Danıştay danistay 2024/6836 E. 2024/6640 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/6836
Karar No : 2024/6640

TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... İnşaat Taahhüt Mobilya Aksesuarları Gıda Pazar. San. ve Tic. Ltd Şti
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı/...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İstanbul ili, Sancaktepe ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... sayılı parsele yönelik 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılması sonucunda parselde meydana gelen değer artışı nedeniyle İmar Planı Değişikliklerine Dair Değer Artış Payı Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca söz konusu parselin değer artış payının 5.500.000,00-TL olarak belirlenmesine ilişkin Sancaktepe Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu taşınmaza ilişkin olarak yapılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği üzerine meydana gelen değer artış payının tespiti aşaması devam etmekte iken tapuya taşınmazın değer artış payına tabi olduğuna yönelik şerhin konulduğu, daha sonrasında taşınmaza yönelik yapılan imar uygulaması sonucunda ... ada ve ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazların oluştuğu ve söz konusu şerhin bu taşınmazlara konulduğu, sonrasında ise ... ada ve ... parsel sayılı taşınmazın ... ada ve ... sayılı parsele dönüştürülerek dava dışı ... adına kayıtlı iken 19.06.2023 tarihinde davacıya satıldığı, her ne kadar dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibariyle söz konusu taşınmazın bir kısmı davacı adına kayıtlı ise de, ilgili mevzuat uyarınca imar planı değişikliğinden kaynaklanan değer artış payından imar planının onaylandığı tarihteki malikinin sorumlu olduğu ve imar planının onaylandığı tarihteki taşınmaz malikinin ... olduğu, ayrıca dava konusu işlemin de ... adına tesis edildiği dikkate alındığında dava konusu işlemin iptalini isteme hususunda davacının kişisel, güncel ve meşru bir menfaatinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf dilekçesinde ileri sürülen iddiaların, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: İstanbul ili, Sancaktepe ilçesi, ... Mahallesi, ... ada ... sayılı parsele yönelik 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılması üzerine meydana gelen değer artış payının tespiti aşaması devam etmekte iken 09.09.2022 tarihinde parselin değer artış payına tabi olduğuna ve değer artış payı ödenmedikçe satış yapılamayacağına yönelik tapuya şerh konulduğu, daha sonrasında parsele yönelik ifraz işlemi sonucunda ... ada ..., ... ve ... sayılı parsellerin oluştuğu ve söz konusu şerhin bu taşınmazlara konulduğu, ... ada ... sayılı parselin, ... ada ... sayılı parsele dönüştürülerek dava dışı ... adına kayıtlı iken 19.06.2023 tarihinde değer artış payı ödenmeden davacıya satıldığı, 03.10.2022 ile 19.10.2022 tarihlerinde Sermaye Piyasa Kanunu'na göre yetkilendirilmiş iki adet lisanslı gayrimenkul değerleme kuruluşu tarafından düzenlenen Gayrimenkul Değerleme Raporları doğrultusunda İmar Planı Değişikliklerine Dair Değer Artış Payı Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca söz konusu parselin değer artış payının Sancaktepe Belediye Başkanlığı Değer Artış Payı Belirleme Kıymet Takdir Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla 5.500.000,00-TL olarak belirlendiği, anılan işlemin Sancaktepe Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işlemiyle davacıya bildirilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, iptal davalarının; "İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için kişisel hakları ihlal edilenler tarafından açılan davaları olduğu" hükme bağlanmıştır.
Yargısal denetim amacıyla her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması koşuluna ihtiyaç vardır. İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir. Başka bir anlatımla, iptal davasına konu olan işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinden söz edilebilmesi için, davacıyı etkilemesi, yani davacının kişisel menfaatini ihlal etmesi, işlem ile davacı arasında ciddi ve makul bir ilişkinin bulunması gerekmektedir.
Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlalinin kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.
3194 sayılı İmar Kanunu'nun Ek 8. maddesinin 3. fıkrasında, "taşınmaz maliklerinin tamamının talebi üzerine ada bazında yapılacak imar planı değişikliği sonucunda değerinde artış olan arsanın (…) değer artış payı olarak alınacağı, değer artış payı bedelinin tespitinde 2942 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde belirtilen bedel tespit esaslarının gözetileceği; aynı maddenin 4. fıkrasında da, "İmar planı değişikliği ile taşınmazda meydana gelecek değer artışının tespiti 6362 sayılı Kanuna göre yetkilendirilmiş lisanslı en az iki gayrimenkul değerleme kuruluşu tarafından plan değişikliği açıklama raporunda belirtilen mer’i plan koşullarındaki değer tespiti ile birlikte değişiklik sonrası değer tespiti yapılmak suretiyle belirlenen ortalama yeni değerden az olmamak üzere, idarece oluşturulan kıymet takdir komisyonu tarafından belirleneceği, değer artış payının, en geç taşınmazın ilk satışında veya ruhsat aşamasında taşınmaz maliklerince ödeneceği, kıymet takdir komisyonunca belirlenen değer artış payının, ödeme tarihinde her takvim yılı için, bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında takvim yılı başından geçerli olmak üzere arttırılarak uygulanacağı; 5.fıkrasında, "Taşınmazın değer artışına tabi olduğunun tapu kütüğüne şerh edileceği..." hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 8/6/2000 tarihli, 4577 sayılı Kanunla değişik 2. maddesinde; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmış olup, bu davalar idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli araçlardandır. Bu nedenledir ki; iptal davalarında davacı olabilmek için "menfaat ihlali" yeterli görülmüş ve davacı ile dava konusu işlem arasında meşru, kişisel ve güncel bir ilişkinin varlığı aranmıştır.
Bu anlayışla, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10/6/1994 tarihli, 4001 sayılı Kanunun 1. maddesiyle değiştirilen 2. maddesinin 1. bendinin (a) altbendinde yer alan "... kişisel hakları ihlal edilenler..." ibaresi nedeniyle söz konusu (a) altbent Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 günlü, E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararıyla Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmiş, iptal davalarında menfaatleri ihlal edilenlerin dava açabilecekleri esası benimsenmiştir.
İdarenin bütün eylem ve işlemlerinin yargısal denetime açık olduğu hukuk devletinde idarenin hukuka uygunluğunun sağlanmasında en etkin araçlardan biri iptal davalarıdır.
İptal davalarındaki sübjektif ehliyet koşulunun, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması icap etmektedir.
İmar Kanunu'nun Ek 8. maddesi ile de parselde meydana gelen değer artış payınının tapu kütüğüne şerh edileceği ve değer artış payının en geç taşınmazın ilk satışında taşınmaz maliklerince ödeneceği kurala bağlanmıştır.
Uyuşmazlıkta, ... ada ... sayılı parsele yönelik 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği üzerine meydana gelen değer artış payının tespiti aşaması devam etmekte iken 09.09.2022 tarihinde taşınmazın değer artış payına tabi olduğuna ve değer artış payı ödenmedikçe satış yapılamayacağına yönelik tapuya şerh konulduğu, daha sonrasında taşınmaza ilişkin olarak yapılan imar uygulaması sonucunda ... ada ..., ... ve ... sayılı parsellerin oluştuğu ve söz konusu şerhin bu parsellere de konulduğu, ... ada ... sayılı parselin ... ada ... sayılı parsele dönüştürülerek dava dışı ... adına kayıtlı iken 19.06.2023 tarihinde değer artış payı ödenmeden/tahsil edilmeden davacıya satıldığı, Sermaye Piyasa Kanunu'na göre yetkilendirilmiş iki adet lisanslı gayrimenkul değerleme kuruluşu tarafından düzenlenen Gayrimenkul Değerleme Raporları doğrultusunda İmar Planı Değişikliklerine Dair Değer Artış Payı Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca söz konusu parselin değer artış payının Sancaktepe Belediye Başkanlığı Değer Artış Payı Belirleme Kıymet Takdir Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla 5.500.000,00-TL olarak belirlendiği, anılan işlemin Sancaktepe Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işlemiyle taşınmazın eski maliki ile birlikte davacı şirket yetkilisi ... adına da dağıtım yapıldığı görülmektedir.
Buna göre, yukarıda alıntılanan mevzuat gereğince her ne kadar taşınmazın en geç ilk satışında tahsil edilmesi gereken değer artış payı, satış tarihindeki malik olan dava dışı ...'dan tahsil edilmeden taşınmazın satışı gerçekleştirilmiş olsa da; taşınmazın en geç ilk satışında parsel malikinden tahsil edilmeyen değer artış payının belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemin davacıya tebliğ edildiği ve davacı yönünden kesin ve icrai bir işlem olduğu, ilk malik adına tesis edildiği, davacıya dağıtım yapıldığı, taşınmazda bu bedel ödenmeden yapılaşmaya olanak bulunmadığı davacının; hakkında hukuki sonuç doğurma kabiliyetine sahip olan işlemin Anayasanın 36. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesi ile güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı kapsamında denetlenmesini sağlamak amacıyla açtığı iptal davasında kişisel, meşru ve güncel bir menfaati bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin idare mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamıştır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle ehliyet yönünden reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
2\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/11/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.