Karar Detayı

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/6414
Karar No : 2025/2771

DAVACI :...

DAVALI :...Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU : İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 07.07.2020 tarihinde onaylanan İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 07.07.2020 tarihinde onaylanan İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin, ... Mahallesine ilişkin bir değişiklik getirmediği, güncel duruma bakılmadan yerleşme sınırlarının 35 yıl önce belirlenen köy yerleşik alan sınırları dikkate alınarak belirlendiği, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 19. maddesine, plan ilke ve esaslarına aykırı hareket edilerek bölgesel gelişmelerin dikkate alınmadığı, planlamanın gelecekteki gereksinimleri karşılamak için yapılması gerektiği, ... Mahallesinin çevresinde yeni yatırım kararlarının bulunduğu, bu kararların çevre düzeni planı yansıtılmayarak kamu zararı oluşturulduğu, bölgenin gelişmeye açılması gerektiği, ... Mahallesinin sosyal yapısını çoğunlukla doğu ve güneydoğu bölgesinden gelen vatandaşların oluşturduğu, davalı tarafından son 35 yıldaki gelişmeler dikkate alınmayarak ayrımcılık yapıldığı kamu hizmetinden yararlandırılmadığı, bu durumun Anayasanın eşitlik ilkesine ve planlamanın genellik ilkesine açıkça aykırı olduğu, çevre düzeni planı değişikliğinde genel arazi kullanım kararlarının dikkate alınmayarak, kimi taşınmazların planlama alanı dışında tutularak planlamanın bütüncüllük ilkesi ve süreklilik ilkesine aykırı davranıldığı, ... Mahallesinin plansız bırakıldığı ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davanın süresinde açılmadığı, davacının taşınmazının bulunduğu alanın İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında tarım arazisi olarak planlanan alan içerisinde kaldığı,... Mahallesinin Torbalı ilçe merkezine yaklaşık 5 km mesafede 6360 sayılı Kanun ile mahalleye dönüşen kırsal nitelikte bir yerleşim birimi olduğu, ... Mahallesinin bulunduğu bölgeye ilişkin yerel yönetimlerden kentsel gelişme alanı ihtiyacı bulunduğuna dair herhangi bir talepte bulunulmadığı, çevre düzeni planında Torbalı ilçesi için 280.000 kişilik planlama nüfusu öngörüldüğü ,bu nüfus için yaklaşık 1483 hektar kentsel gelişme alanı ,1653 hektar kentsel yerleşik alan olmak üzere toplamda 3136 hektar kentsel yerleşme alanı planlandığı, bölge ve havza bazında çevre düzeni planlarında planlama kararları üretilirken yerleşmelerin mevcut ve projeksiyon nüfusları, bölgesel ve yerel gelişmeler, koruma statülü alanlar, yeni yatırım kararları ve ilgili kurum ve kuruluş görüşleri ve plan kapsamında yapılan analizler dikkate alınarak belirlendiği, çevre düzeni planı içerisinde mülkiyet verilerinin bulunmadığı, bölge ve havza bazında çevre düzeni planlarında hangi arazilerin kime ait olduğuna dair bir değerlendirme yapılmasının teknik olarak mümkün olmadığı, davacı iddialarının dayanaktan yoksun olup dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu çevre düzeni planı değişikliği ile ... Mahallesine ilişkin yeni bir kullanım kararı getirilmediği, bu alanlarda resmi kurumlarca verilmiş olan plana altlık teşkil eden kurum görüşleri ve onaylı planların geçerli olup ihtiyaç bulunması durumunda çevre düzeni planında düzenlenme yapılmasına gerek olmaksızın kırsal yerleşim alanlarının alt ölçekli planlarla kentsel gelişme alanı olarak belirlenebileceği açık olduğundan, dava konusu işlemde eşitlik ilkesine, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına aykırılık bulunmadığından davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : İzmir ili, Torbalı ilçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 07/07/2020 tarihinde onaylanan İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmının iptali istemiyle açılan davada Danıştay 6.Dairesince verilen 20/06/2023 günlü,E:2021/761 ,K:2023/6295 sayılı kararın temyiz incelemesi sonucunda Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 13/03/2024 günlü ,E:2023/2841, K:2024/546 sayılı kararıyla İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmı yönünden davanının ehliyet yönünden reddine ilişkin hüküm fıkrası bozulmuştur.
2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 38. maddesinde, İdari Dava Daireleri Kurulunun, idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararları temyizen inceleyeceği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay Dava Dairelerinin nihai kararlarının Danıştay’da temyiz edilebileceği, 49. maddesinin 4. fıkrasında ise Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50’nci madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı öngörülmüştür. 2577 sayılı Yasanın 49. maddesinin 4. fıkrasında yer alan düzenleme ile Danıştay Dava Dairelerine, ilk derecede bakılan davalarla ilgili bozma kararlarına karşı eski kararlarında ısrar edebilme yetkisi tanınmamıştır.
Dava İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanan ve 20.08.2020 - 18.09.2020 tarihleri arasında askıya çıkarılan 07.07.2020 onay tarihli İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmının iptali istemiyle açılmıştır.
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 7. maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde, yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak, (c) bendinde ise, havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak, Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.
Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.
Anılan 19.maddenin 2.fıkrasında, "Çevre düzeni planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz, etüt ve araştırmalar yapılır: a) Sınırlar. b) İdari ve bölgesel yapı. c) Fiziksel ve doğal yapı. ç) Sit ve diğer koruma alanları, hassas alanlar, doğal karakteri korunacak alanlar. d) Ekonomik yapı. e) Sektörel gelişmeler ve istihdam. f) Demografik ve toplumsal yapı. g) Kentsel ve kırsal yerleşme alanları ve arazi kullanımı. ğ) Altyapı sistemleri. h) Yeşil ve açık alan kullanımları. ı) Ulaşım sistemleri. i) Afete maruz ve riskli alanlar. j) Askeri alanlar, askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri. k) Planlama alanına yönelik bölgesel ölçekli kamu projeleri ve yatırım kararları. l) Her tür ve ölçekteki plan, program ve stratejiler. m) Göller, barajlar, akarsular, taşkın alanları, yeraltı ve yüzeysel su kaynakları ve benzeri hidrolojik, hidrojeolojik alanlar. n) Çevre sorunları ve etkilenen alanlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Aynı maddenin 3.fıkrasında, " Çevre Düzeni Planlarının hazırlanması sürecinde planlama alanı sınırları kapsamındaki tüm veriler 1/25.000 ölçekli harita hassasiyetinde hazırlanır." kuralı, 4.fıkrasında, "Plan hazırlık sürecinde ihtiyaç duyulan veri, bilgi ve belgeler; ilgili veriyi hazırlamakla sorumlu kurum ve kuruluşlardan, bilimsel çalışmalardan ve uzmanlarca arazide yapılacak çalışmalardan elde edilir." kuralı, 5.fıkrasında, "Planlama sürecinde coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yöntemleri kullanılarak güncellenebilir ve sorgulanabilir sayısal veri tabanı oluşturulur." kuralı bulunmaktadır.
Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinde;"(1) Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu;
a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması,
b) Planın temelstrateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması,
c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgeseletkiye yolaçabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması,
ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması,
durumunda yapılır.
(2) Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde;
a) Kamu yatırımlarına,
b) Çevrenin korunmasına,
c) Çevre kirliliğinin önlenmesine,
ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine,
d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasalçerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır. "kuralı yer almaktadır.
Davacı tarafından dava konusu çevre düzeni planının İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmının planlaması yapılırken bölgesel gelişmelerin dikkate alınmadığı ,planlama yapılırken eşitlik ilkesine aykırı davranıldığı ,1985 yılına ait yerleşik alan haritasının esas alındığı ,1985 sonrasına ait gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınmadığı iddialarıyla bakılmakta olan dava açılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden ,davacıya ait taşınmazın 23.06.2014, 30.12.2014, 16.11.2015, 10.10.2018 tarihli ve dava konusu yapılan 07.07.2020 onay tarihli İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı kapsamında kaldığı, taşınmazın "tarım arazisi" olarak belirlendiği , İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesinin Torbalı ilçe merkezine yaklaşık 5 km mesafede 6360 sayılı yasayla mahalleye dönüşen kırsal nitelikte bir yerleşim birimi olduğu ,orman ve sit alanları komşuluğunda bulunduğu ,Çevre düzeni planında Torbalı ilçesi için 280.000 kişilik planlama nüfusu öngörüldüğü ,bu nüfus için yaklaşık 1483 hektar kentsel gelişme alanı ,1653 hektar kentsel yerleşik alan olmak üzere toplamda 3136 hektar kentsel yerleşme alanı planlandığı ,1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının 7.26 nolu plan notunda da ,planla belirlenen alanlarda ihtiyaç olması halinde sosyal donatı alanları ,büyük kentsel yeşil alanlar ,sosyal teknik alt yapı alanlarının ,Çed Yönetmeliği kapsamında bulunup bulunmamasına göre mevzuat kapsamında ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri doğrultusunda alt ölçekli plan kararları ile yapılabileceğinin öngörüldüğü, dava konusu İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesinin yanısıra Arslanlar ,Yeniköy, Ahmetli ,Sağlık ,Tulum gibi kırsal yerleşim birimlerinin dava konusu plan kapsamında bulunduğu, kırsal yerleşme alanı sınırlarının belirlenmesine ilişkin dava konusu çevre düzeni planında "7.22 kırsal yerleşme birimlerinin sınırları alt ölçekli planlarda kesinleştirilecektir. Söz konusu planlarda kırsal yerleşmelerin gelişme alanı büyüklüklerinin belirlenmesinde kırsal yerleşmelerin gereksinimleri esas alınacaktır ." kuralının getirildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu planın İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmında alanın konumu ,niteliği göz önünde bulundurulduğunda planlanmasında eşitlik ilkesine aykırılık bulunmadığı ,kırsal yerleşim olan alanın ihtiyaç bulunması halinde sosyal donatı ,sosyal ve teknik alt yapı alanlarının alt ölçekli planlama çalışması ile karşılanacağı göz önünde bulundurulduğunda dava konusu İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmında şehircilik ilkeleri ,planlama esasları ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı sonucu ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 13/03/2024 günlü ,E:2023/2841, K:2024/546 sayılı bozma kararı uyarınca İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmı yönünden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Danıştay Altıncı Dairesinin 20/06/2023 tarih ve E:2021/761, K:2023/6295 sayılı kararının; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 13/03/2024 tarih ve E:2023/2841, K:2024/546 sayılı kararı ile dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin davacıya ait 793 parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmı yönünden davanın reddine yönelik kısmının onanmasına, İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmı yönünden davanın ehliyet yönünden reddine yönelik kısmının bozulmasına karar verildiğinden Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 13/03/2024 tarih ve E:2023/2841, K:2024/546 sayılı bozma kararına uyularak, bozulan kısım yönünden Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY: İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesi, ... parsel sayılı taşınmazın maliki olan davacı tarafından İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 07.07.2020 tarihinde onaylanarak 20.08.2020 - 18.09.2020 tarihleri arasında askıya çıkarılması üzerine, davacı tarafından askı süreci içerisinde 14.09.2020 tarihinde ... Mahallesine yönelik itiraz edilmiş, itiraza davalı idare tarafından altmış gün içerisinde cevap verilmeyerek reddedilmesi üzerine anılan İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ait kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
10/07/2018 tarihli 30474 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102.maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde, yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak, (c) bendinde ise, havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.
Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.
Anılan 19.maddenin 2.fıkrasında, "Çevre düzeni planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir; bu veriler kapsamında analiz, etüt ve araştırmalar yapılır: a) Sınırlar. b) İdari ve bölgesel yapı. c) Fiziksel ve doğal yapı. ç) Sit ve diğer koruma alanları, hassas alanlar, doğal karakteri korunacak alanlar. d) Ekonomik yapı. e) Sektörel gelişmeler ve istihdam. f) Demografik ve toplumsal yapı. g) Kentsel ve kırsal yerleşme alanları ve arazi kullanımı. ğ) Altyapı sistemleri. h) Yeşil ve açık alan kullanımları. ı) Ulaşım sistemleri. i) Afete maruz ve riskli alanlar. j) Askeri alanlar, askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri. k) Planlama alanına yönelik bölgesel ölçekli kamu projeleri ve yatırım kararları. l) Her tür ve ölçekteki plan, program ve stratejiler. m) Göller, barajlar, akarsular, taşkın alanları, yeraltı ve yüzeysel su kaynakları ve benzeri hidrolojik, hidrojeolojik alanlar. n) Çevre sorunları ve etkilenen alanlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
Aynı maddenin 3.fıkrasında, " Çevre Düzeni Planlarının hazırlanması sürecinde planlama alanı sınırları kapsamındaki tüm veriler 1/25.000 ölçekli harita hassasiyetinde hazırlanır." kuralı, 4.fıkrasında, "Plan hazırlık sürecinde ihtiyaç duyulan veri, bilgi ve belgeler; ilgili veriyi hazırlamakla sorumlu kurum ve kuruluşlardan, bilimsel çalışmalardan ve uzmanlarca arazide yapılacak çalışmalardan elde edilir." kuralı, 5.fıkrasında, "Planlama sürecinde coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yöntemleri kullanılarak güncellenebilir ve sorgulanabilir sayısal veri tabanı oluşturulur." kuralı bulunmaktadır.
Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1.fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2.fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Uyuşmazlığa konu İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesi sınırlarının İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında tarım alanı ve kırsal yerleşim alanı gösterimlerini kapsadığı, davaya konu Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 07.07.2020 tarihinde onaylanan İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile ... Mahallesine ilişkin kullanım kararlarında herhangi bir değişiklik getirilmediği, İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesinin Torbalı ilçe merkezine yaklaşık 5 km mesafede 6360 sayılı Kanunla mahalleye dönüşen kırsal nitelikte bir yerleşim birimi olduğu, orman ve sit alanlarının komşuluğunda bulunduğu, anılan çevre düzeni planında Torbalı ilçesi için 280.000 kişilik planlama nüfusu öngörüldüğü ,bu nüfus için yaklaşık 1483 hektar kentsel gelişme alanı ,1653 hektar kentsel yerleşik alan olmak üzere toplamda 3136 hektar kentsel yerleşme alanı planlandığı, bu kapsamda hazırlanan alt ölçekli imar planlarının ise ... Mahallesi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planının İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin...tarih ve...sayılı kararı ile ... Mahallesi 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planının ise Torbalı Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile uygun bulunarak İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarih ve ... sayılı kararı ile onaylandığı görülmektedir.
Davaya konu çevre düzeni planının plan notlarının, 7.13 sayılı maddesinde, bu planın onama tarihinden önce mevzuata uygun olarak onaylanmış imar planlarının, 7.14 maddesinde de bu planın onama tarihinden önce mevzuata uygun olarak onaylanmış mevzi imar planlarının geçerli olduğu, mevzi imar planlarında değişiklik yapılması durumunda bu planın arazi kullanım kararları ve plan hükümlerine uyulacağı, bu planın onay tarihinden önce mevzii imar planları onaylanmış, ilgili idaresine başvurarak yapı ruhsatı, yapı kullanma izni ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı almış ve bu ruhsatlara uygun olarak faaliyetin sürdürüldüğü yapıların bulunduğu alanlarda faaliyetlere devam edileceği, ancak bu alanlarda bu plan kararlarına aykırı olarak yoğunluk artışı ve arazi kullanım türü değişikliği getirecek plan değişikliği/revizyonu ve tevsi yapılamayacağı belirtilmiş, 4.42 sayılı maddesinde, "Tarım arazileri: toprak, topografya ve iklimsel özellikleri tarımsal üretim için uygun olup halihazırda tarımsal üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazilerdir." şeklinde tanımlanmış, 5.3.5 sayılı maddesinde, verimli tarım arazilerine baskı yapan plansız sanayileşmenin önlenmesi ve mevcut sanayilerin çevresel etkilerinin kontrol altına alınması planlama ilkeleri arasında sayılmış, 8.7.1 sayılı maddesinde, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununa tabi tarım arazilerinin, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili yönetmeliğinde tanımlanan tarım arazileri sınıflarına ayrılmamış olup tarım arazilerinin sınıflamasının, ilgili kurum ya da kuruluşlarca yapılacağı belirtilmiş, 8.1.1.2 sayılı maddesinde, "Bu planda kentsel yerleşme alanı olarak gösterilmiş olsun ya da olmasın, bağlı bulundukları kentsel yerleşme merkezlerinden kopuk biçimde konumlanan, belediye sınırları içine alınarak mahalleye dönüşmüş/dönüşecek kırsal yerleşme alanlarında yapılacak alt ölçekli planlarda; çevre düzeni planında önerilmiş gelişme alanı varsa bu alan sınırları da dikkate alınarak, gelişme alanı belirlenmemiş yerleşim birimlerinde ise varsa geçmişte belirlenmiş köy yerleşik alanı ve civarına ilişkin sınırlar da dikkate alınarak, yerleşmenin kendi gereksinimi kadar alanın alt ölçekli planları hazırlanacaktır. Alt ölçekli planlarda, yerleşmenin sahip olduğu geleneksel doku ve yapılaşma özellikleri ile çevresindeki alanın doğal özelliklerinin planlama aşamasında dikkate alınması ve koruma kararlarına dönüştürülmesi zorunludur." düzenlemesine, 7.22 sayılı maddesinde, "Kırsal yerleşme birimlerinin sınırları alt ölçekli planlarda kesinleştirilecektir. söz konusu planlarda kırsal yerleşmelerin gelişme alanı büyüklüklerinin belirlenmesinde kırsal yerleşimlerin gereksinimleri esas alınacaktır." düzenlemesine yer verildiği anlaşılmaktadır.
Çevre düzeni planı kararlarının, kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan veriler değerlendirilerek oluşturulması dolayısıyla nüfus projeksiyonlarına göre, yerleşim alanlarının belirlenmesi, bu doğrultuda, tarım alanları, orman alanları, meralar, jeolojik açıdan sakıncalı alanların korunması gerektiğinden bu tür alanlarda, münferit kentsel gelişme taleplerinin plan bütünlüğü göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir.
Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlanır.
Stratejik mekânsal planlama, kentsel gelişimi yalnızca fiziksel gelişim kapsamında ele alan bir yaklaşım değildir. Fiziksel gelişmenin yanı sıra, kentteki sosyal, kültürel, ekonomik, yerel örgütsel gelişime ilişkin stratejileri de içerir. Diğer bir deyişle, kentsel gelişme; hem mekânsal, hem de mekânsal olmayan (mekânda dolaylı olarak etkileri olan sosyal / kültürel / ekonomik / yerel örgütsel) etmenler çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu yaklaşımda, çeşitli karar vericilerin birbirleriyle ve diğer yerel paydaşlarla ilişkilerinin eşgüdümünün sağlanması (yani yerel örgütlenme) önemli bir strateji alanıdır.
Yukarıda belirtilen hususlar ışığında, çevre düzeni planları, bölgesel nitelikte genel arazi kullanım kararları getirmekte olup stratejik bir plan olması sebebiyle sadece fiziki kullanım kararları içermemektedir. Dolayısıyla, dava konusu 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında belirlenen arazi kullanım kararları, niteliği itibarıyla çevre kirliliğinin oluşmadan önce önlenebilmesi ve sağlıklı çevrenin oluşturulmasına yönelik hedef, ilke, strateji ve politikaları sağlayacak plan kararları olup bu yönüyle söz konusu plana dayanılarak yapılacak 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planlarında öngörülen ve parsel bazında fiziki kullanım durumunu belirleyen arazi kullanım kararlarından farklılık arz ettiği kuşkusuzdur.
Çevre düzeni planlarının leke plan olmaları nedeniyle uygulama imar planları gibi değerlendirilmeyeceği gerektiğinde şüphe bulunmamaktadır. Nitekim 3194 sayılı Kanunun 8. maddesinin (f) bendi uyarınca kentsel asgari standartların, Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda çevre düzeni planı ile belirlenebileceği, uygulamaya ilişkin kararların yörenin koşulları, parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişebilirlik, sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre uygulama imar planında belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesinin dava konusu çevre düzeni planında tarım ve kırsal yerleşim alanında kalmakta olduğu görülmüş olup, leke plan niteliğinde olan dava konusu planın ölçeği (1/100.000) göz önünde bulundurulduğunda, mahalle ölçeğinde kullanım kararlarının üretilmesi mümkün olmadığı gibi yukarıda aktarılan ilgili plan notlarından anlaşılacağı üzere tarım arazilerine yönelik işlemlerin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili Yönetmelik uyarınca ilgili kurum ya da kuruluşlarca yapılacağı ve alt ölçekli planlarda değerlendirileceği, ... Mahallesine ait kısımda bu planla yeni kullanım kararı getirilmediği gibi bu alanlarda resmi kurumlarca verilmiş olan plana altlık teşkil eden kurum görüşleri ve onaylı planların geçerli olduğu anlaşıldığından, dava konusu İzmir - Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliğinin İzmir İli, Torbalı İlçesi, ... Mahallesine ilişkin kısmında eşitlik ilkesine, şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, kamu yararına ve imar mevzuatına aykırılık görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. DAVANIN REDDİNE,
2\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, (kısmen bozulan önceki daire kararında da hükmedilmiş olması nedeniyle tahsil ve ödemede mükerrerliğe sebep olmamak üzere)
4\. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5\. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 15/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.