Danıştay danistay 2022/7953 E. 2025/3108 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/7953
Karar No : 2025/3108

DAVACI : ... Mühendislik İnşaat Taahhüt ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

DAVALILAR : 1- ... Belediye Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...

2- ... Bakanlığı-...

İSTEMİN KONUS : Niğde ili, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde yapılmak istenilen inşaata ilişkin olarak parselinde karşılanamayan 37 araçlık otopark alanına karşılık 817.700,00-TL otopark ücreti ödenmesi gerektiğine yönelik ... tarih ve ... sayılı Niğde Belediye Encümeni kararı ile bu kararın dayanağı olduğu ileri sürülen 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 12. maddesinin 9. fıkrasının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, yapının riskli yapı tespiti yapılarak yıkılan bir yapı olduğu halde 6306 sayılı Kanunun ve uygulama yönetmeliği kapsamında yer alan istisnaların kendisine uygulanmamasının Yasaya aykırı olduğu, yıkılan binada inşaat alanının toplam 3726 m2 olduğu, yeni yapılacak binada ise 23.726 m2 olacağı, Yasada, 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan uygulamalarda fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın mevcut inşaat alanının 1,5 katına kadar olan yeni inşaatlar için belediyelerce harç ve ücret alınmayacağı düzenlemesinin bulunduğu, anılan düzenleme ile getirilmek istenen bir istisnanın uygulama yönetmeliğinde 7 ay sonra değişiklik yapılarak kaldırılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı, kanunun getirmediği bir sınırlamanın yönetmelikle getirilemeyeceği, yürütme organlarının yetkisinin yasama organınca belirlenen kanun kapsamında sınırlı bir yetki olduğu, uyuşmazlık konusu Yönetmelik değişikliğinin bu yetkinin aşılması niteliğinde işlem tesis edilmesine neden olduğu gibi 6306 sayılı Kanunla yapılması hedeflenen dönüşümün amacına da aykırı olduğu, yıkılan yapının hiç otoparkı yokmuş gibi ücretlendirilmesine neden olan hükmün hakkaniyete de aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

DAVALI ... BAKANLIĞININ SAVUNMASI : Davalı tarafından, 6306 sayılı Kanunun hiç bir halinde otopark ücretleri için muafiyet hükmü bulunmadığı, uygulama kolaylığı için Yönetmelikte 2013 yılında yapılan değişiklikle otoparklar için muafiyet hükmü getirildiği, ancak 2019 yılında yapılan davaya konu değişiklikle Yönetmelikteki muafiyetin de kaldırıldığı, dönüşüm sürecinin dinamik bir süreç olması nedeniyle, gerek ihtiyaca cevap verilmesi gerekse sürecin daha iyi yönetilmesi amacıyla muafiyet hükmünün kaldırıldığı, anılan muafiyet hükmü dolayısıyla otopark ihtiyacının parselde karşılanmasından imtina edildiği gibi ödeme de yapılmadığı, bu kapsamda otopark ihtiyacını karşılamaya yönelik olarak muafiyet hükmünün kaldırıldığı savunulmaktadır.

DAVALI ... BELEDİYE BAŞKANLIĞININ SAVUNMASI : Usule ilişkin olarak, görülmekte olan davanın süresinde açılmadığı, esasa ilişkin olarak ise, otopark ücretinin 6306 sayılı Kanunda belirtilen muafiyetler kapsamında olmadığı, davacıdan alınan ücretin Otopark Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak hesaplandığı, işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin davaya konu 12. maddesinin 9. fıkrasındaki düzenlemenin, "Kanunun 7. maddesinin (...) onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken (...) ücretler" kapsamında otopark ücretinin istisnalar arasından kaldırılmasına yönelik kısmı ve anılan hüküm uyarınca tesis edilen ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı yönünden davanın reddine, 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin davaya konu 12. maddesinin 9. fıkrasındaki düzenlemenin kalan kısımları bakımından ise davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ... DÜŞÜNCESİ : Dava, Niğde ili, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde yapılmak istenilen inşaata ilişkin olarak parselinde karşılanamayan 37 araçlık otopark alanına karşılık 817.700,00-TL otopark ücreti ödenmesi gerektiği yolundaki ... günlü, ... sayılı Niğde Belediye Encümeni kararı ile bu kararın dayanağı olduğu belirtilen 21/06/2019 günlü, 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin (6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 12. maddesinin 9. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı Niğde Belediye Başkanlığının süre itirazı yerinde görülmemiştir.
3194 sayılı İmar Kanununun "Otoparklar" başlıklı 37. maddesinde, "İmar planlarının tanziminde planlanan beldenin ve bölgenin şartları ile müstakbel ihtiyaçlar gözönünde tutularak lüzumlu otopark yerleri ayrılır. Otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri tefrik edilmedikçe yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmez. Kullanma izni alındıktan sonra otopark yeri, plana ve yönetmelik hükümlerine aykırı olarak başka maksatlara tahsis edilemez... " hükmüne, "Yönetmelik" başlıklı 44. maddesinde "(...) III - Otopark ayrılması gereken bina ve tesisler ile diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte tespit edilir. Otopark yapılmasını gerektiren bina ve tesislerin neler olduğu, otopark ihtiyacının miktar, ölçü ve diğer şartları ile bu ihtiyacın nasıl tespit olunup giderileceği ise, bu yönetmelikte belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.
22/02/2018 günlü, 30340 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Otopark Yönetmeliğinin 12. maddesinde otopark bedelinin tespit, tahakkuk ve tahsili düzenlenmiştir.
31/05/2012 günlü, 28309 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "(1) Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir." "Dönüşüm gelirleri" başlıklı 7. maddesinin 10. fıkrasının (10/12/2018 tarih ve 30621 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7153 sayılı Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun ile değiştirilmeden önceki) ilk halinde "Gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulan riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır." hükmüne yer verilmiştir.
Kanun maddesinin ilk halinin gerekçesinde; "Madde ile Kanun uyarınca yapılacak olan iş ve işlemler ile uygulamalarda kullanılacak olan dönüşüm gelirlerinin bütçe ile ilişkisi hükme bağlanmakta ve bu gelirler sayılmakta, Kanunun uygulanmasında kullanılacak diğer kaynaklar belirtilmekte, dönüşüm projeleri özel hesabı ile ilgili düzenlemelere yer verilmekte, bu hususta Bakanlığa idari düzenleme yetkisi tanınmakta ve vergi, resim ve harç gibi mali mükellefiyetler için istisnalar getirilmektedir." ifadeleri yer almaktadır.
10/12/2018 günlü, 30621 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7153 sayılı Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 24. maddesi ile 6306 sayılı Kanunun 7. maddesinin 10. fıkrası değiştirilerek "(10)Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz.” hükmü getirilmiştir.
Anılan değişikliğin gerekçesinde; "10. fıkrada yapılan değişiklik ile belediyelerce alınması gereken harçlar bakımından uygulamada yaşanan problemler gözetilerek, riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde yeni inşaat alanının ne kadarı için harç ve ücret ödeneceği açıkça düzenlenmektedir." ifadesi bulunmaktadır.
15/15/2012 günlü, 28498 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin ilk halinde, 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak olan yardımlar düzenlenmiş olup riskli yapı bulunan alanlarda uygulanacak harç ve ücret istisnaları sayılmamıştır.
02/07/2013 günlü, 28695 sayılı ve 25/07/2014 günlü, 29071 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yönetmelik değişiklikleri ile Yönetmeliğin 16. maddesi;
"9) Kanun uyarınca;
a) İlgili kurum veya gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamalar, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paralar ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden muaftır.
b) Riskli alanlarda gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerince, İlgili kurum adına değil de kendi adlarına uygulamada bulunulması halinde, riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak, sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır.
c)Uygulama alanındaki mevcut yapıların İmar Mevzuatına uygun olup olmadığına bakılmaksızın, (a) ve (b) bentlerinde belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır.
ç) İlgili kurum ile uygulama alanındaki yapıları malik olarak kullanan gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılan; 1) Uygulama alanındaki yapıların dönüşüme tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri ve tescili işlemleri ile Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların ilk satışı, devri ve tescili işlemleri, 2) Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, kredi desteğinden faydalanarak veya tamamen kendi kaynaklarını kullanarak, uygulama alanında veya uygulama alanı dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması işlemi,
Kanun uyarınca yapıldığından, bu işlem ve uygulamalar ile uygulama alanındaki yapılarla ilgili olarak; noterler, tapu ve kadastro müdürlükleri, belediyeler ve diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde Kanun uyarınca yapılan diğer işlemler hakkında (a) ve (b) bentlerinde belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır.
d) Alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler şunlardır.
1) 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 38 inci maddesi uyarınca alınan noter harçları.
2) Harçlar Kanununun 57 nci maddesi uyarınca alınan tapu ve kadastro harçları.
3) 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 79 uncu, 80 inci, 84 üncü ve Ek 1 inci maddesi uyarınca belediyelerce alınan harçlar.
4) 1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca damga vergisine tâbi kâğıtlar sebebiyle alınan damga vergisi.
5) 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca alınan veraset ve intikal vergisi.
6) Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler; Belediye Gelirleri Kanununun 86 ncı, 87 nci, 88 inci ve 97 nci maddeleri ile 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 21 inci ve 23 üncü maddeleri uyarınca alınan her türlü ücret ve riskli olarak tespit edilen binaya ilişkin olarak 1/7/1993 tarihli ve 21624 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil olmak üzere, belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret.
7) Kullandırılacak kredilerden dolayı lehe alınacak paralar sebebiyle 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu uyarınca alınması gereken banka ve sigorta muameleleri vergisi." şeklinde düzenlenmiştir.
Dava konusu Yönetmelik değişikliğinin 12. maddesi ile, Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesi değiştirilerek "(...)(9) Kanun kapsamındaki vergi, harç ve ücret muafiyetleri, uygulama alanındaki mevcut yapıların imar mevzuatına uygun olup olmadığına bakılmaksızın, Kanunun 7 nci maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkraları ile bu maddenin on ila on ikinci fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde uygulanır.
10) Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz. Yeni inşaat konut ve iş yerinden oluşuyor ise, muaf olunan inşaat alanı, yeni inşa edilen binadaki konut ve işyerinin bina içindeki metrekare cinsinden oranları çerçevesinde uygulanır.(...)
12) Kanunun 7 nci maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler şunlardır:
a) 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 38 inci maddesi uyarınca alınan noter harçları.
b) Harçlar Kanununun 57 nci maddesi uyarınca alınan tapu ve kadastro harçları.
c) 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 79 uncu, mükerrer 79 uncu, 80 inci ve ek 1 inci maddeleri uyarınca belediyelerce alınan harçlar.
ç) 1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca damga vergisine tâbi kâğıtlar sebebiyle alınan damga vergisi.
d) 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca alınan veraset ve intikal vergisi.
e) Kullandırılacak kredilerden dolayı lehe alınacak paralar sebebiyle 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu uyarınca alınması gereken banka ve sigorta muameleleri vergisi.
f) Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler ile riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret." hükmü getirilmiştir.
\- Davanın dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 9. fıkrasının "Kanunun 7. maddesinin (...) onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken (...) ücretler" kapsamında otopark ücretinin sayılmamasına ilişkin kısmı yönünden;
Dosyanın incelenmesinden, davacıya ait olup 1971 yılında inşa edilen ve 17.05.2019 tarihinde riskli yapı olarak saptanması nedeniyle yıkılan 2110,14 m2 yapının bulunduğu taşınmazda yeni yapı ruhsatı alınması için ödenmesi gereken otopark ücretinin hesaplanması istemiyle Niğde Belediye Başkanlığına başvuru yapılması üzerine, dava konusu 06.07.2022 tarihli belediye encümeni kararı ile söz konusu bina inşaatı için ihtiyaç duyulan toplam 37 araçlık otoparkın yerinde karşılanamaması nedeniyle, otopark ücretinin, 6306 sayılı Kanunda getirilen istisnalar içinde yer almadığından bahisle hesaplanan toplam 817.700,00-TL otopark ücretinin %25'lik kısmı peşin, kalanı 6 eşit taksit olmak üzere ödenmesine karar verildiği, bu karar ile kararın dayanağı olduğu ileri sürülen 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 12. maddesinin 9. fıkrasının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler. Normlar hiyerarşisi kuramına göre, kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile öngörülen bir kuralı genişletici veya daraltıcı hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
6306 sayılı Kanun afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde sağlıklı ve güvenli yaşama çevreleri oluşturmak, riskli yapıların yıkılarak yerine standartlara uygun yeni binaların yapılmasını teşvik etmek amacıyla çıkarılmıştır. Kanunun 7. maddesinde uygulamalarda kullanılacak dönüşüm gelirleri düzenlenmiş, maddenin 10. fıkrasında dönüşüm kapsamındaki taşınmaz malikleri için bazı istisnalar öngörülmüştür.
6306 sayılı Kanunun 7/10. maddesinin ilk halinde, gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulan riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak kullanım amacındaki değişiklikler ile yapı alanındaki artışlar üzerinden hesaplanacak harç ve ücret farklarının alınabileceği belirtilmişken, maddede 10.12.2018 tarihinde yapılan değişiklikten sonra riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince yapılacak olan uygulamalarda fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmayacağı hükme bağlanarak kullanım amacı değişikliği kriterinden vazgeçilmiş, yapı alanındaki artış kriterinde değişiklik yapılarak bir buçuk kata kadar olan inşaat alanı artışları için harç ve ücretler istisna kapsamına alınmıştır.
Buna göre madde hükmünde belirtilen alanlarda 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak uygulamalarda fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın yeni yapılacak inşaat alanının mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan bölümü için yapının inşası aşamasında daha önce belediyelerce harç ve ücret alınmış ise bu alanda yapılacak yeni yapılar için tekrar harç ve ücret alınmayacaktır. Maddenin eski ve yeni halinde belediyelerce harç ve ücret alınmayacağı yolundaki istisna hükmü aynen korunmuş, sadece istisna hükmünün yeni yapılacak inşaata yönelik kriterlerinde değişikliğe gidilmiş olup, başkaca herhangi bir koşul veya kısıtlama öngörülmemiştir. Kuralda hangi harç ve ücretlerin alınmayacağı sayılmamış olduğundan, 6306 sayılı Kanun uygulamalarında yeni yapılacak inşaatın mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan bölümü için yapının inşası aşamasında mevzuat uyarınca belediyelerce alınması gereken hiçbir ücretin alınmaması gerektiği açıktır.
Kelime anlamı olarak ücret, kamusal bir hizmet karşılığı ödenen bedel olarak tanımlanmıştır.
Kamu idareleri tarafından alınan paraların isimlerine değil, içerik ve niteliklerine göre değerlendirilmesi gerekir. (AYM. E:1986/20, K:1987/9, 31.03.1987)
2464 sayılı Kanun'un 97. maddesinde belediyelerin; bu Kanun'da harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları belirtilmiş olup belediyeye tekel olarak verilmiş işlerin kendi özel hükümlerine tabi olacağı hükme bağlanmıştır.
Kural uyarınca belediyeler tarafından yapılacak bir hizmetin ücret konusu yapılabilmesi için o hizmetin harç veya katılım payına konu edilmemiş olması ve hizmetten yararlanacak kişilerin bizzat belediyeden bu hizmetin yapılmasını talep etmiş olmaları gerekmektedir. Bir başka anlatımla harç veya katılma payı konusu yapılmamış olan ve ilgililerin isteği üzerine sunulacak olan hizmetler için belediyelerce sadece ücret istenebilecektir (AYM, E.2009/42, K.2011/26, 26/1/2001).
2464 sayılı Kanun'da harç ve harcamalara katılma payı dışında ilgililerin isteği üzerine ücret karşılığı olarak belediyeler tarafından yapılacak işler tek tek sayılmamıştır. Bu konuda yetkili karar organı belediye meclisidir. Bu itibarla anılan mevzuat hükmüyle ücret karşılığı belediyelerce yapılacak işlerin belirlenmesi noktasında belediye meclislerine geniş takdir yetkisi tanınmıştır. Bu kapsamda 2464 sayılı Kanun'da belediyelerce alınacak ücretler konusunda herhangi bir muafiyet ve istisna hükmü de bulunmamaktadır. Bununla birlikte belediye meclisleri bu konuda karar alırken Anayasa ve kanunların çizdiği sınırlar içinde kalmak zorundadırlar. (AYM, B.No: 2015/10008, 4/4/2019)
5393 sayılı Belediye Kanununun 18. maddesinin (f) bendine göre kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek belediye meclislerine ait bulunmaktadır. Kanunun 59. maddesinin (e) fıkrasında ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 23. maddesinin (m) bendinde yapılacak hizmetler karşılığı alınacak ücretler, belediyenin gelirleri arasında sayılmaktadır.
Otopark Yönetmeliğinin otopark bedelinin tespit, tahakkuk ve tahsili başlıklı 12. maddesinde de, bedelin ilgisine göre il genel meclisi veya belediye meclisi tarafından maddenin 11. bendinde yer alan esaslara göre belirleneceği öngörülmüştür.
Otopark ihtiyacının kendi parselinde karşılanamaması durumunda otopark yönetmeliği hükümleri uyarınca belediye meclisi tarafından saptanarak tahsil edilen otopark bedelinin, bedel alınan parsellerin otopark ihtiyacı için belediyeler tarafından bölge otoparkları yapımında kullanılması gerektiği göz önünde bulundurulduğunda, bu hizmete karşılık alınan bedelin ücret niteliğinde olduğu; 3194 sayılı İmar Kanununun 37. maddesi ile otopark yönetmeliği hükümleri gereğince, otopark ihtiyacının kendi parselinde karşılanamaması durumunda, yapılacak başvuru üzerine saptanan otopark ücretinin belediye sınırları içerisinde ilgili belediyelerce tahsil edileceği, buna göre otopark bedelinin yapının inşası aşamasında imar mevzuatına dayanılarak alınan ücreti ifade ettiği sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan, yapı ruhsatı verilecek binaların otopark ihtiyacının saptanmasında genel düzenleyici işlem Otopark Yönetmeliği olup, 6306 sayılı Kanun kapsamında, riskli yapı tespiti yapılarak yıkılan yapıların bulunduğu parsellerde yeni yapılacak yapıların otopark ihtiyacının çözümünde 6306 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliğinde özel bir düzenleme yer almadığından, Otopark Yönetmeliğindeki genel hükümlerin uygulanması gerekmektedir.
Bu durumda, 6306 sayılı Kanunun 7/10. madde hükmünde dönüşüme tabi alanlarda yapılacak uygulamalarda belediyelerce alınacak olan ücretlere getirilen istisna kapsamında otopark ücreti de yer almaktadır.
6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin dava konusu değişiklikten önceki halinde 6306 sayılı Kanunun uygulanması sırasında Kanun uyarınca alınmaması gereken ücretler arasında "...Otopark Yönetmeliği uyarınca alınanlar da dahil olmak üzere, belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret.." hükmüne yer verilmişken, dava konusu değişiklik sonrasında madde hükmü "... riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret." şeklinde düzenlenmesine karşın, her türlü ücret kapsamında yer alan otopark ücretinin hükümde açıkça sayılmadığı anlaşıldığından, riskli yapıların yeniden inşa aşamasına yönelik ve bununla sınırlı olarak 6306 sayılı Kanun ile getirilen istisna hükmünün daraltılmasına yönelik dava konusu yönetmelik hükmünde yer alan eksik düzenlemede Kanuna ve hukuka uyarlık görülmemiştir.
-Dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 9. fıkrasının kalan kısımları (6306 sayılı Kanunun 7. maddesinin 9. fıkrasında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gerektiği belirtilen harç, vergi ve ücretler ile Kanunun 10. maddesi kapsamında alınmaması gerektiği belirtilen ücretlerin otopark ücretine ilişkin istisnanın kaldırılması dışındaki kısımları) yönünden;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinin 1/a bendinde iptal davaları, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
İptal davası açılabilmesi için gerekli olan menfaat ilişkisi kişisel, meşru, güncel bir menfaatin bulunması halinde gerçekleşecektir.
Uyuşmazlıkta, davacıdan otopark bedeli istenilmesine ilişkin uygulama işleminin (belediye encümeni kararının) dayanağını oluşturmayan dava konusu değişikliğin anılan kısmı yönünden davacının dava açma ehliyeti bulunmamaktadır.
\- ... günlü, ... sayılı Niğde Belediye Encümen kararı yönünden:
Uyuşmazlığa konu taşınmaz üzerinde bulunan riskli yapının yıkıldıktan sonra yeniden inşası aşamasında otopark ihtiyacının parselinde karşılanamaması nedeniyle yapılan başvuru üzerine 6306 sayılı Kanun uyarınca yeni inşaatın alanının mevcut inşaat alanının bir buçuk katından az olması halinde önceden alınmış olan otopark ücreti varsa yeniden ücret alınmaması, inşaat alanının mevcut alanın bir buçuk katından fazla olması halinde ise fazla olan kısım yönünden önceden alınmış otopark ücreti varsa mahsup edilerek bedelin belirlenmesi gerekirken, Kanuna aykırı olan dava konusu yönetmelik hükmü uyarınca, otopark ücretinin istisna kapsamında kabul edilmeyerek, otopark ücretinin tamamının ödenmesi gerektiği yolundaki dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 21/06/2019 günlü, 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin davaya konu 12. maddesinin 9. fıkrasındaki düzenlemenin, "Kanunun 7. maddesinin (...) onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken (...) ücretler" kapsamında otopark ücretine yer verilmemesine yönelik kısmının ve... günlü, ... sayılı Niğde Belediye Encümen kararının iptaline, Yönetmeliğin 12. maddesinin 9. fıkrası hükmünün kalan kısımları yönünden davanın ehliyet yönünden reddine, karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY:
Davacı taşınmazı üzerinde 1971 yılında inşa edilen yapı hakkında ... tarih ve ... sayılı riskli yapı tespit tutanağı düzenlenerek yapıda, 18 adet konut olmak üzere toplam inşaat alanının 2110,14 m2 olduğu tespit edilmiştir.
Davacı tarafından, ... tarih ve ... sayılı dilekçe ile yeni yapı ruhsat alınması için ödenmesi gereken otopark ücretinin hesaplanması talebiyle Niğde Belediye Başkanlığına başvuru yapılması üzerine, 05/07/2022 tarihinde davalı belediye başkanlığınca hazırlanan teknik raporda; söz konusu bina inşaatı için toplam 37 araçlık otopark yerine ihtiyaç duyulduğu, bu ihtiyacın yerinde karşılanamaması nedeniyle bedelinin yatırılması gerektiği, davaya konu taşınmazın 6306 sayılı Kanun uyarınca riskli yapı tespiti yapılarak yıkılmış yerlerden olduğu, ancak otopark ücreti, 6306 sayılı Kanunda getirilen istisnalar içinde yer almadığından otopark ücretine ilişkin herhangi bir istisna uygulanmadığı, ... tarih ve ... sayılı Niğde Belediye Meclisi kararı uyarınca, 1. grup cadde ve sokaklardan olan ... Caddesinden cephe alması dolayısıyla davaya konu taşınmazda karşılanamayan her bir otopark yeri için 22.100,00-TL otopark bedeli alınması gerektiğinden bahisle toplam 817.700,00-TL otopark ücreti hesaplanmıştır.
Bu doğrultuda, dava konusu parselde sağlanamayan 37 araç için 817.700,00-TL'lik otopark ücretinin %25'lik kısmı peşin, kalanı 6 eşit taksit olmak üzere ödenmesi gerektiğine ilişkin olarak alınan ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı, ... tarihinde davacıya tebliğ edilmiştir.
Uyuşmazlık konusu parsele ilişkin olarak... tarih ve ... sayılı imar durum belgesi hazırlanarak... tarih ve ... sayılı yapı ruhsatı düzenlenmiştir. Yeni yapı ruhsatına göre parseldeki toplam inşaat alanı; 21 adet mesken, 6 adet iş yeri ve ortak alanlar olmak üzere toplam 3.726 m2 olarak hesaplanmıştır.
Görülmekte olan dava, otopark ücreti hesaplanmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Niğde Belediye Encümen kararı ile bu kararın dayanağı olduğu ileri sürülen 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 12. maddesinin 9. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Otoparklar" başlıklı 37. maddesinde; "İmar planlarının tanziminde planlanan beldenin ve bölgenin şartları ile müstakbel ihtiyaçlar gözönünde tutularak lüzumlu otopark yerleri ayrılır. Otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri tefrik edilmedikçe yapı izni, otopark tesis edilmedikçe de kullanma izni verilmez..." hükmü ile "Yönetmelikler" başlıklı 44. maddesinde, "...III - Otopark ayrılması gereken bina ve tesisler ile diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte tespit edilir. Otopark yapılmasını gerektiren bina ve tesislerin neler olduğu, otopark ihtiyacının miktar, ölçü ve diğer şartları ile bu ihtiyacın nasıl tespit olunup giderileceği ise, bu yönetmelikte belirtilir." hükmü yer almaktadır.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir." hükmü, "Dönüşüm gelirleri" başlıklı 7. maddesinin 10. fıkrasında, "Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmaz." hükmü bulunmaktadır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun Belediye Harçlarının düzenlendiği İkinci Kısmının "Bina İnşaat Harcı"nın düzenlendiği Mükerrer Yedinci Bölümünde yer alan Ek 1. maddede, "Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınmasında Ek Madde 6’da yer alan tarifede gösterilen nispet ve hadlerde bina inşaat harcına tabidir. Konut veya işyerlerinin kullanılış tarzlarının değiştirilmesi (konutun işyerine veya harca tabi olmayan işyerinin harca tabi işyerine dönüştürülmesi) halinde de bu değişiklik tadilat sayılarak ek harca tabi tutulur. İnşaata ruhsatsız başlanması halinde de harç alacağı doğmuş sayılır. Bu hükümlerin yürürlüğe girmesinden önce inşa edilmiş olan binaların yüzölçümlerine ilave veya binada tadilat yapılması halinde harç, binanın toplam yüzölçümüne göre tabi olduğu tarife esas alınarak ve yalnız ilave edilen kısmın yüzölçümü üzerinden hesaplanır. Bu hükümlerin yürürlüğe girdiği tarihten sonra inşa edilmiş olan binalarda tadil veya ilaveler yapılması halinde harç, binanın önceki yüzölçümü ile ilave kısmın yüzölçümü toplamı üzerinden hesaplanır. Ancak, daha önce aynı konut ve işyeri birimleri için ödenmiş bulunan bina inşaat harcı yeniden hesaplanan harçtan mahsup edilir." hükmü, "Matrah" başlıklı Ek 4. maddesinde, "Bina İnşaat Harcının matrahı, her bir konut veya işyeri biriminin ayrı ayrı inşaat sahasının yüzölçümleridir. Konut inşatlarında inşaat alanının tespitinde, sığınak, merdiven sahanlığı, müşterek garaj, depo, kalorifer ve kapıcı dairesi gibi ortak yerlerden gelen paylar ile kömürlükler hariç tutulur, özel garaj ve özel depo gibi müştemilat dahil edilir. İşyeri inşaatlarında, inşaat alanına müştemilat ve ortak yerlerden gelen hisselerin tümü dahildir. Matrahın hesaplanmasında metrekare kesirleri atılır." hükmü, "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde; "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (…) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü bulunmaktadır.
03/07/2017 tarih ve 30113 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, " (...) iiii) Toplam yapı inşaat alanı: Bir parselde bulunan bütün yapıların yapı inşaat alanlarının toplamını, (...) oooo) Yapı inşaat alanı: Işıklıklar ve avlular hariç olmak üzere, bodrum kat, asma kat ve çatı arasında yer alan mekânlar, çatı veya kat bahçeleri, çatıda, katta ve zemindeki teraslar, balkonlar, açık çıkmalar ile binadaki ortak alanlar dâhil yapının inşa edilen bütün katlarının alanını, (...) iii) Ortak alanlar: Mimari projelerde bağımsız bölüme konu olmayan ve kapsamı ... sayılı Kanunda belirtilen ortak yerleri, (...) şş) Katlar Alanı: Bodrum kat, asma kat, çatı arası piyesi ve açık/kapalı çıkmalar dâhil, kullanılabilen bütün katların, katlar alanına dâhil edilmeyen alanları çıktıktan sonraki alanlar toplamını, (...) tt) Katlar alanı katsayısı (KAKS) (Emsal): Yapının inşa edilen tüm kat alanlarının toplamının imar parseli alanına oranını... İfade eder." tanımlarına yer verilmiş, "Katlar alanı" başlıklı 21. maddede, "Katlar alanı; bodrum kat, asma kat, çatı arası piyesi ve açık/kapalı çıkmalar dâhil, kullanılabilen bütün katların, katlar alanına dâhil edilmeyen alanları çıktıktan sonraki alanları toplamıdır. Kullanılabilen alanlar deyiminden; konut, işyeri, eğlence ve dinlenme yerleri gibi oturmaya, çalışmaya, eğlenmeye, dinlenmeye veya ibadet etmeye ayrılan alanlar anlaşılır..." düzenlemesinden sonra "Katlar alanı" hesabına dâhil edilmeyen kullanımların sayıldığı 22. maddesinde, otopark alanlarının katlar alanına dâhil edilmeyeceği düzenlenmiştir.
Öte yandan, ... sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 2. maddesinde, "Anagayrimenkulün bağımsız bölümleri dışında kalıp, korunma ve ortaklaşa kullanma veya faydalanmaya yarıyan yerlerine (Ortak yerler) denir" hükmü ile "Ortak yerler" başlıklı 4. maddesinde, "Temeller ve ana duvarlar, taşıyıcı sistemi oluşturan kiriş, kolon ve perde duvarlar ile taşıyıcı sistemin parçası diğer elemanlar,bağımsız bölümleri ayıran ortak duvarlar, tavan ve tabanlar, avlular, genel giriş kapıları, antreler, merdivenler, asansörler, sahanlıklar, koridorlar ve buralardaki genel tuvalet ve lavabolar, kapıcı daire veya odaları, genel çamaşırlık ve çamaşır kurutma yerleri, genel kömürlük ve ortak garajlar, elektrik, su ve havagazı saatlerinin korunmasına mahsus olup bağımsız bölüm dışında bulunan yuvalar ve kapalı kısımlar, kalorifer daireleri, kuyu ve sarnıçlar, yapının genel su depoları, sığınaklar" ortak yerler olarak sayılmıştır.


HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A- Usul Yönünden:
Süre aşımı itirazına ilişkin olarak;
2577 sayılı Kanunun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 4. fıkrasında; "İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz." hükmüne yer verilmiştir.
Davacı tarafından 04/07/2022 tarihinde yapı ruhsatı başvurusunda bulunulması üzerine, davacının ödemesi gerektiği belirtilen otopark ücretinin talep edildiği davaya konu ... tarih ve ... sayılı Niğde Belediye Encümen kararının 26/08/2022 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, bunun üzerine 20/10/2022 tarihinde, dava açma süresi içinde, belediye encümeni kararı ile dayanağı olduğu ileri sürülen (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 12. maddesinin 9. fıkrasının iptali istemiyle bakılan olan davanın açıldığı görülmektedir.
Bu itibarla, uygulama işlemi yönünden süresinde olan davanın uygulama işleminin dayanağı olan hüküm yönünden de süresinde olduğu açık olduğundan Niğde Belediye Başkanlığının süre itirazı yerinde görülmemiştir.

B- Esas Yönünden:
Uyuşmazlık, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında riskli yapı ilan edilerek dönüşüme tabi tutulan taşınmazların otopark ücreti istisnası kapsamında olup olmadığına ve 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğindeki otopark ücreti istisnasının davaya konu Yönetmelik değişikliği ile kaldırılmasının Kanuna uygun olup olmadığına ilişkindir.
İptaline karar verilmesi istenilen Yönetmelik hükmü:
"12) Kanunun 7 nci maddesinin dokuzuncu ve onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken harç, vergi ve ücretler şunlardır:
a) 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 38 inci maddesi uyarınca alınan noter harçları.
b) Harçlar Kanununun 57 nci maddesi uyarınca alınan tapu ve kadastro harçları.
c) 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 79 uncu, mükerrer 79 uncu, 80 inci ve ek 1 inci maddeleri uyarınca belediyelerce alınan harçlar.
ç) 1/7/1964 tarihli ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu uyarınca damga vergisine tâbi kâğıtlar sebebiyle alınan damga vergisi.
d) 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca alınan veraset ve intikal vergisi.
e) Kullandırılacak kredilerden dolayı lehe alınacak paralar sebebiyle 13/7/1956 tarihli ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu uyarınca alınması gereken banka ve sigorta muameleleri vergisi.
f) Kurum ve kuruluşlarca döner sermaye ücreti adı altında alınan bütün ücretler ile riskli olarak tespit edilen yapı ile bu yapının yerine yapılacak yeni yapıya ilişkin olarak belediye meclisi kararı ile belirlenen ve alınan her türlü ücret." olarak düzenlenmiştir.
Davaya konu Yönetmelik maddesi Kanunun 7. maddesinin 9. ve 10. fıkrasına atıf yapmakta ve anılan maddelerde yer verilen şartlar dahilinde alınmaması gerektiği belirtilen Harçlar Kanunu, Belediye Gelirleri Kanunu, Damga Vergisi Kanunu, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu, Gider Vergileri Kanunu uyarınca alınan harç, vergi ve ücretler ile döner sermaye ücretlerini kapsamaktadır.
Görülmekte olan uyuşmazlıkta ise riskli yapı tespiti yapılan bir yapının özel hukuk tüzel kişileri eli ile dönüşüme tabi tutulması söz konusu olduğundan uyuşmazlığın çözümlenmesinde uygulanacak olan Kanun hükmünün 6306 sayılı Kanunun 7. maddesinin 10. fıkrası olduğu, bununla birlikte, davacıdan otopark ücreti ödemesinin talep edilmesi yani davacı adına bireysel bir uygulama işlemi tesis edilmesi üzerine uygulama işleminin ve dayanağı olduğu ileri sürülen Yönetmelik hükmünün iptali istemiyle açıldığı görülmektedir.
Davada, 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin davaya konu edilen ve davacı bakımından uygulanan hüküm olan 12. maddesinin 9. fıkrasındaki düzenlemenin, "Kanunun 7. maddesinin (...) onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken (...) ücretler" kapsamında otopark ücretinin istisnalar arasından kaldırılmasına yönelik kısmının ve bu kısım dışında kalan bölümünün ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.
21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 12. maddesinin 9. fıkrasının "Kanunun 7. maddesinin (...) onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken (...) ücretler" kapsamında otopark ücretinin istisnalar arasından kaldırılmasına yönelik kısmı bakımından;
Afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek amacıyla 6306 sayılı Kanun, 31/05/2012 tarih ve 28309 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup, "Anayasa'dan ve Devletin görevleri ve ihtiyaçlar gözetilerek hazırlanan düzenlemelerle, öncelikli olarak 7269 sayılı Kanun'daki "kanuni mecburiyet" esası yerine, afetler karşısında riskli bulunan alanların ve buradaki yapıların malikleri ile anlaşma sağlanarak bu riski yapıların yıktırılıp bu alanların dönüştürülmesinde ve yeniden yerleşimin temin edilmesinde "gönüllülük" esası getirilmekte; ancak, bu esasa uymayanların yapılarının Bakanlık veya İdarece yıktırılması ve riskli yapılar ile alanların tahliyesi suretiyle uygulamada bulunmak da öngörülmektedir...." şeklinde ifade edilen Kanun'un genel gerekçesinde afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde yapılacak yenileme/dönüşümde gönüllülük esasının öncelikli olarak benimsendiği vurgulanmıştır.
Bu kapsamda Kanun'un 7. maddesinde, uygulamalarda kullanılacak dönüşüm gelirleri ile diğer kaynaklar belirtilmiş ve vergi, resim, harç gibi mali mükellefiyetler için bazı istisnalar getirilmiştir.
6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 10. fıkrasının ilk halinde, gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulan riskli alanlardaki yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak sadece kullanım amacındaki değişiklikler ile yapı alanındaki artışlar üzerinden hesaplanacak harç ve ücret farklarının alınabileceği belirtilmiş, bu itibarla, anılan madde kapsamında Kanun ile getirilen sınırlama, taşınmazdaki kullanım amacı değişikliği ve yapı alanı artışı kriterlerine bağlanmıştır.
10/12/2018 tarih ve 30621 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7153 sayılı Kanun ile 6306 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik neticesinde, riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde, fonksiyon değişikliğine bakılmaksızın, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için belediyelerce harç ve ücret alınmayacağı düzenlemesi getirilmiştir.
Uyuşmazlıkta, Otopark Yönetmeliği uyarınca otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmaması halinde alınan otopark bedelinin 6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 10. fıkrasında getirilen istisnalar kapsamında yer alıp almadığı hususunun; vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı yolundaki Anayasal hüküm çerçevesinde açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin 10. fıkrasındaki düzenlemenin 7153 sayılı Kanun ile değişikliğine ilişkin gerekçede, "belediyelerce alınması gereken harçlar bakımından uygulamada yaşanan problemler gözetilerek, riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması halinde yeni inşaat alanının ne kadarı için harç ve ücret ödeneceği açıkça düzenlenmektedir" denilmektedir.
Kanun koyucu istisna hükmünü düzenlerken, "inşaat alanı" kriterini benimsediğinden, yapılacak değerlendirmede bu kavramın imar hukuku açısından neye karşılık geldiği ile inşaat alanı dikkate alınarak hesaplanan harç ve ücretlerin neler olduğunun belirlenmesi gerekmekte olup, istisna inşaat alanına bağlı olarak alınan harç ve ücretler yönünden tanındığından bu hususun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde "toplam yapı inşaat alanı"; bir parselde bulunan bütün yapıların yapı inşaat alanlarının toplamını, "yapı inşaat alanı" ise, ışıklıklar ve avlular hariç olmak üzere, bodrum kat, asma kat ve çatı arasında yer alan mekânlar, çatı veya kat bahçeleri, çatıda, katta ve zemindeki teraslar, balkonlar, açık çıkmalar ile binadaki ortak alanlar dâhil yapının inşa edilen bütün katlarının alanı olarak tanımlanmış, Yönetmeliğin "Katlar alanı" başlıklı 21. maddesinde, katlar alanının; bodrum kat, asma kat, çatı arası piyesi ve açık/kapalı çıkmalar dâhil, kullanılabilen bütün katların, katlar alanına dâhil edilmeyen alanları çıktıktan sonraki alanların toplamı olduğu belirtildikten sonra katlar alanı hesabına dâhil edilmeyen kullanımların sayıldığı 22. maddesinde, otopark alanlarının katlar alanına dâhil edilmeyeceği düzenlenmiştir.
Öte yandan, 2464 sayılı Kanun uyarınca alınması zorunlu imar harçlarından olan bina inşaat harcının matrahının, her bir konut veya işyeri biriminin ayrı ayrı inşaat sahasının yüzölçümleri olduğu belirtildikten sonra inşaat alanının tespitinde, müşterek garajdan gelen payların hariç tutulacağı kurala bağlanmıştır.
Bu düzenlemeler ile Kanun hükmü bir arada değerlendirildiğinde, istisna getirilirken kriter olarak benimsenen inşaat alanına, otopark alanlarının dahil olmadığı, bina inşaat harcı matrahında da dikkate alınmadığı hususları göz önünde bulundurulduğunda, mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için getirilen istisna kapsamında, bu alanın hesabında yer almayan, harcın matrahına konu olmayan otopark alanlarına yönelik olarak parselinde karşılanmaması durumunda alınması gerekli otopark bedelinin, Kanun'la belirlenen istisnalar arasında kabul edilemeyeceği sonucuna varılmaktadır.
Diğer yandan, 3194 sayılı Kanun ile Otopark Yönetmeliği uyarınca otopark ihtiyacı bulunan bina ve tesislere lüzumlu otopark yeri ayrılmadıkça yapı izni verilmeyeceği ve otopark ihtiyacının bina içinde veya parselinde karşılanmasının, belli durumlar haricinde zorunlu olduğu dikkate alındığında, otopark bedelinin her durum ve koşulda alınması gereken bir ücret olarak kabulüne olanak bulunmadığı, yani otopark ihtiyacının parselinde karşılanması durumunda herhangi bir bedel ödeme zorunluluğu bulunmadığı açık olup, Otopark Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde sayılan haller dışında otopark bedeli ödenmesi söz konusu olmadığından, alınması zorunlu harç ve ücret olarak kabulü mümkün olmadığı gibi istisna hükmünün yorum yoluyla genişletilmesine de olanak bulunmamaktadır.
Ayrıca, 6306 sayılı Kanun'da istisna kapsamında belediyelerce alınan harç ve ücretlerden söz edilmiş olup, 2464 sayılı Kanun'un "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde; belediyelerin bu Kanun'da harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili olduğu düzenlenmiştir. Nitekim Otopark Yönetmeliği'nde de parselinde karşılanmayan otopark ihtiyacı için "otopark ücreti" değil "otopark bedeli"nin alınacağı düzenlenmiş olup, otopark bedelinin ilgililerin isteğine bağlı olmaması nedeniyle 2464 sayılı Kanun kapsamında "ücret" ve 6306 sayılı Kanun uyarınca da istisna kapsamında olduğunun kabulü mümkün değildir.
Bütün bu değerlendirmeler ışığında, parselinde karşılanmayan otopark ihtiyacı için alınması gereken otopark bedelinin 6306 sayılı Kanun'la yapılacak uygulamalarda mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için getirilen istisnalar arasında bulunmadığı anlaşıldığından, 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliği'nin 16. maddesinin 12. fıkrasındaki "Kanunun 7. maddesinin (...) onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken (...) ücretler" kapsamında otopark ücretinin istisnalar arasından kaldırılmasına yönelik kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2\. 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 12. maddesinin 9. fıkrasının kalan kısımları (6306 sayılı Kanunun 7. maddesinin 9. fıkrasında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gerektiği belirtilen harç, vergi ve ücretler ile Kanunun 10. maddesi kapsamında alınmaması gerektiği belirtilen ücretlerin otopark ücretine ilişkin istisnanın kaldırılması dışındaki kısımları) bakımından;
İdari yargılama hukukunda ehliyet, kişinin medeni hakları kullanabilme yeteneği yanında, idari dava açmakta menfaati olmasını; diğer bir anlatımla iptali istenilen idari işlem ile kişisel, meşru ve güncel bir menfaatinin ihlal edilmiş bulunmasını da ifade etmektedir. Bu bakımdan idari işlemin hukuk düzeninden kaldırılmasında, açıklanan nitelikte menfaati bulunmayan kişinin idari dava açma ehliyetinden de söz edilemez.
İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan birisi olan "dava açma ehliyeti", her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılması idarenin işlemlerinde istikrarsızlık ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmesi sonucunu doğurabileceğinden, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen subjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlali kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.
Davaya konu Yönetmelik hükmünün anılan kısmının, görülmekte olan uyuşmazlıkta, davacıdan otopark bedeli istenilmesine ilişkin uygulama işleminin (belediye encümeni kararının) dayanağı olmadığı ve dava konusu değişikliğin anılan kısmı ile davacının kişisel, meşru ve güncel bir menfaat bağının bulunmadığı sonucuna varıldığından belirtilen kısmın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekmektedir.
3\. ... tarih ve ... sayılı Niğde Belediye Encümen kararı bakımından:
Davaya konu belediye encümeni kararında ödenmesi gerektiğine karar verilen otopark ücreti hesabının Otopark Yönetmeliği hükümleri uyarınca yapıldığı ve belediye encümeni kararına esas alınan teknik raporda otopark ücretinin 6306 sayılı Kanun kapsamındaki istisnalardan olmadığı belirtilerek istisna kapsamında uygulama yapılmayacağı değerlendirmelerine yer verildiği görülmektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar dikkate alındığında, parselinde karşılanmayan otopark ihtiyacı için alınması gereken otopark bedelinin 6306 sayılı Kanun'la yapılacak uygulamalarda mevcut inşaat alanının bir buçuk katına kadar olan yeni inşaat alanı için getirilen istisnalar arasında bulunmadığı anlaşıldığından, davacı adına hesaplanan otopark ücretinin 6306 sayılı Kanun kapsamındaki istisnalardan olmadığı belirtilerek istisna kapsamında uygulama yapılmayacağı değerlendirmeleriyle tesis edilen Niğde Belediye Encümen kararında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin davaya konu 12. maddesinin 9. fıkrasındaki düzenlemenin, "Kanunun 7. maddesinin (...) onuncu fıkralarında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gereken (...) ücretler" kapsamında otopark ücretinin istisnalar arasından kaldırılmasına yönelik kısmı ve anılan hüküm uyarınca tesis edilen ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı yönünden DAVANIN REDDİNE,
2\. 21/06/2019 tarih ve 30808 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesinin 12. fıkrasında değişiklik yapılmasına ilişkin) 6306 sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin davaya konu 12. maddesinin 9. fıkrasındaki düzenlemenin kalan kısımları (6306 sayılı Kanunun 7. maddesinin 9. fıkrasında belirtilen şartlar dahilinde alınmaması gerektiği belirtilen harç, vergi ve ücretler ile Kanunun 10. maddesi kapsamında alınmaması gerektiği belirtilen ücretlerin otopark ücretine ilişkin istisnanın kaldırılması dışındaki kısımları) bakımından davanın ehliyet yönünden REDDİNE,
3\. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4\. Davalı Niğde Belediye Başkanlığı tarafından yapılan toplam ...-TL ve davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafında yapılan toplam ...TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalılara ödenmesine,
5\. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca...- TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
6\. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
7\. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 29/05/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.