Danıştay danistay 2022/7514 E. 2025/3318 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/7514
Karar No : 2025/3318

TEMYİZ EDEN TARAFLAR : I- (DAVACI) ...
VEKİLİ : Av. ...

II- (DAVALI) ... Belediye Başkanlığı - ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF : I- ... Belediye Başkanlığı
II- ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: İzmir İli, Bornova İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatsız yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 6. fıkrası uyarınca tekerrür hükmü uygulanmak suretiyle, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 799.814,90-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bornova Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; taşınmaz üzerindeki yapının ruhsatsız yapıldığının sabit olduğu, dava konusu belediye encümeni kararının dayanağı olan yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarih itibarıyla ruhsatsız yapı yapma fiilinin yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrar edildiği görüldüğünden, 3194 sayılı İmar Kanunun 42. maddesinin 6. fıkrasının (tekerrür hükümlerinin) davacıya tatbik edilmesi ve verilecek toplam cezanın bir kat artırılarak uygulanması gerektiği, usulüne uygun olarak düzenlenen yapı tatil tutanağına dayanılarak dava konusu belediye encümeni kararının alındığı, temel para cezasının ve c/5., 8., ve 12. altbentleri uyarınca yapılan artırımların yerinde olduğu, ruhsatsız yapı yapma fiilinin yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrar edildiği görüldüğünden, aynı Kanunun 42. maddesinin 6. fıkrasının (tekerrür hükümlerinin) uygulanmasında ve (ç) bendi uyarınca verilen 457.11,92 TL'lik cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı, afet tehlikesinde can ve mal emniyetinin tehdit edilmesine ve çevre ve görüntü kirliliğine sebebiyet verdiği hususlarının somut bilgi ve belgelerle ortaya konulamadığı ve bu yönde yapılmış herhangi bir tespitin de bulunmadığı anlaşıldığından, c/4. ve 13. altbentleri uyarınca yapılan artırımlarda hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu para cezasının c/4. ve 13. altbentleri uyarınca uygulanan 46.732,22 TL'lik kısmının iptaline, temel para cezasına, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 6. fıkrası uyarınca tekerrür uygulanarak bir kat artırılmasına, c/5., 8., ve 12. alt bentleri uyarınca yapılan artırımlara ve (ç) bendi uyarınca verilen para cezasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Taraflarca istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İzmir 1. İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TARAFLARIN İDDİALARI : 1- Davacı tarafından; tekerrüre esas alınan ... tarih ve ... sayılı Bornova Belediye Encümeni kararının ... İdare Mahkemesi'nin E:..., K:... sayılı kararıyla iptaline karar verildiği ve kesinleştiği, para cezasının tekerrür gerekçesiyle 1 kat artırılmasının hukuka aykırı olduğu ve hatalı olarak hesaplandığı, daha önce para cezası verilmeden tekerrür hükümlerinin uygulanamayacağı, inşaatın devam edilen kısmı için ceza verilmesi gerektiği, miktarın fahiş olduğu belirtilerek temyize konu kararın aleyhe olan kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
2- Davalı tarafından; teknik hesaplama yapılmaksızın inşaa edilen yapının, taşıyıcı sistemine yönelik herhangi bir belge ibraz edilmemesi ve yapılaşma standartlarına uygun olmaması nedeniyle deprem ve doğal afetlerde dayanaksız hale geleceği, kontrolsüz yapılaşmanın çevre ve görüntü kirliliğine yol açtığının açık olduğu, yapılan artırımların hukuka uygun olduğu belirtilerek temyize konu kararın aleyhe olan kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

SAVUNMALARIN ÖZETİ : 1- Davalı tarafından, davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
2- Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü ile İdari Dava Dairesi kararının, temel para cezasına, c/4., 5., 8., 12. ve 13. alt bentleri uyarınca yapılan artırımlara ve (ç) bendi uyarınca verilen para cezasına ilişkin kısmının onanmasına, para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 6. fıkrası uyarınca 1 kat artırılmasına ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, taşınmazın sahibidir.
Davalı idare görevlileri tarafından düzenlenen 07/01/2021 tarihli yapı tatil tutanağı ile, ruhsatsız olarak zemin kat (%35 seviyede), 1. kat (%25 seviyede), 2. kat (%10 seviyesinde) yapı yapıldığı tespit edilmiş ve toplam 232,5 m² aykırılıktan etkilenen alan üzerinden dava dışı ...’e 3194 sayılı İmar Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca 458.097,08 TL para cezası verilmiştir.
Davalı idare görevlileri tarafından düzenlenen 04/02/2021 tarihli yapı tatil tutanağı ile, ruhsatsız olarak zemin kat (toplam 232,00 m² ) (%60 seviyede), 1. kat (toplam 232,00 m²) (%60 seviyede), 2. kat (toplam 232,00 m²) (%60 seviyesinde) yapı yapıldığı tespit edilmiş ve ... tarih ve ... sayılı Bornova Belediye Encümeni kararıyla davacıya 3194 sayılı İmar Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca 457.111,92 TL para cezası verilmiştir.
Davalı idare görevlileri tarafından düzenlenen 09/04/2021 tarihli yapı tatil tutanağı ile, mührün bozularak inşaata devam edildiği ve ZK+1 NK+2NK) seviyesinin %100 olduğu tespit edilmiştir.
Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile, 09/04/2021 tarihli tespit esas alınarak 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca inşaatın tamamlanma oranına göre belirlenen toplam 696 m² aykırılıktan etkilenen alan ve 3/A yapı grubu esas alınarak c/4., 5., 8., 12. ve 13. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanmak ve aynı Kanunun 42. maddesinin 6. fıkrası uyarınca tekerrür hükmü uyarınca 1 kat artırılmak suertiyle ve aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca toplam 799.814,90 TL para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı kurala bağlanmış; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği hükme bağlanmış, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmıştır.
Anılan Kanun maddesinin 6. fıkrasında ise; yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezalarının bir kat artırılarak uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge İdare Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür.
Temyize konu İdari Dava Dairesi kararının; temel para cezasına, c/4., 5., 8., 12. ve 13. alt bentleri uyarınca yapılan artırımlara ve (ç) bendi uyarınca verilen para cezasına ilişkin (628.463,41-TL) kısmında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.
Kararın; para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 6. fıkrası uyarınca bir kat artırılmasına ilişkin (171.351,49-TL) kısmına gelince;
Doktrinde kabul edilen tanıma göre tekerrür; bir ceza yaptırımına uğradıktan sonra yeniden suç işleyen kimsenin durumudur. Bu durumdaki kimselere "mükerrir" denilmektedir. Kanunlar, mükerrirlere, ilk suçludan daha fazla ceza verilmesini emrettiklerinden, onların işledikleri suçun cezası artırılarak verilmektedir. Bu artırmanın nedeni, o kimselerin evvelce de suç işlemiş olmalarıdır. Dolayısıyla tekerrür hükmünün uygulanabilmesi için failin daha önce cezalandırılmış olması, yani ilgiliye yapının inşa edilmesi süreci içinde daha önce para cezası verilmiş olması gereklidir.
Dava konusu para cezası için tekerrüre esas alınan İzmir İli, Bornova İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsatsız yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrası uyarınca 133.597,00 TL para cezası verilmesine ve 1 ay içerisinde yasal uygunluk sağlanmaması halinde 457.111,92 TL ilave edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bornova Belediye Encümeni kararının
iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... gün ve E:..., K:... sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddine kesin olarak karar verilmiştir. Dolayısıyla tekerrüre esas alınan ... tarih ve ... sayılı Bornova Belediye Encümeni kararı ile verilen para cezası yargı kararıyla iptal edildiğinden dava konusu para cezasının tekerrür uygulanmak suretiyle bir kat artırılan kısmı olan 171.351,49 TL'ye ilişkin kısmının dayanağının kalmadığı görülmektedir.
Bu durumda; tekerrüre esas alınan para cezasının yargı kararıyla iptaline karar verilmesi nedeniyle, dava konusu para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 6. fıkrası uyarınca tekerrür hükmü uygulanarak 1 kat artırılmasına ilişkin kısmının dayanaksız kaldığı görüldüğünden, dava konusu işlem ile davacıya 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 6. fıkrası uyarınca tekerrür hükmü uygulanarak bir kat artırılmasına ilişkin kısmında hukuka uyarlık, temyize konu idari dava dairesi kararının tekerrür uygulanmak suretiyle bir kat artırılan kısmı olan 171.351,49 TL'ye ilişkin kısmında isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davalının temyiz isteminin reddine, davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen ise reddine,
2\. Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu para cezasının c/4. ve 13. altbentleri uyarınca uygulanan ... TL'lik kısmının iptaline, temel para cezasına, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 6. fıkrası uyarınca tekerrür uygulanarak bir kat artırılmasına, c/5., 8., ve 12. alt bentleri uyarınca yapılan artırımlara ve (ç) bendi uyarınca verilen para cezasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının; temel para cezasına, c/4., 5., 8., 12. ve 13. alt bentleri uyarınca yapılan artırımlara ve (ç) bendi uyarınca verilen para cezasına ilişkin kısmının ONANMASINA,
3\. Kararın; para cezasının 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 6. fıkrası uyarınca bir kat artırılmasına ilişkin kısmının BOZULMASINA,
4\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 16/06/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.