Danıştay danistay 2023/5441 E. 2025/2706 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/5441
Karar No : 2025/2706

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

DİĞER DAVALI İDARE: ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR): 1- ... 2- ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının iptale ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Van ili, Gürpınar ilçesi, ... (...) Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazı kapsayan alanda Van Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilerek Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararı ile de uygun bulunan ... Kalesi ve Çevresi Koruma Amaçlı 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile planlara yapılan itirazın reddine ilişkin Van Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararın iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:...... sayılı kararda; yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu ile dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte değerledirilmesinden; Planın tamamı bakımından; dava konusu edilen planların davacıların taşınmazına ilişkin olmayan kullanım kararlarının davacıların taşınmazını ne şekilde etkilediği ortaya konulamadığından planın tümünün iptalini istemekte kişisel, meşru ve güncel menfaatlerinin bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle bu kısım yönünden davanın ehliyet yönünden reddine; tescilli anıtın karayolları içerisinde kalmayan kısmı bakımından; Bu kısma ilişkin olarak dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesi sonucunda; dava konusu edilen planların üst ölçekli olan Muş-Bitlis-Van Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planına uygun olduğu, diğer bir deyişle planların kademeli birlikteliği ilkesine uygun olduğu, planlar yapılırken kurum görüşlerinin alındığı ve bu görüşler doğrultusunda imar planlarının kabul edildiği, dava konusu edilen bölgede sit alanları ile tescilli yapılar bulunması sebebiyle bölgede koruma amaçlı imar planının hazırlatılmasının amacına uygun bulunduğu, belirtilen sebeplerle bu kısma ilişkin planlamanın imar ve şehircilik ilke ve esaslarına uygun olduğu sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle reddine bu kısım yönünden davanın reddine; Tescilli anıtın karayolları içerisinde kalan kısmı bakımından; olayda tescilli anıtın bir kısmının karayolları içerisinde bırakılarak koruma amaçlı imar planlarının hazırlanmasındaki amaca aykırı davranıldığı gibi söz konusu planlamanın tescilli anıtın korunmasını ileride yapılacak uygulamalarda güçleştireceği sonucuna varıldığı gerekçesiyle işlemin bu kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın iptale dair kımının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlenildikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY : Van ili, Gürpınar ilçesi, ... (...) Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan ve Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile tescillenerek Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge kurulu tarafından 1. Grup Yapı olarak belirlendikten sonra tapuya şerh edilen tarihi ...Hanını (... Hanı) kapsayan alanda Van Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edilerek Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile de uygun bulunan ... Kalesi ve Çevresi Koruma Amaçlı 1/1000 ölçekli uygulama ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı 01/12/2020 ile 31/12/2020 tarihleri arasında askıda ilan edilmiş, anılan planlara ilgilileri tarafından yapılan itirazların Van Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararı ile reddi üzerine de bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan halinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 8. alt bendinde, "Koruma amaçlı imar plânı: bu Kanun uyarınca belirlenen sit alanlarında, alanın etkileşim-geçiş sahasını da göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; hali hazır haritalar üzerine, koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarını, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları, plân notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlardır." hükmü yer almaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı hâller" başlıklı 31. maddesiyle atıfta bulunulan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Bilirkişi İncelemesi" başlıklı beşinci bölümünde yer alan "Bilirkişiye başvurulmasını gerektiren hâller" başlıklı 266. maddesinde, mahkemenin, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar vereceği; ancak, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamayacağı; "Bilirkişinin görev alanının belirlenmesi" başlıklı 273. maddesinde, mahkemenin bilirkişinin görevlendirilmesine ilişkin kararında inceleme konusunun bütün sınırlarıyla açıkça belirlenmesine ve bilirkişinin cevaplaması gereken sorulara ilişkin hususlara yer vermek zorunda olduğu; "Bilirkişinin haber verme yükümlülüğü" başlıklı 275. maddesinde, bilgisine başvurulan bilirkişinin kendisine tevdi olunan görevin uzmanlık alanına girmediğini mahkemeye bildirme yükümlülüğünün bulunduğu; "Bilirkişinin yetkileri" başlıklı 278. maddesinde, bilirkişinin görevini mahkemenin sevk ve idaresi altında yürüteceği, bilirkişinin görev alanı veya sınırları hakkında tereddüde düşerse, bu tereddüdünün giderilmesini her zaman mahkemeden isteyebileceği; "Bilirkişi açıklamalarının tespiti ve rapor" başlıklı 279. maddesinde, bilirkişi raporunun gerekçeli olması gerektiği, bilirkişinin hukuki değerlendirmelerde bulunamayacağı belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Çözümü Özel ve teknik bilgiyi gerektiren uyuşmazlıklarda, teknik bilirkişi raporu alınmasındaki amacın, maddi gerçekliğin ortaya çıkarılmasına yardımcı olacak teknik verilerin elde edilmesini sağlamak olduğu göz önünde tutulduğunda, tek başına hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olmayan görülmekte olan uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması ve davaya konu imar planlarının yargısal denetiminin yapılması için, işin niteliği gereği heyet halinde çalışması uygun görülen bilirkişilerin, dava dilekçesinde ileri sürülen iddialar ve planlama alanının özellikleri gözetilerek uygun uzmanlık alanı dikkate alınmak suretiyle seçilmesi gerekmektedir. Zira, uyuşmazlığın yeterli uzmanlığa sahip bilirkişiler tarafından değerlendirilmesi tarafları tatmin edici ve adil bir yargılama yapılması açısından önemli bir gerekliliktir.
Dosyanın incelenmesinden, mahallinde iki şehir plancısı bir fen bilirkişisinden oluşan toplam üç kişilik bilirkişi heyeti marifetiyle yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda dava dosyasına sunulan bilirkişi raporunda; ... ada ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan ve tescilli yapı olarak şerh edilen hanın bir kısmının karayolu içerisinde kaldığı, bu durumun ileride yapılacak uygulamalarda yapının korunmasını güçleştireceği yönündeki tespitler hükme esas alınarak işlemin bu kısmının iptaline karar verildiğinden; bakılan uyuşmazlıkta, dava konusu tescilli anıtın bir kısmının karayolu içerisinde kalması nedeniyle ileride yapılacak uygulamalarda korunmasını güçleştireceğine dair tespitin alanında uzman sanat tarihçisi ve yol ve ulaşım sistemleri konusunda uzman inşaat bilirkişisi tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Bu durumda, uyuşmazlık konusu alanın korunan alan olduğu hususu da göz önünde bulundurularak yol kullanım kararları ve yer seçimi (yolun güzergahının tescilli esere zarar verip vermeyeceği) açısından dava konusu taşınmazın bulunduğu alanın mevzuat hükümleri kapsamında ulaşım, trafik, tescilli yapı ve koruma alanı arasındaki ilişkiler dikkate alınmak ve kapsamlı bir biçimde incelenerek değerlendirilmesi için içerisinde sanat tarihi (tarihi eserler) ile yol ve ulaşım konusunda uzmanlığı olan bilirkişilerin de bulunduğu bir bilirkişi heyeti marifetiyle mahallinde yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak sunulacak olan rapora göre bir karar verilmesi gerekmektedir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2\. İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:...... sayılı kararının temyiz edilen kısmının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/05/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.