Danıştay danistay 2024/1988 E. 2025/1956 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2024/1988
Karar No : 2025/1956

TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : ... mirasçıları;
1- ...
2- ...
3- ...
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...

KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı - ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Tekirdağ ili, Merkez, ... Köyü, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan yapının ruhsatsız yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca yıktırılmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ İl Encümeni kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu işlemin, zemin katın yıkımına ilişkin kısmı yönünden iptali, 2. katın yıkımı yönünden ise davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Ondördüncü Dairesinin 12/06/2014 tarih ve E:2012/3138, K:2014/6783 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının bozulmasına dair Danıştay Ondördüncü Dairesinin 12/10/2017 tarih ve E:2015/3611, K:2017/5263 sayılı bozma kararına uyularak 7143 sayılı Kanununla 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici 16. maddesi uyarınca alınan yapı kayıt belgesine istinaden dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının bozulmasına yönelik Danıştay Altıncı Dairesinin 27/05/2021 tarih ve E:2019/20073, K:2021/7275 sayılı bozma kararına uyularak verilen temyize konu kararda; Mahkemelerince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda özetle, zemin kat inşa tarihi tespit edilemediği yönünde kanaat ve değerlendirmeye yer verildiği, bilirkişi kök ve ek raporları ile dosya kapsamında mevcut tüm bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; davacıların murisi tarafından yapılan davaya konu yapının ruhsat gerektirdiği halde ruhsatsız olarak yapıldığı hususunun sabit olduğu ve davacılar tarafından yapının 6785 sayılı Mülga İmar Kanununun yürürlüğe girdiği 17 Ocak 1957 tarihinden önce yapıldığına ilişkin hukuken geçerli bir belge sunulamadığı, bu hususun mahallinde yapılan bilirkişi incelemesi ile de tespit edilemediği görüldüğünden dava konusu işlemde hukuka aykırılık olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Zemin katın 1975 yılında, birinci katın ise 2010 yılında yapıldığı, yapının 2981 sayılı Kanunun Geçici 2/d maddesi kapsamında olduğu, uyuşmazlığa konu yapı için alınan yapı kayıt belgesinin 02/05/2019 tarihinde davalıya bildirildiği, 3194 sayılı Kanunun geçici 16. maddesinin hükümlerinin ve usulüne göre alınmış yapı kayıt belgesinin dikkate alınmamasının mülkiyet hakkının ihlali olduğu belirtilerek temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı idare görevlileri tarafından düzenlenen 15/07/2010 tarihli yapı tatil tutanağı ile, ruhsatsız olarak yapının zemin katının tamamlandığı, 1. normal kat duvarlarının örüldüğü, sıvasının yapılmadığı, tabliye betonunun atıldığı, çatısının yapıldığı tespit edilmiştir.
Dava konusu ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ İl Encümeni kararıyla 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca söz konusu yapının yıktırılmasına karar verilmiştir.
Uyuşmazlığa konu yapı için, ... tarih ve ... sayılı yapı kayıt belgesi düzenlenmiş ve anılan yapı kayıt belgesi davacılar tarafından 03/05/2019 tarihinde davalı idareye sunulmuştur.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir..." hükmüne yer verilmiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun 18 Mayıs 2018 tarihli ve 30425 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 16. maddesi ile eklenen geçici 16. maddesinin birinci fıkrasında; "Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir." hükmüne, dördüncü fıkrasında ise; "Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir." hükmüne, aynı madddenin dokuzuncu fıkrasında "Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlarda bulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz."; onuncu fıkrasında "Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır..."; onbirinci fıkrasında ise, "Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Yasa hükmüne dayanılarak hazırlanan ve 6 Haziran 2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin 6. maddesinin birinci fıkrasında, yapı kayıt belgesi verilen yapıların maliklerinin, bu belgenin bir örneğini belediye ve mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyesine, bu sınırlar dışında il özel idaresine vermek zorunda oldukları, aynı maddenin üçüncü fıkrasında, yapı kayıt belgesi verilen yapılarla ilgili 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği belirtilmiş, 20 Eylül 2018 tarihli ve 30541 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslarda Değişiklik yapılmasına Dair Usul ve Esasların 5. maddesi ile değişik 8. maddesinin ikinci fıkrasında; “(2) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.” düzenlemesine, 9. maddesinin birinci fıkrasında ise; "Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdari işlemlerin hukuka uygun olduklarına dair bir yargı kararına gereksinim duymadan hukuka uygun kabul edilerek ilgililer üzerinde hukukî sonuç doğurması olarak tanımlanabilen “hukuka uygunluk karinesi”ne göre, idarenin yaptığı işlemler, idari yargı merci kararları ile iptal edilmedikleri ya da idare tarafından geri alınmadıkları sürece hukuk aleminde varlıklarını ve etkilerini sürdürmektedirler.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması (31/12/2018 tarih ve 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, başvuru süresi 15/6/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.), bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi (31/12/2018 tarih ve 538 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile, yapı kayıt bedeli ödeme süresi 30/6/2019 tarihine kadar uzatılmıştır.) halinde yapı kayıt belgesi verilebileceği düzenlenmiş olup; başvuranların beyanına göre Bakanlık veya yetkilendireceği kurum ve kuruluşlarca verilen yapı kayıt belgelerinin, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar ilgililere geçici süreliğine bazı haklar tanıdığı; 3194 sayılı Kanun'un geçici 16/9 ve 16/11 maddelerinde ise, anılan Kanun hükmünden yararlanması yasaklanan yapı ve alanların belirlendiği, bu bağlamda, anılan Kanun hükmü uyarınca yapı kayıt belgesi verilemeyecek yapılardan olduğu ya da alanlarda bulunduğu anlaşılan ya da Kanun'da açıkça belirtildiği üzere 31/12/2017 tarihinde ve bu tarihten sonra yapıldığı tespit edilen veyahut ilgili özel kanunlarındaki düzenlemeler ile korunan doğal, tarihi ve arkeolojik sit alanları, kültür varlıkları, ormanlar, meralar ve kıyılar gibi alanlarda bulunan yapılar hakkında, aslında düzenlenmemesi gereken yapı kayıt belgesinin düzenlendiğinin anlaşılması durumunda, söz konusu yapı kayıt belgesinin, yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca yapı kayıt belgesini düzenleyen idare (Bakanlık) veya Bakanlık tarafından yetkilendirecek kurum veya kuruluş tarafından iptal edilmesi gerektiğine kuşku bulunmamaktadır. Ayrıca yapı sahibinin beyanına dayalı düzenlenen yapı kayıt belgesi ile kayıt altına alınan yapıların, belgenin düzenlenmesine temel oluşturan 3194 sayılı Yasanın Geçici 16. maddesi ile belirlenen şartları taşımadığının ilgili idaresince tespiti halinde anılan Kanuna dayanılarak hazırlanan Tebliğin 8. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yine yetkili idaresince iptal edilmesi ve bu belgenin sağladığı hakların geri alınması mümkün olduğu gibi, yargısal incelemesi devam eden davalarda da Yasanın istisna kapsamına aldığı alanlarda yapılan yapılar ile 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı idaresince somut olarak kanıtlanan yapıların yapı kayıt belgesi ile sağlanan haklardan yararlanamayacağı da açıktır.
Yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar ilgilisine geçici süreliğine bazı haklar tanıyan ve hukuka uygunluk karinesinden yararlanan yapı kayıt belgesi, ilgili yapı hakkında 3194 sayılı Kanun uyarınca yaptırım uygulanmasına engel teşkil etmektedir. Başka bir ifadeyle, yapı kayıt belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar, yapı kayıt belgesindeki şekliyle olduğu gibi kullanılmasına imkan tanımakta ve 3194 sayılı Kanun kapsamında uygulanabilecek yaptırımlara karşı koruma sağlamaktadır. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem tesis edilebilmesi için, öncelikle tespite konu yapı hakkında düzenlenen yapı kayıt belgesinin yetkili idare tarafından iptal edilmesi gerekmektedir.
Dosyasının incelenmesinden; 15/07/2010 tarihli yapı tatil tutanağı ile ruhsatsız yapı yapıldığının tespit edilerek dava konusu ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ İl Encümeni kararıyla 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca yapının yıktırılmasına karar verildiği, uyuşmazlığa konu yapı için ... tarih ve ... sayılı yapı kayıt belgesinin düzenlendiği ve dosyaya yapı kayıt belgesinin halihazırda iptal edildiğine dair bilgi ve belgenin sunulmadığı, ayrıca uyuşmazlığa konu yapının 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16/9 ve 16/11 maddeleri uyarınca, yapı kayıt belgesinden yararlanması yasaklanan alanlarda kaldığına ve yapı kayıt belgesi verilemeyecek yapılardan olduğuna ya da 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığına dair somut bir tespitin bulunduğuna ilişkin dosyada hiçbir bilgi ve belgenin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda; uyuşmazlığa konu yapı için düzenlenen ve halen varlığını devam ettiren yapı kayıt belgesinin bulunduğu dikkate alındığında, anılan yapı kayıt belgesi, yetkili idareler tarafından iptal edilmediği sürece, 3194 sayılı Yasanın 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem tesis edilebilmesi veya yapı kayıt belgesi düzenlenmeden önce idare tarafından tesis edilen yıkım kararlarının icra edilmesinin mümkün olmadığı, yani yapı kayıt belgesi iptal edilmeden yapının yıkımı gerçekleştirilemeyeceğinden yapı kayıt belgesinin düzenlenmesiyle birlikte yıkım işleminin fiilen gerçekleştirilmesi hususu ortadan kalktığından, dava konusu ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ İl Encümeni kararında hukuka uyarlık, temyize konu kararda isabet görülmemiştir.
Öte yandan, yapı kayıt belgelerinin yapı sahibinin beyanına göre ilgili idarelerce herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapılmadan düzenlendiği, ilgili idare tarafından, yapıların 3194 sayılı Yasanın Geçici 16. maddesi ile belirlenen şartları taşıyıp taşımadığı yönünden inceleme ve değerlendirme yapılabileceği, 3194 sayılı Yasanın Geçici 16. maddesine aykırı şekilde düzenlendiği tespit edilen yapı kayıt belgelerinin, yetkili idareler tarafından iptal edilmesinden sonra, yeniden yapı tatil tutanağı düzenlenmek suretiyle 3194 sayılı Yasanın 32. maddesi uyarınca işlem tesis edilebileceği de açıktır.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,
2.Yukarıda özetlenen gerekçeyle davanın reddine ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4\. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 14/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.