Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/7622
Karar No : 2025/3057

TEMYİZ EDENLER : I- (DAVACI) ... Emlak Otomotiv İnşaa. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı/ ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF : (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı/...
(DAVACI) ... Emlak Otomotiv İnşaa. İth. İhr. San. Tic.Ltd. Şti.

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mersin İli, Anamur İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda izinsiz sera inşaatı yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacı şirkete 3.813.497,76-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... gün ve ... sayılı Anamur Belediye Encümeni kararı ile anılan kararın dayanağı 01/10/2019 tarihli yapı tatil tutanağının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; İmar Kanunu'nun 27. maddesine eklenen yeni düzenleme ve anılan düzenlemenin gerekçesi ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 19. maddesine eklenen yeni hüküm birlikte değerlendirildiğinde; tarımsal üretimin artırılması amacıyla seraların ruhsatsız olarak yapılabilmesine imkan tanındığından 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32 ve 42. maddelerinde belirtilen yaptırımların dayanağının ortadan kalktığı, bu durum karşısında davacı "lehine" olan hükümlerin uygulanması gerektiği; 18/03/2020 tarihli ara karara verilen cevaplardan, Mersin Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla davaya konu sera yapımının tarımsal üretim açısından uygun görüldüğünün belirtildiği, yapı tatil tutanağı eki fotoğrafların incelenmesinden de söz konusu parsel çevresinde herhangi bir yapılaşmanın söz konusu olmadığının görüldüğü, dolayısıyla Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin 19/(2) maddesinde yer alan "herhangi bir yapılaşmanın bulunmadığı imar adalarında yer alan parsellerde Tarım ve Orman Müdürlüğünün uygun görüşü alınmak kaydı tarımsal amaçlı seralara, 61 inci madde uyarınca muvakkat yapı izni verilebilir" hükmü uyarınca muvakkat yapı izni başvurusunda bulunmuş olan davacı şirketin bu izni alabilme koşullarının var olduğu, bu nedenlerle seranın ruhsatsız olarak yapıldığından bahsedilemeyeceğinden 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca söz konusu yapının mühürlenmesine ilişkin yapı tatil tutanağında ve bu tutanak esas alınarak davacı şirkete 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca 3.813.497,76-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Anamur Belediye Encümeni kararında hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçeyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen kararın bozulmasına yönelik Danıştay Altıncı Dairesinin 01/06/2023 tarihli, E: 2021/10300, K: 2023/5420 sayılı kararına uyularak; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunnda düzenlenen bilirkişi raporunda yer alan tespitlerin birlikte değerlendirmesinden, dava konusu işlemlerden yapıya ilişkin ayrıntılı bilgileri içeren, kroki ve fotoğraflarla desteklenen 01.10.2019 tarihli yapı tatil tutanağındaki tespitlerin denetime elverişli olduğu dikkate alındığında, söz konusu tutanağın imar para cezasına esas alınabilmesi bakımından yasaya aykırı bir yönü bulunmadığı, uyuşmazlık konusu sera yapılarının sınıf ve grubu (I. Sınıf A Grubu yapılar), aykırılıktan etkilenen toplam alan (195.299,87m²), idari para cezasına esas birim ceza miktarı ile bunlara göre belirlenen temel para cezasında herhangi bir hata bulunmadığı, bilirkişi raporunda temel para cezasının 1.361.240,094-TL olarak hesaplanmasının da bilirkişilerce birim ceza miktarının yuvarlanmasından kaynaklandığı, dolayısıyla davalı idarece hesaplanan temel para cezası tutarında herhangi bir hata ve imar mevzuatına aykırılık bulunmadığı; ancak, her ne kadar davalı idarece söz konusu temel para cezası yapının ruhsatsız olduğu gerekçesiyle 3194 sayılı İmar Kanununun 42/2. maddesinin (c) bendinin 8 numaralı alt bendi uyarınca %180 oranında artırılmış ise de, dava konusu yapıların ruhsata tabi olmadığı, muvakkat yapı iznine tabi olduğu dikkate alındığında, bu bent uyarınca artırım yapılmasına hukuken olanak bulunmadığı, dolayısıyla dava konusu yapı tatil tutanağı ile imar para cezasının temel para cezasına ilişkin 1.361.963,49-TL'lik kısmında hukuka aykırılık, yapının ruhsatsız olduğu gerekçesiyle temel para cezasının %180 oranında (2.451.534,27-TL) artırılmasına ilişkin kısmında ise hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçeyle, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı, dava konusu işlemin iptali yolundaki kararına davalı idare tarafından yaılan istinaf başvurusunun, dava konusu işlemlerden yapı tatil tutanağı ile belediye encümeni kararının temel para cezasına ilişkin 1.361.963,49-TL'lik bölümüne ilişkin kısmı yönünden kısmen kabulü ile Mahkeme kararının belirtilen kısmının kaldırılmasına, bu kısım yönünden davanın reddine; encümen kararının temel para cezasının artırılmasına ilişkin 2.451.534,27-TL-TL'lik bölümüne ilişkin kısmına yönelik istinaf başvurusunun ise yukarıda yer verilen gerekçeyle kısmen reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacı ... Emlak Otomotiv İnşaa. İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti. Tarafından, temyize konu kararın, davalı tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulüne ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2\. Davalı Anamur Belediye Başkanlığı tarafından, temyize konu kararın, istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALILARIN SAVUNMALARI: 1. Davacı tarafından, kararın davalı idare tarafından temyiz edilen kısmında bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, kararın usul ve kanuna uygun olan belirilen kısmının onanması gerektiği savunulmaktadır.
2\. Davalı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Daire kararında belirtilen gerekçeyle, davacının temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının istinaf başvurusunun kısmen reddine ilişkin kısmının bozulması, davalı idarenin temyiz isteminin ise reddi ile kararın istinaf başvurusunun kabulüne ilişkin kısmının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Mersin İli, Anamur İlçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiin, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda izinsiz sera inşaatı yapıldığının 01/10/2019 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edilmesi üzerine, Anamur Belediye Encümeninin ... gün ve ... sayılı kararıyla, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacı şirkete 3.813.497,76-TL idari para cezası verilmesine karar verilmiştir.
Bunun üzerine, söz konusu işlemlerin iptali istemiyle, görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar" başlıklı 32. maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde, "Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshasıda muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." hükmüne; "Köylerde yapılacak yapılar ve uyulacak esaslar" başlıklı 27. maddesinin yine dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde, "1) Belediye ve mücavir alanlar dışında köylerin köy yerleşik alanlarında, civarında ve mezralarda yapılacak konut, entegre tesis niteliğinde olmayan ve imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık amaçlı yapılar ile köyde oturanların ihtiyaçlarını karşılayacak bakkal, manav, berber, köy fırını, köy kahvesi, köy lokantası, tanıtım ve teşhir büfeleri ve köy halkı tarafından kurulan ve işletilen kooperatiflerin işletme binası gibi yapılar için yapı ruhsatı aranmaz. Ancak etüt ve projelerinin valilikçe incelenmesi, muhtarlıktan yazılı izin alınması ve bu yapıların yöresel doku ve mimari özelliklere, fen, sanat ve sağlık kurallarına uygun olması zorunludur... 2) Belediye ve mücavir alanlar içinde veya dışındaki iskan dışı alanlarda yapılacak tarımsal amaçlı seralar, entegre tesis niteliğinde olmamak ve ilgili il tarım ve orman müdürlüğünden uygun görüş alınmak koşuluyla yapı ruhsatı aranmadan yapılabilir..." hükmüne; aynı Kanun'un 42. maddesinde ise, " 1) Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. 2) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: a) Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için; (...) b) Mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verilir. c) (a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, 2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı, 3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı, 4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü, 5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si, 6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i, 7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i, 9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü, 11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u, 12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si, 13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır..." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının istinaf başvurusunun kısmen kabulüne ilişkin kısmı yönünden;
Temyize konu kararın davalının istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile yapı tatil tutanağı ve temel para cezası yönünden Mahkeme kararının kaldırılarak davanın reddine ilişkin kısmı ve dayandığı gerekçede 2577 sayılı Kanun'un 49/2. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbiri bulunmamaktadır.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının istinaf başvurusunun kısmen reddine ilişkin kısmı yönünden;
İdari işlemlerin hukuki denetimlerinin, işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılacağı tabiidir.
Dosyanın incelenmesinden; 1/1000 ölçekli imar planında "turizm tesis alanı"nda kalan uyuşmazlık konusu taşınmazın iskan dışı alanda kaldığından söz edilmesinin mümkün olmaması sebebiyle 3194 sayılı Kanun'un 27. maddesinin ikinci fıkrası hükmünün dava konusu taşınmaz hakkında uygulanabilmesine hukuken olanak bulunmadığı; dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla ruhsatsız olarak yapıldığı sabit olan taşınmaz hakkında davalı idarece tesis edilen idari para cezasında, İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının (c) bendinin 8. alt bendinde yer verilen artırımın uygulanabileceği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına davalı tarafından yapılan istinaf başvurusunun, işlemin anılan bende karşılık gelen 2.451.534,27-TL'lik bölümü yönünden, taşınmazın ruhsata tabi olmayıp, muvakkat yapı iznine tabi olduğu gerekçesiyle kısmen reddine ilişkin kısmında isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne, davacının temyiz isteminin ise reddine,
2\. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının davalının istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, temel para cezası ve yapı tatil tutanağı yönünden İdare Mahkemesi kararının kaldırılarak bu kısım yönünden davanın reddine ilişkin kısmının ONANMASINA; istinaf başvurusunun kısmen reddi ile İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasının c/8 bendindeki artırım sebebi yönünden dava konusu işlemin yukarıda belirtilen gerekçeyle iptaline ilişkin kısımının ise BOZULMASINA,
3\. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 28/05/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.