Danıştay danistay 2022/7328 E. 2025/2243 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/7328
Karar No : 2025/2243

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı - ...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Gıda İnşaat Otomotiv Sanayi ve Dış Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Ordu ili, Çaybaşı ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde ruhsata ve projesine aykırı yapı yapıldığının tespit edildiğinden bahisle 25/02/2021 tarihli yapı tatil tutanağına istinaden 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca yapının mühürlenmesine dair işlemin ve aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (ç) bentleri uyarınca toplam 551.595,12-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Çaybaşı Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; yapı tatil tutanağındaki tespitleri açıklamak amacıyla düzenlendiği anlaşılan 29/06/2021 tarihli ölçüm raporu ve mimari projenin incelenmesinden; zemin kat merdiven içi genişliği ve uzunluğunun, binanın dış cephe genişliği ve uzunluğunun mimari projeye uygun olmadığı, binanın çeşitli yerlerinde projeye aykırı bölümler oluşturulduğu, projede gösterilen lavaboların yerinde olmadığı gibi aykırılıkların tespit edilmesinden de anlaşılacağı üzere yapı tatil tutanağında bahsedildiği üzere zemin, 1. ve 2. katların tamamıyla ruhsat ve eki projesine aykırı olmadığı, aykırı olan kısımlarla ilgili yapı tatil tutanağının mevzuata uygun olarak düzenlenmesi gerekirken bütüncül olarak tutulan yapı tatil tutanağında hukuka uygunluk bulunmadığı, para cezası uygulanmasına temel teşkil eden yapı tatil tutanağının hukuka ve usule uygun olarak düzenlenmemiş olması nedeniyle hukuka aykırılığı ortaya konulan yapı tatil tutanağına dayanılarak tesis edilen para cezasına ilişkin işlemde de hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, İdare Mahkemesince 1. ve 2. katların tamamıyla ruhsat ve eki projesine aykırı olmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş ise de, binanın dış cephe genişliği ve uzunluğunun proje ile uyuşmadığı, bu aykırılığın yapının tamamını etkilediği, tespit edilen aykırılıkların bulunduğu taşınmazda kısmi değerlendirme yapılamayacağının aşikar olduğu, taşınmazın bütün itibariyle ruhsata aykırı inşa edildiği belirtilerek temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davacı, uyuşmazlığa konu taşınmazın sahibidir.
Uyuşmazlığa konu ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz için ... tarih ve ... sayılı yapı ruhsatı düzenlenmiş ve bu ruhsat ile 4/A yapı sınıfında toplam 3 (yol kotu altı kat sayısı 1, yol kotu üstü katsayısı 2; kat büyüklüklerinin showroom 350 m², düğün salonu sığınak 410 m², tekstil 745 m², tekstil 745 m²) katlı yapı yapımı için izin verilmiştir.
Dava konusu 25/02/2021 tarihli yapı tatil tutanağı ile, ölçülerine ve krokisine yer verilmek suretiyle yapının zemin kat + 1. normal kat + 2. normal katların ruhsata aykırı olarak yapıldığı ve aykırılıktan etkilenen alanın toplam 1919,29 m² olduğu tespit edilmiş ve 3194 sayılı Kanunun 32. maddesi uyarınca yapı mühürlenmiştir.
Dava konusu ... tarih ve ... sayılı belediye encümeni kararı ile, söz konusu tespit esas alınarak 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca 1919,29 m² aykırılıktan etkilenen alan ve yapı grubu olarak 4/A grubu esas alınarak c/3., 4., 5., 12. ve 13. alt bentleri uyarınca arttırım uygulanmak suretiyle 439.182,30-TL, aynı maddenin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca 112.412,82 TL para cezası ilave edilerek toplam 551.595,12-TL para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3194 sayılı İmar Kanununun Kanununun 21. maddesinde; "Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (....) yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir. Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz. Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir." hükmüne, 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır.
Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir. ..." hükmüne, 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için idari para cezası verileceği, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı; (b) bendinde ise; mevzuata aykırılığı yapı inşaat alanı üzerinden hesaplanması mümkün olmayan, yapının cephelerini ve diğer yapı elemanlarını değiştiren veya yapı malzemesi için öngörülen gereklere aykırı bulunan uygulamalar için, Bakanlıkça yayımlanan ve aykırılığa konu imalatın tespiti tarihinde yürürlükte bulunan birim fiyat listesine göre ilgili idarece belirlenen bedelin % 20’si kadar idari para cezası verileceği, (c) bendinde ise artırım sebepleri sayılmış, (ç) bendinde ise bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezasının yukarıdaki bentlere göre aykırılıktan sorumlu olan yapı sahibine ve yapı müteahhidine verilen para cezalarına ayrıca ilave edileceği, bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği kurala bağlanmıştır.
03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 4. Maddesinin (ssss) bendinde "Yapı tatil tutanağı: Herhangi bir şekilde ruhsat alınmadan yapıya başlanılarak kaçak inşaat yapıldığı ya da ruhsatlı yapılarda ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı tespit edildiği takdirde, ilgili idaresince yetkilendirilmiş teknik elemanlarca, yapının o andaki durumu ile birlikte aykırılıkları resim, kroki ve yazı ile belirtilen ve inşai faaliyete devam edilemeyeceğini gösteren onaylı belgeyi,
" hükmüne, aynı maddenin (y) bendinde "Esaslı tadilat: Yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri (Esaslı tadilat, ruhsata tabidir." hükmüne, 57. maddesinin 6. fıkrasında "Statik proje; mimari projeye ve zemin ve temel etüdü raporuna uygun olarak, ilgili mevzuat çerçevesinde inşaat mühendislerince hazırlanan, ölçekleri yapının büyüklüğüne ve özelliğine göre belirlenen, betonarme, yığma, çelik ve benzeri yapıların türlerine göre taşıyıcı sistemlerini gösteren, bodrum kat dâhil olmak üzere bütün kat planları, çatı planları, iskele sistemi ile bunların kesitleri, detayları ve hesaplarıdır." hükmüne, 58. maddesinde "(1) Mevcut yapının esaslı tamir ve tadili, yürürlükteki mevzuat hükümlerine aykırı olmaması şartı ile imar planı, bu Yönetmelik hükümleri ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılabilir. Ancak, ilave esaslı tamir ve tadil yapılabilmesi için ruhsat alınması zorunludur.
(2) Yapı ruhsatı alınmış olan yeni inşaat, ilave ve esaslı tadillerde, sonradan değişiklik yapılması istendiğinde mimari projenin yeniden tanzim edilmesi gereklidir. Bu değişiklik yapının statik ve tesisat esaslarında da değişiklik yapılmasını gerektirdiği takdirde istenen belgelerde de gerekli değişiklik yapılır. Yapı ruhsatına da bu projelerin tarihleri ve müelliflerin bilgileri yazılır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; esaslı tadilat kapsamında olmayan, taşıyıcı sistemi, bağımsız bölümün dış cephesini, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen basit tadilatların ruhsat gerektirmediği, yapılarda taşıyıcı unsuru etkileyen veya yapı inşaat alanını veya emsale konu alanını veya taban alanını veya bağımsız bölüm sayısını veya ortak alanların veya bağımsız bölümlerin alanını veya kullanım amacını veya ruhsat eki projelerini değiştiren işlemleri kapsayan esaslı tadilatların ruhsata tabi olduğu, yapı ruhsatı alınmış olan yeni inşaat, ilave ve esaslı tadillerde, sonradan değişiklik yapılması istendiğinde mimari projenin yeniden düzenlenmesi gerektiği, değişikliğin yapının statik ve tesisat esaslarında da değişiklik yapılmasını gerektirdiği takdirde istenen belgelerde de gerekli değişiklik yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Aykırılıktan etkilenen alan tespitinde, yapılan imalatların yapının taşıyıcı sistemini etkileyip etkilemediğinin esas alınması, aykırılıkların yapının taşıyıcı sistemini etkilemesi yani yapının statiği bakımından sakınca oluşturması halinde binanın tümünü etkileyeceğinden yapının tüm alanı üzerinden para cezasının hesaplanması gerekmektedir.
Yargı merciilerince, tarafların yargılama esnasında ileri sürdükleri uyuşmazlığın esasına ilişkin maddi olaylar incelenerek, yargılama esnasında somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın sonucuna etkili olması, başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunması hâlinde, davayla doğrudan ilgili olan bu hususların araştırılarak maddi olayın açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden; dava konusu 25/02/2021 tarihli yapı tatil tutanağı ile, yapının ölçülerine ve krokisine yer verilmek suretiyle yapının zemin kat + 1. normal kat + 2. normal katların ruhsata aykırı olarak yapıldığının tespit edildiği, tutanakta yer alan krokide zemin kat bina genişliğinin 1906, uzunluğunun 1710, 1. ve 2. kat bina genişliğinin 1906, uzunluğunun 4115 olarak, aykırılıktan etkilenen alanın zemin kat:350,85 m², 1. ve 2. kat:784,32 m² olarak gösterildiği, dosyaya davalı idare tarafından sunulan 29/06/2021 tarihli ölçüm raporunda “Binanın dış cephe genişlik ve uzunluğu proje ile uyuşmamaktadır. Yapı tatil tutanağında belirtilmiştir. 1.-2. kat bina genişliği projede 19,04 m, bina uzunluğu 41,00 m olup yerinde genişlik 19,06 m, uzunluk 41,15 m dir. Yapı tatil tutanağında belirtilmiştir.” denildiği, dolayısıyla yapı tatil tutanağında aykırılıkların ve ölçümlerinin somut olarak tespit edildiği ve kroki ile gösterildiği, davalı idare tarafından söz konusu aykırılıkların yapının tamamını yani tüm yapıyı etkilediği gerekçesiyle zemin kat ile 1. ve 2. katın tüm alanı (350,85 m²+784,32 m²+784,32 m²) aykırılıktan etkilenen alan olarak esas alınarak toplam 1919,29 m² üzerinden (yapının tüm alanı üzerinden) para cezasının hesaplandığı anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesince; zemin kat merdiven içi genişliği ve uzunluğunun, binanın dış cephe genişliği ve uzunluğunun mimari projeye uygun olmadığı, binanın çeşitli yerlerinde projeye aykırı bölümler oluşturulduğu, projede gösterilen lavaboların yerinde olmadığı gibi aykırılıkların tespit edilmesinden de anlaşılacağı üzere yapı tatil tutanağında bahsedildiği üzere zemin, 1. ve 2. katların tamamıyla ruhsat ve eki projesine aykırı olmadığı, aykırı olan kısımlarla ilgili yapı tatil tutanağının mevzuata uygun olarak düzenlenmesi gerekirken bütüncül olarak tutulan yapı tatil tutanağında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiş, ancak söz konusu aykırılıkların yapının statiğini etkileyip etkilemediği hususu değerlendirilmemiş, dolayısıyla aykırılıkların yapının statiği bakımından sakınca oluşturup oluşturmadığı açıklığa kavuşturulmamıştır.
Somut olayda; taşınmaz için düzenlenen ... tarih ve ... sayılı yapı ruhsatında showroom 350 m², düğün salonu sığınak 410 m², tekstil 745 m², tekstil 745 m² inşaat alanına izin verildiği, dava konusu yapı tatil tutanağı ile aykırılıktan etkilenen alanın zemin kat:350,85 m², 1. ve 2. kat:784,32 m² olarak tespit edildiği görüldüğünden, davalı idare tarafından dava konusu yapı tatil tutanağı ile yapılan tespitin doğru olması halinde davacı tarafından yapı ruhsatı ile izin verilen inşaat alanından daha fazla alanın inşa edilmesi, kapalı kullanım alanın artırılması suretiyle ilave alan kazanılması durumu söz konusu olacaktır.
Dosyadaki bilgi ve belgelerden tam olarak anlaşılamamakla birlikte, dava konusu yapı tatil tutanağı ile tespit edilen 350,85 m²'lik zemin katın yapı ruhsatında yer alan showroom (350 m²), 784,32 m²'lik 1. ve 2. katların ise tekstil (745 m²), tekstil (745 m²) olarak belirtilen yerler olduğu değerlendirilmiş ise de, bu hususun mahallinde yaptırılacak inceleme ile kesin olarak ortaya konulması gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta; yapı tatil tutanağındaki krokide yer alan zemin kat bina genişliği 19,06 m, uzunluğu 17,10 m, 1. ve 2. kat bina genişliği 19,06 m, uzunluğu 41,15 m olarak gösterilen aykırılıkların yapının tamamını etkileyip etkilemediğinin yani 1. ve 2. katın yapının taşıyıcı sistemine yük bindirip bindirmediği ve taşıyıcı sistemini bozup bozmadığı hususunun dolayısıyla para cezasının söz konusu aykırılıkların tüm alanı üzerinden yani zemin kat ile 1. ve 2. katın toplam alanı üzerinden verilip verilemeyeceği hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.
Nitekim; davalı idare tarafından binanın dış cephe genişliği ve uzunluğunun mimari proje ile uyuşmadığı, bu aykırılığın yapının tamamını etkilediği, taşınmazın bütün itibariyle ruhsata aykırı inşa edildiği ve aykırılıktan etkilenen alanın yapının tamamı olduğundan yapının toplam alanı üzerinden para cezasının hesaplandığı ileri sürüldüğünden, bu iddianın davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte esaslı iddia olduğu, bakılan davada, yargılamanın sonucu bakımından önemli nitelikte olan anılan hususla ilgili hukuki irdeleme ve değerlendirme yapılmadığı, maddi olaya dair yeterli inceleme ve araştırma yapılmadığı görülmüştür.
Bu durumda; tespit edilen aykırılıkların yapının taşıyıcı sistemini etkileyip etkilemediği yani yapının statiği bakımından sakınca oluşturup oluşturmadığı, dolayısıyla aykırılıkların yapının tamamını (yapının tüm alanını) etkileyip etkilemediği hususunun araştırılması, uyuşmazlığın çözümü için mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak uyuşmazlığa konu yapıda yapılacak teknik inceleme sonucuna göre anılan hususun açıklığa kavuşturulması suretiyle sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinden, eksik incelemeye dayalı olarak dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalının temyiz isteminin kabulüne,
2\. Yukarıda özetlenen gerekçeyle dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3\. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 24/04/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.