraber yaya yolu ve bisiklet yolu gibi en alt düzey yolların düzenlendiği görülmüş olup, böylelikle uygulama imar planında en küçük düzeyde dahi taşıt yollarının ve diğer yolların tamamının gösterileceği anlaşılmaktadır. Esasen tüm yollar ve birbirleriyle olan bağlantılarını içeren hususların ulaşım ana planında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Yine, EK-1 Gösterimler başlığı altında yer alan EK-1c Çevre Düzeni Planı Gösterimleri altında düzenlenen lejant gösterimleri incelendiğinde; erişme kontrolü karayolu, birinci derece yol, ikinci derece yol ve üçüncü derece yol olarak adlandırılan dört adet lejant gösteriminin yer aldığı, böylelikle yol ağlarının gösterilmesi bakımından nazım imar planından daha ayrıntılı bir düzenleme yapıldığı görülmektedir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin "Nazım imar planı" başlığını taşıyan 23. maddesinde; nazım imar planında karar düzeyi ve içerikleri bakımından, uygulama imar planındaki detay kararlar alınmaması esas olup, uygulamaya dönük kararlar uygulama imar planlarında belirleneceği belirtilmiş ve maddenin devamında nazım imar planlarının hazırlanması sürecinde ana ulaşım sistemi (Karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu, terminal, gar, liman ve havalimanı)' nin analiz, etüt ve araştırmaların yapılacağı hususu düzenlenmiştir.
Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yukarıda sözü edilen yol tanımları yapılmamıştır.
Ölçeği gereği genel kullanım kararları ile başlıca bölge tiplerini belirleyen nazım imar planının, uygulama imar planıyla düzenlenmesi gereken imar adaları oluşturulmadan belirtilen nitelikteki yol kullanımını ihdas etmesinin planlama ilkeleri bakımından mümkün olmadığı, nitekim dava konusu uygulama imar planının dayanağı olan nazım imar planı paftasının incelenmesinden uyuşmazlığa konu "yol" un geçtiği bölgede nazım imar planında ada bazında bir düzenleme yapılmadığı hususu gözetildiğinde, özellikle yapı adalarını ve bu bağlamda da farklı kullanım kararlarına konu alanları birbirinden ayıran ve bunlar arasındaki ulaşım ihtiyacının karşılanması amacına hizmet eden yolların uygulama imar planı kararları ile getirilmesi mümkündür.
Nitekim, Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4. maddesinde yer alan uygulama imar planı tanımına göre nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adalarını göstermek uygulama imar planında yapılması gerekmektedir. Aksi halde 10 metre yol alanlarının tamamının nazım imar planında düzenlenmesi zorunluluğu olması halinde yapı adalarını düzenlemek görevi nazım imar planının konusuna girmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla 1/5000 ölçekli nazım imar planında düzenlenmeyen 10 metrelik yol fonksiyonunun 1/1000 ölçekli uygulama imar planında düzenlenmesinin tek başına plan hiyerarşisine aykırılık oluşturmadığı sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, davanın reddi yolundaki Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının dava konusu uygulama imar planının 10 metrelik yola ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığından Daire kararının bu kısma dair gerekçesine katılmıyorum.