Danıştay danistay 2023/308 E. 2025/4760 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2023/308
Karar No : 2025/4760

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av....

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Zonguldak ili, Merkez, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazlarda 100 m2 ve 1164 m2 olmak üzere toplam 1264 m2 ruhsatsız yapı yapıldığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca toplam 312.894,56 TL imar para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Zonguldak Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K... sayılı kararında; yapıların ruhsat gerektirmesine rağmen ruhsatsız yapıldığı ve 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinde yer alan para cezasının hesaplanmasına ilişkin kriterlere yönelik ayrıntılı ve somut tespitleri içeren, ruhsata aykırı alanın yüzölçümü gibi niteliği gereği yerinde tespiti gereken hususların açık bir şekilde belirtildiği yapı tatil zaptı dayanak alınarak dava konusu encümen kararının tesis edildiği ve hesaplanan temel para cezası ve 42/2. maddesinin (c) bendinin 2, 7, 8, 10, ve 12. alt bentleri uyarınca artırım uygulanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, yapının mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ettiğine ve çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet verdiğine dair somut değerlendirme ve tespitin bulunmaması nedeniyle aynı bendin 4. ve 13. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasının hukuka ve mevzuata uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu durumda; dava konusu işlemin 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin (a) bendine göre verilen temel para cezası ve (c) bendinin 2, 7, 8, 10 ve 12. alt bentleri uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddi, dava konusu imar para cezasının 4. ve 13. alt bendi uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmının ise iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda; davalı idarece 17/02/2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile 25/02/2020 tarihli, ... sayılı belediye encümeni kararına konu 17*7=119 m² ruhsatsız yapı ile yapı kayıt belgesinin iptali üzerine düzenlenen 16/06/2020 tarihli yapı tatil tutanağına konu yapılardan biri olan 100 m² yapının farklı yapılar olduğuna yönelik somut bir tespit yapılmamış ve açıklama getirilmemiş olduğundan, belirtilen iki yapının aynı yapı olduğu sonucuna varıldığı, anılan yapı nedeniyle daha önce ... tarihli, ... sayılı Zonguldak Belediye Encümeni kararı ile para cezası verildiği hususu göz önünde bulundurulmaksızın parseller üzerinde yer alan 1164 m² diğer yapı ile birlikte anılan yapı için mükerrer ceza verilmesi sonucuna yol açan dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle, davacının istinaf başvurusunun kabulü ile, İdare Mahkemesi kararının; encümen kararına konu idari para cezasının 226.453,49-TL'lik kısmı yönünden davanın reddine ilişkin bölümünün kaldırılmasına, 2577 sayılı Kanunun 45/4. maddesi uyarınca idari para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin (a) bendine göre verilen temel para cezası ve (c) bendinin 2, 7, 8, 10 ve 12. alt bentleri uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmının da iptaline; İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin 3194 sayılı İmar Kanununun 42/2. maddesinin (c) bendinin 4. ve 13. alt bentleri uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmının iptaline yönelik bölümünün sonucu itibarıyla usul ve hukuka uygun olduğundan davalı idarenin istinaf başvurusunun değişik gerekçeyle reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Zonguldak Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yapı tatil tutanağı ile Zonguldak ili, Merkez, ... Mahallesi, ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazda 100 m2 ve 1164 m2 olmak üzere toplam 1264 m2 ruhsatsız yapı tespiti yapılmış ve yapılar mühürlenmiştir.
Zonguldak Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla; evvelki tarihlerde ruhsatsız yapılan, şu anda düğün, restoran ve kongre merkezi olarak kullanılmakta olan iki adet yapı için düzenlenen ... ve ... başvuru numaralı ... ve ... belge numaralı yapı kayıt belgelerinin iptal edilmesiyle oluşan imara aykırı durum sebebiyle 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca mühürlenmesi üzerine aynı Kanunun 42. maddesi uyarınca davacıya 312.894,56-TL para cezası verilmesine karar verildiği belirtilmiştir.
Söz konusu para cezası 1264 m2 aykırılıktan etkilenen alan üzerinden ve 3/B yapı sınıfından hesaplama yapılarak 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendinin 2.,4.,7.,10.,12. ve 13. alt bentleri ve (ç) bendi uygulanarak hesaplanmıştır.
Bunun üzerine, söz konusu encümen kararının iptali istemiyle, görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin birinci fıkrasında; bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyidelerin uygulanacağı, ikinci fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde, "(a) ve (b) bentlerine göre cezalandırmayı gerektiren aykırılığa konu yapı; 1) Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmaksızın yapılmış ise cezanın % 30’u, 2) Kamuya veya başkasına ait bir parselde yapılmış ise cezanın % 40’ı, 3) Uygulama imar planında veya parselasyon planında “Kamu Tesisi Alanı veya Umumî Hizmet Alanı” olarak belirlenmiş bir alanda yapılmış ise cezanın % 60’ı, 4) Mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın % 100’ü, 5) Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20’si, 6) Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış ise cezanın % 80’i, 7) Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 8) Ruhsatsız ise cezanın % 180’i, 9) Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 10) Yapı kullanma izin belgesi alınmış olmakla birlikte, ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu ise cezanın % 100’ü, 11) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u, 12) İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20’si, 13) Çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet veriyor ise cezanın % 20’si, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezalarının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunur. Para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alan dikkate alınır." hükmüne, ç) bendinde ise (Ek:25/3/2020-7226/39 md.) Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez..." hükmüne yer verilmiştir.
2577 sayılı Kanunun 31. maddesinde; "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak, davanın ihbarı Danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re'sen yapılır. Bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.'' hükmüne yer verilmiştir.
Atıf yapılan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu yerine çıkarılan ve 01/10/2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun "Bilirkişiye başvurulması gereken haller" başlıklı 266. maddesinde "(1) Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelenmesinden her ne kadar Bölge İdare Mahkemesince; ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazda 17*7=119 m² ruhsatsız yapı inşa edildiğinden bahisle 17/02/2020 tarihli yapı tatil tutanağının düzenlenmesi sonrasında ... tarih ve ... sayılı Zonguldak Belediye Encümeni kararı ile; 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca 19.022,68-TL para cezası, ... tarihli, ... sayılı Zonguldak Belediye Encümeni kararı ile de aynı Kanunun 32. maddesi uyarınca yıkım kararı alındığı, bu encümen kararlarının iptali istemiyle açılan davada para cezasının 4.475,92-TL'lik kısmının iptaline, para cezasının 14.546,76 TL'lik kısmı ile yıkım kararı yönünden de davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesinin... tarihli, E:..., K:... sayılı kararına karşı taraflarca yapılan istinaf başvurusunun reddedildiği, bu süreç içerisinde 16.06.2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazlarda 100 m2 ve 1164 m2 olmak üzere toplam 1264 m2 ruhsatsız yapı tespiti yapıldığından davaya konusu encümen kararının tesis edildiği, davalı idarece 17/02/2020 tarihli yapı tatil tutanağı ile ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararına konu "17*7=119 m² ruhsatsız yapı" ile 16/06/2020 tarihli yapı tatil tutanağına konu yapılardan biri olan "100 m²" yapının farklı yapılar olduğuna yönelik somut bir tespit yapılmadığı ve açıklama getirilmediğinden bahisle belirtilen iki yapının aynı yapı olduğu sonucuna varıldığı, anılan yapı nedeniyle daha önce ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile para cezası verildiği hususu göz önünde bulundurulmaksızın parseller üzerinde yer alan "1164 m² diğer yapı" ile birlikte anılan yapı için mükerrer ceza verilmesi sonucuna yol açan dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği ve 17/02/2020 tarihli yapı tatil tutanağına konu "17*7=119 m² ruhsatsız yapı" ile 16/06/2020 tarihli yapı tatil tutanağına konu yapılardan biri olan "100 m²" yapının farklı yapılar olduğunun açıkça ortaya konulması halinde anılan yapı için, ayrıca yapı kayıt belgesi iptal edilen 1164 m² diğer yapı için davalı idarece yeniden işlem tesis edilebileceği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Uyuşmazlıkta, 17/02/2020 tarihli yapı tatil tutanağına konu "17*7=119 m² ruhsatsız yapı" ile 16/06/2020 tarihli yapı tatil tutanağına konu yapılardan biri olan "100 m²" yapının farklı yapılar olup olmadığının ise mahallinde yaptırılacak keşif ve bilirkişi incelemesi suretiyle açıklığa kavuşturulacağı görüldüğünden belirtilen inceleme yapılarak sonuca göre mükerrer para cezası verilip verilmediği hususu irdelenerek karar verilmesi gerektiği açık olup eksik inceleme ve değerlendirme ile dava konusu işlemin iptaline dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet görülmemiştir.
Öte yandan, usul hukukunun yerleşik içtihatlarından olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, idari yargı mercilerinde açılan davalarda; İdare Mahkemelerinin, davacının istemi ile bağlı olduğu, istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar verilemeyeceği açık olup, davaya konu para cezasının 1264 m2 aykırılıktan etkilenen alan üzerinden ve 3/B yapı sınıfından hesaplama yapılarak 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendinin 2.,4.,7.,10.,12. ve 13. alt bentleri ve (ç) bendi uygulanarak (3.147,36-TL) hesaplandığı, bununla birlikte İdare Mahkemesince ve temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında; encümen kararının bu kısmı hakkında yargısal inceleme yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı anlaşıldığından, eksik hüküm nedeniyle kararın bu kısmında da hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2\. Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan davacının istinaf başvurusunun kabulü ile, İdare Mahkemesi kararının para cezasının...-TL'lik kısmı yönünden davanın reddine ilişkin bölümünün kaldırılmasına, temel para cezası ve (c) bendinin 2, 7, 8, 10 ve 12. alt bentleri uyarınca artırım uygulanmasına ilişkin kısmının iptaline; İdare Mahkemesi kararının para cezasının 4. ve 13. alt bentler uyarınca artırılmasına dair kısmının iptaline ilişkin kısmı yönünden ise davalı idarenin istinaf başvurusunun değişik gerekçeyle reddine dair temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:... K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 07/10/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.