Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/8132
Karar No : 2025/4113

DAVACI : ... Dış Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ... - (temsilen ... Bakanlığı)
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Kurumu - ...
VEKİLİ : Av. ...

MÜDAHİL (DAVALILAR YANINDA): ... Enerji Tedarik Depolama Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : Bor EDT GES elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla Niğde ilinde bulunan ekli listede bilgileri yer alan taşınmazların, tapuda Hazine adına tescil edilmek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 17/12/2024 tarih ve 32755 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 16/12/2024 tarih ve 9255 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararının, Niğde İli, Bor İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yönünden iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Tapu kaydında “ham toprak” olarak belirtilmiş olsa da, fiili durumda, bahse konu taşınmazın Ülkemizin en verimli tarım arazilerinin arasında yer aldığı, tarımsal faaliyet gerçekleştirilen, endüstriyel tarıma uygun olduğundan bahisle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 2022 yılında yatırım teşvik belgesi alınmasına imkan sağlayan bir tarım arazisi olduğu, güneş enerjisi santrali tesisi inşaası için çok sayıda alternatifin mevcut olduğu, son derece verimli bir tarım arazisini bu niteliğinden çıkaracak derece bir kamu yararının ve acelelik halinin olmadığı, kamulaştırma kararının hayata geçirilmesi durumunda bahse konu verimli tarım arazisinde bulunan tüm yatırımların ve ekinlerin yok edileceği, Ülkemizin gün geçtikçe azalan verimli tarım arazisi niteliğindeki davaya konu arazide geri dönüşün mümkün olmayacağı, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

DAVALILARIN SAVUNMASI : Niğde Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce yapılan inceleme neticesinde proje sahasında yer alan arazilerin kuru marjinal tarım arazisi olduğunun belirlendiği ve ... tarih ve ... sayılı yazı ile ilgili taşınmazlar İÇİN tarım dışı kullanım izninin verildiği, doğalgazın çok büyük oranda ithal edilmesi, konutlarda ısınmak amacıyla tüketilmesi gibi durumlar göz önünde alındığında Türkiye'nin elektrik üretiminde yenilenebilir kaynakların payının ivedilikle arttırılmasına ihtiyaç duyulduğu, projenin bu ihtiyacın giderilmesine yönelik büyük bir katkı sağlayacağı, Bor EDT GES üretim tesisi projesinin yatırım bütünlüğü, inşaatın tamamlanması, tesislerin monte edilmesi, sistemin kısa sürede faaliyete geçirilebilmesi için proje alanındaki taşınmazların kullanım hakkının bir an önce alınması gerektiği, Ülkemizin enerjiye olan ihtiyacı göz önünde bulundurulduğunda arz güvenliğinin sağlanabilmesi için projenin hızla faaliyete geçmesinin önem arz ettiği, 12. Kalkınma Planı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edileceğinin belirtilmiş olması karşısında projenin bir an önce hayata geçirilmesi adına yapılan işlemlerin haklılığını gösterdiği, davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

MÜDAHİLİN İDDİALARI : Ülkemizin enerjiye olan ihtiyacı göz önünde bulundurulduğunda arz güvenliğinin sağlanabilmesi için projenin hızla faaliyete geçmesinin önem arz ettiği, enerji açığı değerlendirildiğinde acelelik halinin gerçekleştiği belirtilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.


DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Uyuşmazlığa konu taşınmaza acele kamulaştırma nedeniyle el konulması istemiyle açılan davada, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:... D.İş, K:... sayılı kararıyla davanın feragat nedeniyle reddine karar verilmesi nedeniyle dava konusu acele kamulaştırma kararının uyuşmazlığa konu taşınmaz yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, Bor EDT GES elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla Niğde ilinde bulunan ekli listede bilgileri yer alan taşınmazların, tapuda Hazine adına tescil edilmek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 17/12/2024 tarih ve 32755 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 16/12/2024 tarih ve 9255 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı'nın, Niğde İli, Bor İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yönünden iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarelerin usule ilişkin iddalarına itibar edilmemiştir.
Anayasa'nın 35. maddesinde: "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Ek 1 Nolu Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde: "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasında, idarelerin kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını, bedellerini ödemek suretiyle kamulaştırabileceği düzenlenmiş; 5. maddesi ile kamulaştırma yapılabilmesi kamu yararı kararı alınması şartına bağlanmış; 5. maddede düzenlenen mercilerce verilen kamu yararı kararlarının onay mercilerinin düzenlendiği 6. maddesinin son fıkrasında da, onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için kamu yararı kararı alınmasına gerek olmaksızın, yetkili icra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren bir kararın alınması yeterli görülmüştür.
Aynı Kanun'un 27. maddesinde ise, "3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir." hükmüne yer verilmiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinde; "(1) Elektrik piyasasında üretim faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini işlemleri ile ilgili olarak;
a) Üretim faaliyetinde bulunan önlisans veya lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin önlisans veya lisansa konu faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini taleplerine yönelik işlemler, 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine göre Kurum tarafından yürütülür. Taşınmaz temini talepleri Kurum tarafından değerlendirilir ve uygun görülmesi halinde Kurul tarafından karar alınır. Bu kapsamda alınan kararlar, kamu yararı kararı yerine de geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir.
" hükmüne, aynı maddenin 2/a fıkrasında "(2) Elektrik piyasasında dağıtım faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini işlemleri ile ilgili olarak;
a) Dağıtım faaliyetinde bulunan lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin lisansa konu faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini taleplerine yönelik işlemler, 2942 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre TEDAŞ tarafından yürütülür. Taşınmaz temini talepleri TEDAŞ tarafından değerlendirilir ve uygun görülmesi halinde TEDAŞ tarafından karar alınır. Bu kapsamda alınan kararlar, kamu yararı kararı yerine de geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir" hükmüne, 20/1 maddesinde ise, "Bakanlık, elektrik enerjisi arz güvenliğinin izlenmesinden ve arz güvenliğine ilişkin tedbirlerin alınmasından sorumludur..." hükmüne yer verilmiştir.
Özel mülkiyet hakkının korunması gereken temel insan hakları arasında öngörüldüğü, Anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik düzenlemelere yer verildiği, bu düzenlemelerde mülkiyet hakkına müdahalelerin olabileceğinin öngörüldüğü, ancak bu müdahalelerde kamu yararı gerekçesi, kanuni düzenleme gereği ve ölçülülük yada orantılılık gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkı ihlaline neden olacağı kabul edilmiştir. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarıyla da bu hususların açık bir şekilde ortaya konulduğu görülmektedir.
Anayasa’nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin Kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir Acele kamulaştırma usulü idareye kamulaştırma işlemlerinin neticelenmesini beklemeden kamulaştırılan taşınmaza el koyma imkânı tanıyan olağanüstü bir kamulaştırma usulüdür. Acele kamulaştırmada, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile Mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın kanunda belirtilen usule göre bilirkişilerce tespit edilecek değeri idare tarafından mal sahibi adına bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir. Acele kamulaştırma usulü, olağan kamulaştırmada malik lehine getirilen usule ilişkin güvenceleri bertaraf etmemekte; yalnızca bu usullerin işletilmesinden önce idareye, kamulaştırılacak taşınmaza el koyma imkânı tanımaktadır. Taşınmaza el konulduktan sonra idare tarafından öncelikle satın alma yolunun işletilmesi, bunun mümkün olamaması durumunda ise Asliye Hukuk Mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılması gerekmektedir. Kamulaştırılmasına karar verilen taşınmaza acele olarak ihtiyaç duyulması halinde, 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca kamulaştırma acele usulle yapılmaktadır.
Bu çerçevede, 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi incelendiğinde, kamulaştırma işlemlerinde öngörülen yöntemlerin bir kısmının uygulanmayarak taşınmaza acele el konulabilmesi yolu istisnai olarak başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlendiğinden, madde hükmü ile acele kamulaştırmada olağan kamulaştırmaya oranla özel koşulların varlığı aranmış ve üç durumda acele kamulaştırma yolu ile taşınmaza el konulmasına olanak tanınmıştır. Anılan hüküm uyarınca taşınmazların bir an önce kullanılmasına ihtiyaç duyulan, kamu düzenine ilişkin olarak acelilik halinin bulunduğu durumlarda Cumhurbaşkanınca, taşınmazların acele kamulaştırılmasına karar verilebilmektedir. Acele kamulaştırma istisnai bir yöntem olduğundan, olağan kamulaştırma gerekçeleri dışında aceleliğin varlığına dair şartlarının ortaya konulması gerekmektedir. Acelelik koşulunun kamu düzenine ilişkin olması gerektiği ve kamu yararının ise, olağan kamulaştırma usulü ile sağlanması amaçlanan kamu yararından farklı olarak, acele kamulaştırma yapılmasını gerektiren, aceleliği zorunlu kılan bir yarar olduğu açıktır.
Uyuşmazlıkta, savunma ekinde yer alan,... Enerji Tedarik Depolama Ticaret A.Ş. Bor EDT GES Projesi Acele Kamulaştırma Gerekçesi Bilgi Formunda acele kamulaştırmayı zorunlu kılan nedenler; Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararı ile ... Enerji Tedarik Depolama Ticaret Anonim Şirketi BOR EDT GES üretim tesisinde 18/05/2023 tarihinden itibaren 36(otuz altı) ay süreyle tesisin yatırımına başlanabilmesi için gerekli onay, izin, ruhsat ve benzerlerinin alınabilmesi amacıyla ... numaralı önlisans verildiği, Niğde İli, Bor İlçesi, ... Köyü sınırları içinde kalan söz konusu proje kapsamındaki taşınmazların arazi edinimi çalışmalarının normal kamulaştırma süreci içerisinde yaklaşık olarak ancak 2,5-3 yıl içerisinde tamamlanacağının değerlendirildiği,ülkemizin temel sorunlarından biri olan "cari açığın" en büyük sebeplerinden birinin ülkemizin enerji ihtiyacının karşılamak için yapılan doğal gaz ve kömür ithalatından kaynaklandığının bilindiği, enerjide dışa bağımlılığın devam etmesi dış ödemeler dengesi açığının da devam etmesine sebebiyet verdiği, açıklanan nedenlerle, söz konusu proje kapsamında kalan özel mülkiyete konu taşınmazların kamulaştırılması işlemlerinde 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27.maddesinin uygulanmasına ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir.
Bor EDT GES Projesinde kamu yararı olduğu açık olmakla birlikte, acelelik koşulunun kamu düzenine ilişkin olması gerektiği ve kamu yararının ise, olağan kamulaştırma usulü ile sağlanması amaçlanan kamu yararından farklı olarak, acele kamulaştırma yapılmasını gerektiren, aceleliği zorunlu kılan bir yarar olduğu dikkate alındığında, yukarıda acele kamulaştırmayı zorunlu kılan nedenler olarak belirtilen hususların acele kamulaştırmanın gerekçesi olamayacağı, zira proje kapsamında acele kamulaştırma yapılmaması halinde kamu düzeninin hangi ölçüde sarsılacağının ortaya konulamadığı sonucuna varılmıştır.
Acele kamulaştırmaya ilişkin olarak 2942 sayılı Kanun'da aranan özel ve istisnai koşullar bulunmadan ve idarece ortaya konulmadan, uyuşmazlığa konu taşınmazı da kapsayan alanda Bor EDT GES elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla uyuşmazlık konusu taşınmazın acele kamulaştırılmasına ilişkin dava konusu kararda 2942 sayılı Yasa'nın 27. maddesinin amacına ve uygulanma koşullarına uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, Bor EDT GES elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla Niğde ilinde bulunan ekli listede bilgileri yer alan taşınmazların, tapuda Hazine adına tescil edilmek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin 17/12/2024 tarih ve 32755 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 16/12/2024 tarih ve 9255 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararının, Niğde İli, Bor İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz yönünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı Yasanın 20/A maddesi uyarınca işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile; Niğde İlindeki Bor EDT üretim tesisi için gerekli olan özel mülkiyete ait taşınmazların kamulaştırılmasında kamu yararı bulunduğuna ve kamulaştırılmasına karar verilmiştir
Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. Yönetim Kurulu’nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile; ... Tarsus – Arıklı Fideri Enerji Nakil Hattı güzergahına isabet eden taşınmazlardan toplam 2264,14 m²’lik sahanın mülkiyetinin tescil edilebilmesi ve hat emniyet sahası içinde kalan toplam 140645,45 m²’lik saha üzerinde irtifak hakkı tesis edilebilmesi için 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 19. maddesinin 2/a fıkrası ve 2942 sayılı Kanun ve mevzuat hükümleri taşınmaz temini işlemlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla kamulaştırma kararı alınmıştır.
Dava konusu 16/12/2024 tarih ve 9255 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile, Bor EDT GES elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla Niğde ilinde bulunan ekli listede bilgileri yer alan taşınmazların, tapuda Hazine adına tescil edilmek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir.
Bakılan dava, dava konusu acele kamulaştırma kararının davacıya ait taşınmaz yönünden iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 35. maddesinde: "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesinde ise, "3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Davalı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından verilen 04/06/2025 tarihli dilekçe ile, “DSİ tarafından 07/12/2024 tarihinde kesinleşen ... İdare Mahkemesinin ... E.-... K. sayılı kararının uygulanması sonucunda acele kamulaştırma davasına konu parsel tamamen ortadan kalkacağından ve mülkiyet durumu değişeceğinden, ... Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen ... D.İş Esas sayılı acele el koyma davasının devamında hukuki yarar bulunmadığı belirtilerek, davadan feragat edilmesi hususunda Av. ...'ya yetki verilmiş ve neticesinde yapılan feragat beyanı doğrultusunda ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ... tarihli, E:... D.İş, K:... sayılı kararıyla; feragat nedeniyle Niğde ili, Bor ilçesi, ... köyü ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden, acele kamulaştırma davasının reddine karar vermiştir.” yönünde ek beyanda bulunulmuştur.
Bu durumda; uyuşmazlığa konu taşınmaza acele kamulaştırma nedeniyle el konulması istemiyle açılan davada, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:... D.İş, K:... sayılı kararıyla davanın feragat nedeniyle reddine karar verildiği görüldüğünden, gelinen aşama itibarıyla acelelik halinin bulunmadığı sonucuna varılmış, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Dava konusu işlemin uyuşmazlığa konu taşınmaza ilişkin kısmının İPTALİNE,
2\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından yapılan toplam ...-TL yargılama giderinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
3\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4\. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5\. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A-2-(g) maddesi uyarınca, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 16/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.