Danıştay danistay 2022/7593 E. 2025/2405 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/7593
Karar No : 2025/2405

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... İl Özel İdaresi
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde ruhsatsız yapılar yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca 309.951,39-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çanakkale İl Özel İdaresi İl Encümeni kararı ile aynı Kanunun 32. maddesi gereğince anılan yapıların yıkımına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çanakkale İl Özel İdaresi İl Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerindeki yapı için yapı kayıt belgesi düzenlenip düzenlenmediğinin tespit edilemediği, ... parsel sayılı taşınmaz üzerindeki yapı için düzenlenen yapı kayıt belgesinin ise iptal edilip edilmediğinin tespit edilemediğinden bu bu aşamada hukuki değerlendirmenin yapılamadığı bu nedenle de söz konusu taşınmazlar üzerindeki yapıların yıkımı yönünde tesis edilen Çanakkale İl Özel İdaresi İl Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararında sebep unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı, para cezası yönünden ise yapılara yönelik olarak düzenlenen yapı durdurma tutanaklarında hangi yapıların hangi parselde yer aldığının tespiti yapılamadığından ve imar cezası hesaplama raporlarının her birinin ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazları da kapsadığı, dolayısıyla davaya konu parsellere yönelik olarak imara aykırılıkların ne şekilde ve ne kadarlık kısmının imara aykırı olduğu hususunun açık ve net bir şekilde ortaya konulamadığı anlaşıldığından, ayrıca para cezasına muhatap olan ilgililerin cezanın hangi alan üzerinden belirlendiğini ve nasıl hesaplandığını bilmeleri ve hak arama özgürlüklerini yeterli düzeyde kullanabilmeleri için gerekli olduğu da dikkate alındığında, davacının 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesi uyarınca 309.951,39-TL idari para cezası verilmesine ilişkin hukuki denetime elverişli olmayan dava konusu Çanakkale İl Özel İdaresi İl Encümenin ... tarih ve ... sayılı kararında da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Çanakkale İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünce düzenlenen ... tarih ve ... nolu yapı durdurma tutanağı ile Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar üzerinde ruhsatsız olarak -ölçüleri ekli krokide belirtilen- 2 adet ahşap mesken ve istinat duvarı inşa edildiği tespit edilerek, bu yapıların aynı zamanda 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında 100 metrelik sahil şeridinde olduğu belirtilmiş ve yapılar mühürlenmiştir.
Çanakkale İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünce düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yapı durdurma tutanağı ile aynı yapılara ilişkin mühür fekki yapıldığı ve iki adet ahşap mesken, ahşap teras inşaatına devam edildiği, duvar inşaatında ise farklılık tespit edilmediği, bu yapıların aynı zamanda doğal sit alanında ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında 100 metrelik sahil şeridinde olduğu tespit edilmiş ve yapılar mühürlenmiştir.
Çanakkale İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünce düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yapı durdurma tutanağı ile Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde mevcut yapılara ilave tek katlı yapı+teras inşaatı tespit edilmiş ve mühürlenmiştir.
Çanakkale İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğünce düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yapı durdurma tutanağı ile de ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmaz üzerindeki yapılara ilişkin olarak aykırılıklar tespit edilerek söz konusu yapıların ikinci kez mühürlendiği, bu yapıların aynı zamanda doğal sit alanında ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında 100 metrelik sahil şeridinde olduğu belirtilmiştir. Çanakkale İl Özel İdaresi İl Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla; Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlarda krokide belirtilen ölçülerde ruhsatsız olarak yapılmış 621,7 m2 ahşap mesken inşaatı, 1942,93 m2 istinat duvarının 04/04/2018, 25/05/2018, 25/12/2019 ve 26/02/2020 tarihlerinde tespit edilerek tutanak düzenlendiği, her ne kadar yapı sahibi tarafından taraflarına yapılar için alınan yapı kayıt belgeleri sunulmuş olsa da, Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonu tarafından yapı kayıt belgelerinin iptal edilmesi nedeniyle 3194 sayılı İmar Kanununun Geçici 16.maddesi hükümlerinin uygulanamayacağı belirtilerek 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca yapıların yıkımına karar verilmiştir.
Çanakkale İl Özel İdaresi İl Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla; 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca ve 3621 sayılı Kıyı Kanununun 15. maddesi de uygulanarak 309.951,39-TL idari para cezası tesis edilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde; "Yapı; karada ve suda, daimi ve muvakkat, resmi ve hususi, yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesislerdir." şeklinde tanımlanmış olup, 21. maddesinde; bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26. maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınmasının mecburi olduğu, derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatların ve tamiratların ruhsata tabi olmadığı, 32. maddesinde: "Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumunun tespit edileceği, yapının mühürlenerek inşaatın derhal durdurulacağı, durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılacağı, bu tebligatın bir nüshasının da muhtara bırakılacağı, bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını isteyebileceği, ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılacağı ve inşaatın devamına izin verileceği, aksi takdirde ruhsatın iptal edileceği, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılacağı ve masrafının yapı sahibinden tahsil edileceği, idare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edileceği ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümlerinin uygulanacağı kuralına yer verilmiş, 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için uygulanacak para cezalarının miktarları belirlenerek, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı kurala bağlanmış; (c) bendinde ise; artırım sebepleri sayılmış, bu arttırım sebepleri uyarınca tespit edilen miktarların (a) bendinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezasının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunacağı, para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alanın dikkate alınacağı düzenlemesine, (ç) bendinde; "Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez." hükmüne yer verilmiştir.
3621 sayılı Kıyı Kanununun 15. maddesinin 5. fıkrasında "Birinci fıkrada sayılan yerlerde ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapı yapan kişilere Türk Ceza Kanunu veya İmar Kanunu hükümlerine göre verilecek ceza bir kat artırılır." hükmü yer almaktadır.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun "İzinsiz müdahale ve kullanma yasağı" başlıklı 9. maddesinde, "Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır." hükmüne, "Ruhsatsız yapı yasağı" başlıklı 16. maddesinde, "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında ruhsatsız olarak inşaat yapmak yasaktır. Buralarda ruhsatsız olarak yapılacak inşaatlar ile, koruma amaçlı imar planlarında, plana; sitlerde, sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar hakkında imar mevzuatına göre işlem yapılır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İmar hukukuna ilişkin temel kuralların yer aldığı 3194 sayılı İmar Kanununda yapı tanımı yapılmış, yapıların imar planı, yönetmelikler, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılabileceği, kanun kapsamına giren yapılar için, kanunda belirtilen istisnalar dışında yapı ruhsatı alınmasının zorunlu olduğu, ruhsatsız veya ruhsat/ruhsat eki projelere aykırı hareket edilmesi halinde de uygulanacak yaptırımlara yer verilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapının tespiti halinde yıkım kararı alınabileceği, aynı Kanunun 42. maddesi uyarınca da ruhsatsız yapılan yapılar için para cezası verilebileceği açıktır.
Yıkıma ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çanakkale İl Özel İdaresi İl Encümeni kararı yönünden;
Dosyanın incelenmesinden: Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda yer alan yapılara ilişkin olarak ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesinin alındığı ve Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla anılan belgenin iptal edildiği, bu kararın iptali istemiyle açılan davanın (... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile) reddine karar verildiği ve kararın kesinleştiği; Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda yer alan yapıya ilişkin olarak ... ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesinin alındığı ve Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla belgenin iptal edildiği, bu kararın iptali istemiyle açılan davanın (... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile) reddine karar verildiği ve kararın kesinleştiği; Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda yer alan yapılara ilişkin olarak ... tarih ve ... belge numaralı ve ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgelerinin alındığı ve Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla iptal edildiği, bu kararın iptali istemiyle açılan davanın (... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile) reddine karar verildiği ve kararın kesinleştiği; Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda yer alan yapıya ilişkin olarak ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesinin alındığı ve Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla iptal edildiği; dava dilekçesine ekli ... tarih ve ... belge numaralı yapı kayıt belgesinin Çanakkale ili, Ayvacık ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin olarak düzenlendiği, Çanakkale Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında ise anılan parseller ile ilgili alınan yapı kayıt belgeleri ile ilgili olarak ... ada, ... ve ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin incelemelerin devam ettiğinin bildirildiği, ayrıca dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden anılan parsellerin 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında "Kesin korunacak hassas alan- 2. derece doğal sit alanında" kaldığı anlaşılmaktadır. İdare Mahkemesince her ne kadar "... parsel sayılı taşınmaz üzerindeki yapı için yapı kayıt belgesinin düzenlenip düzenlenmediğinin tespit edilemediği, Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce ... ve ... parsel sayılı taşınmazlarla ilgili incelemelerin devam ettiğinin bildirildiği, şu aşamada söz konusu parsellere (... ve ... parsel) ilişkin olarak düzenlenmiş yapı kayıt belgelerinin iptaline yönelik gerek ilgili idaresince gerek Mahkememiz nezdinde verilmiş herhangi bir iptal kararın da bulunmadığı, aynı zamanda dava konusu işlemde de hangi parsel üzerindeki yapıya ilişkin yapı kayıt belgesinin iptal edildiği belirtilmediğinden bu aşamada hukuki değerlendirmenin yapılamadığı bu nedenle de söz konusu taşınmazlar üzerindeki yapıların yıkımı yönünde tesis edilen kararda sebep unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle yıkıma ilişkin dava konusu kararın iptaline karar verilmişse de bu hususların davalı idareden sorularak ve gerekli araştırma yapılarak ve yapıların "kesin korunacak alan- 2.derece doğal sit alanında ve sahil şeridinde olduğu da dikkate alınarak yeniden bir karar verilebileceği açıktır.
Bu itibarla, eksik inceleme ile verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. Davacıya idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çanakkale İl Özel İdaresi İl Encümeni kararı yönünden;
Dosyanın incelenmesinden; davaya konu edilen yapıların, ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı ve ... tarih ve ... sayılı yapı durdurma tutanağı düzenlenmek suretiyle ruhsatsız olarak yapıldığının tespit edildiği, bu tespitlerde yapıların; 1/1000 ölçekli uygulama imar planı bulunmayan alanda, doğal sit alanında ve aynı zamanda 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamında 100 m sahil şeridinde olduğunun belirtildiği, para cezası hesaplama raporlarında yapı sınıfı ve grubu da belirlenerek (1942,93 m2 istinat duvarı, 621,72 m2 mesken) toplam 2.564,65 m2 üzerinden hesaplama yapılarak 309.951,39-TL idari para cezası hesaplandığı anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesince her ne kadar "yapılara yönelik olarak düzenlenen yapı durdurma tutanaklarında hangi yapıların hangi parselde yer aldığının tespiti yapılamadığından ve imar para cezası hesaplama raporlarının her birinin ..., ..., ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazları da kapsadığı, dolayısıyla davaya konu parsellere yönelik olarak imara aykırılıkların ne şekilde ve ne kadarlık kısmının imara aykırı olduğu hususunun açık ve net bir şekilde ortaya konulamadığının anlaşıldığı" gerekçesiyle dava konusu para cezasına ilişkin encümen kararının hukuki denetime elverişli olmadığı ve söz konusu karar da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmış ise de para cezasına konu yapıların tamamının ruhsatsız olduğu dikkate alındığında ve bu kapsamda değerlendirme yapılarak gerekirse bilirkişi incelemesi de yaptırılarak para cezasının mevzuata uygun tesis edilip edilmediği hususunda karar yeniden bir karar verilebileceği açıktır. Bu itibarla, eksik inceleme ile verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2\. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 29/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.