Danıştay danistay 2022/6640 E. 2025/3040 K.

T.C.
D A N I Ş T A Y
ALTINCI DAİRE
Esas No : 2022/6640
Karar No : 2025/3040

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Belediye Başkanlığı-...
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Aydın ili, Didim ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda... numaralı blok için düzenlenen 17/02/2021 tarihli yapı tatil zaptı ile ruhsatsız imalat yapıldığından bahisle 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi uyarınca taşınmaz sahiplerine toplam 197.537,51-TL para cezası verilmesine ve aynı Kanunun 42/2-(ç) maddesi uyarınca söz konusu aykırılıkların ilgilisine tebliğinden sonra bir ay içerisinde giderilmemesi ve mevzuata uygun hale getirilmemesi durumunda ilave olarak para cezası verileceğine ilişkin... tarih ve ... sayılı Didim Belediye Encümeni kararı ile Didim Belediye Encümeni'nin ... tarih ve ... sayılı kararındaki, 3194 sayılı Kanunun 42/2-(ç) maddesi uyarınca verilecek para cezasının 834.458,23-TL olarak düzeltilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Didim Belediye Encümeni kararının ve dayanak 17/02/2021 tarihli yapı tatil zaptının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; 24/11/2019 tarihli yapı tatil zaptına göre yapının 24/11/2014 tarihinde %12 seviyesinde iken fesih tespiti yapıldığı anlaşıldığından ve bu tarihe kadar yapılan kısım yönünden yapı sahibi adına müktesep hak doğacağından aykırılıktan etkilenen alan hesaplanırken söz konusu %12'lik kısmın, yapının mimari projede yer alan yapı inşaat alanı olan 1.868,72 m²'den mahsup edilmesi gerektiği, bu nedenle yapının tamamının ruhsatsız hale geldiği gerekçesiyle yapının tamamını aykırılıktan etkilenen alan olarak belirlenmesi suretiyle düzenlenen yapı tatil zaptında hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan dava konusu yapının davacı tarafından 22/10/2020 tarihinde satın aldığının anlaşıldığı, bu tarihten sonra yapılan yapı kısımlarının tespitiyle kim tarafından yapıldığının tespit edilmek suretiyle yapı sahibinin duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta belirlenmesi gerekirken davacının sırf malik olduğu gerekçesiyle yapı sahibi olarak belirlenip yapının hangi kısımlarının davacı tarafından yapıldığına ilişkin tespit olmadan düzenlenen yapı tatil zaptında bu yönden de hukuka uyarlık bulunmadığı, dava konusu para cezaları yönünden ise, yapı denetim hizmet sözleşmesinin feshedilmesi durumunda ruhsatlı yapının ruhsatsız hale geldiğinden veya ruhsatın hükümsüz hale geldiğinden söz edilemeyeceğinden bu yön gözetilmeksizin yapının tamamının ruhsatsız hale geldiğinden bahisle yapı inşaat alanı aykırılıktan etkilenen alan olarak kabul edilerek 3194 sayılı Kanunun 42/2-(a) ve (c) maddeleri uyarınca idarî para cezası tesis edilmesine ilişkin encümen kararında hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan yapıyı 22/10/2020 tarihinde satın alan davacı tarafından yapıldığı hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde kesin olarak anlaşılamadığından suç ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince, tespit edilen yapıların davacı tarafından inşa edilip edilmediği konusunun araştırılarak ruhsatsız yapıyı yapan kişi veya kişilere para cezası verilmesi gerekirken, bu araştırmanın yapılmadan verilen idari para cezasında bu yönden de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının, kararda belirtilen gerekçeyle onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Davalı idare tarafından düzenlenen 17/02/2021 tarihli yapı tatil zaptında Aydın ili, Didim ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ...parsel sayılı taşınmazda ... numaralı blok için "mevcut yapı 24.11.2014 tarihli %12'den fesih tespiti yapılmış olup bu tarihten sonra 2.bodrum, 1.bodrum, zemin ve çatı katının beton ve duvar imalatlarını bitmiş vaziyette iken 1.868,72 m²'lik inşaatın 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 6. maddesine aykırı olarak yapıldığı" tespit edilmiştir.
Didim Belediye Encümeninin ... tarih ve ... sayılı kararıyla; ruhsata aykırı olarak yapılan imalatların 1868,72 m2 ve 3/B yapı sınıfında olduğu belirtilerek karar ekinde yer alan listede isimleri bulunan taşınmaz sahipleri adına 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) ve (c) bendi uyarınca 197.537,51-TL para cezası verilmesi ile aynı maddenin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca söz konusu aykırılıkların ilgilisine tebliğinden sonra bir ay içerisinde giderilmemesi ve mevzuata uygun hale getirilmemesi durumunda ilave olarak 437.841,10-TL para cezası verileceğine karar verilmiş, akabinde söz konusu bu karar ile 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddenin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca verilecek para cezasının 834.458,23-TL olarak düzeltilmesine ilişkin Didim Belediye Encümeninin ...tarih ve ... sayılı kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın “Suç ve cezalara ilişkin esaslar” kenar başlıklı 38. maddesinin 7. fıkrasında, “Ceza sorumluluğu şahsidir.” hükmü yer almaktadır. Ceza sorumluluğunun şahsiliği ceza hukukunun temel ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Başka bir anlatımla cezaların şahsiliği ilkesi; kimsenin, işlemediği bir eylemden dolayı sorumlu tutulmamasını, suçun işlenmesine bizzat ya da dolaylı olarak katılmadıkça cezalandırılamayacağını belirtmektedir. Anayasanın 38. maddesinde idari ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından idari para cezaları da bu maddede öngörülen ilkelere tabidir.
3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesinde: "Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumunun tespit edileceği, yapının mühürlenerek inşaatın derhal durdurulacağı, durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılacağı, bu tebligatın bir nüshasının da muhtara bırakılacağı, bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını isteyebileceği, ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılacağı ve inşaatın devamına izin verileceği, aksi takdirde ruhsatın iptal edileceği, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılacağı ve masrafının yapı sahibinden tahsil edileceği, idare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edileceği ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümlerinin uygulanacağı kuralına yer verilmiş, aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, maddede belirtilen şekilde hesaplanan idari para cezalarının uygulanacağı düzenlenmiş; (a) bendinde; yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metrekaresi için uygulanacak para cezalarının miktarları belirlenerek, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılaracağı kurala bağlanmış; (c) bendinde ise; artırım sebepleri sayılmış, bu arttırım sebepleri uyarınca tespit edilen miktarların (a) bendinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezasının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave olunacağı, para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alanın dikkate alınacağı düzenlemesine, (ç) bendinde; "Bu fıkra uyarınca idari para cezası verilmesini gerektiren aykırılığa konu alan ile bu alanın bulunduğu arsa veya arazinin emlak vergisine esas asgari metrekare birim değerinin çarpımı ile bulunan bedel kadar idari para cezası yukarıdaki bentlere göre verilen para cezalarına ayrıca ilave edilir. Bu fıkraya göre verilen idari para cezasının ilgilisine tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi halinde bu bent uyarınca ilave edilen para cezası tahsil edilmez." hükmüne yer verilmiştir.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun "Yapı denetim kuruluşu ile mimar ve mühendislerinin yapı ile ilişkisinin kesilmesi" başlıklı 6. maddesinde; yapı denetim kuruluşunun görevden ayrılması veya mimar ve/veya mühendislerinden birinin, herhangi bir sebeple yapı ile ilişkisinin kesilmesi halinde yapı denetim kuruluşunun durumu; gerekçeleri ile birlikte en geç altı iş günü içinde yazılı olarak Bakanlığa ve ilgili idareye bildireceği, aksi takdirde kanunî sorumluluktan kurtulamayacağı, bu durumda; yapı sahibince, yeniden yapı denetim kuruluşu görevlendirilmedikçe veya yapı denetim kuruluşunca, ayrılan mimar ve/veya mühendislerin yerine yenisi işe başlatılmadıkça ilgili idarece yapının devamına izin verilmeyeceği, aynı Kanunun "Diğer hükümler ve yönetmelikler" başlıklı 12. maddesinde; bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağı;
05/02/2008 tarih ve 26778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 23. maddesinin 8. fıkrasında; "Yapı denetim hizmet sözleşmesi feshedilen yapı hakkında ilgili idaresince yerinde inceleme yapılarak, yeni bir yapı denetim hizmet sözleşmesi imzalanana kadar yapının devamına izin vermemek üzere yapı tatil tutanağı düzenlenir.", 10. fıkrasında; "... yapı denetimi hizmet sözleşmesi fesih edilen işler için yapı sahibi tarafından yeni bir yapı denetim kuruluşu ile sözleşme akdedilir. Yeni bir yapı denetim kuruluşu görevlendirilmeksizin yapının devamına hiçbir surette izin verilmez. İlgili idarece, ilk ruhsat numarası yazılmak kaydıyla yeni bir yapı ruhsatı tanzim edilir. Yeni ruhsatın ekine ek-22'de gösterilen form-20'ye uygun seviye tespit tutanağı tanzim edilerek konulur." hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin incelenmesinden; yapı denetim kuruluşu gözetiminde yapılan yapılarda, yapı denetim hizmet sözleşmesinin feshedilmesi durumunda, yapının mevcut haliyle seviye tespitinin yapılacağı, yeni bir yapı denetim kuruluşu ile yapı denetimi hizmet sözleşmesi yapılana kadar inşaata devam edilemeyeceği, dolayısıyla, yapı denetim hizmet sözleşmesinin feshi sonrasında, yeni bir yapı denetim kuruluşu ile sözleşme imzalanmadan, yapının inşaasına devam edilmesi ve sözleşme imzalandıktan sonra yeni bir yapı ruhsatı tanzim edilmeden inşaate devam edilmesi halinde, bu durumun imar mevzuatına aykırılık teşkil edeceği, imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının ilgili idaresince 3194 sayılı Kanunun 32. maddesi uyarınca yapı tatil tutanağı düzenlenmek suretiyle mühürlenmesi gerektiği, durdurulan yapının inşasına izinsiz şekilde devam edilmesi halinde ilgililer hakkında, yapının durdurulduğu inşaat seviyesinden sonra yapılan yapı kısımlarının metrajının esas alınması suretiyle anılan Kanunun 42. maddesi uyarınca para cezası verilebileceği anlaşılmaktadır.
Öte yandan ruhsat alınmadan veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların tespitine ilişkin olarak düzenlenecek yapı tatil tutanağında, her bir yapı için aykırılıkların, ölçüleri ile birlikte somut ve ayrıntılı olarak belirtilerek yapının o anki durumunun tespit edilmesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı inşaatın mühürlenerek durdurulması gerekmektedir. Ruhsatsız ya da ruhsat ve eklerine aykırı yapı hakkında kanunda öngörülen yıkım ve para cezasına yönelik yaptırımların uygulanabilmesi, ihtilaf konusu imalatın ilgili fen elemanları tarafından açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak usule uygun şekilde düzenlenecek bir tutanağa bağlanması ile mümkündür.
Temyize konu kararın yapı tatil tutanağı yönünden incelenmesinden;
Aydın ili, Didim ilçesi, ... Mahallesi, ... ada,...parsel sayılı taşınmazda yapılması planlanan yazlık site inşaatı için yapı sahibi ve yapı müteahhidi ... İnş. Tur. Sey. Ltd. Şti. tarafından ... tarih ve ... sayılı yapı ruhsatı alındığı, yapı beş yıllık süre içinde tamamlanmadığı için yapı ruhsatının hükümsüz kalması üzerine... tarih ve ... sayılı yenileme yapı ruhsatının düzenlendiği, 23/09/2014 tarihinde inşaat seviyesinin % 10 aşamasında olduğu ve bu aşamada iken ... Yapı Denetim Limited şirketinin yapı denetim hizmet sözleşmesini feshettiği, sonraki süreçte inşaat projesinde yer alan 354 adet bağımsız bölümün mülkiyetinin ... İnşaat Ltd. Şti.'ne geçtiği, yeni bir yapı denetim şirketi ile sözleşme yapılmadan inşaatın devam ettiği, davalı idare tarafından düzenlenen 17/02/2021 tarihli yapı tatil zaptında ise 20 ayrı bağımsız yapıdan oluşan ... numaralı blok için toplu olarak 24.11.2014 tarihli %12'den fesih tespitiyle bu tarihten sonra 2.bodrum, 1.bodrum, zemin ve çatı katının beton ve duvar imalatlarının bitmiş vaziyette (1.868,72 m²'lik) inşaatın 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 6. maddesine aykırı olarak yapıldığının tespit edildiği anlaşılmaktadır.
Olayda, uyuşmazlığa konu yapıların denetiminden sorumlu olan ... Yapı Denetim Limited Şirketi ile yapılan sözleşmenin feshedilmiş olması nedeniyle yapı sahibi tarafından yeni bir yapı denetim şirketi ile sözleşme imzalanması ve mevcut ruhsatın da buna göre yeniden düzenlenmesi gerekirken, bu eksiklikler yerine getirilmeden söz konusu inşaatın yapımına devam edildiği, bu durumun imar mevzuatına aykırılık teşkil ettiği, imar mevzuatına aykırı yapılan imalatların tutanakla tespit edilip yapıların mühürleneceği ve davalı idarece söz konusu aykırılıklar nedeniyle tespit edilen yapı sahiplerine 3194 sayılı Kanunun 42. maddesi uyarınca para cezası verilebileceği açık
olmakla birlikte, dava konusu yapı tatil tutanağında, mevcut aykırılıkların her bağımsız yapı için ölçüleri ile birlikte somut ve ayrıntılı olarak belirlenmesi gerekirken 20 ayrı bağımsız yapıdan oluşan 4 numaralı blok için toplu olarak bir tespit yapıldığı, açık ve tereddüte yer bırakmayacak şekilde saptanarak ortaya konulmadığı ve 3194 sayılı Kanunun 32. maddesinde belirtilen yapı tatil tutanağının ihtiva etmesi gereken unsurları taşımadığı, bu nedenle dava konusu yapı tatil tutanağında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu durumda dava konusu yapı tatil tutanağının iptali yolundaki Mahkeme kararına yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.
Temyize konu kararın para cezalarına ilişkin kısmına gelince:
Yapı tatil tutanağının yıkım ve para cezası işlemlerine dayanak olacağı hususu dikkate alındığında, somut, ayrıntılı ve gerekçeli tespitler içeren bir yapı tatil tutanağı düzenlenmeden para cezası verilemeyeceğinden, davaya konu işlemlerin dayanağı yapı tatil tutanağında yukarıda belirtildiği üzere hukuka uyarlık bulunmadığı anlaşıldığından, öngörülen usule uygun düzenlenmeyen tutanağa dayalı olarak tesis edilen dava konusu encümen kararlarında hukuka uyarlık görülmemiştir.
Öte yandan, dosyada yer alan belgelerden, davacıya ait 3 bağımsız yapının davacı tarafından 22/10/2020 tarihinde satın alındığı, işleme konu yapılarda ruhsata aykırılıklar yapıldığı hususu sabit olmakla birlikte, imar mevzuatına aykırı bu imalatların kimin tarafından yapıldığı açık biçimde ortaya konulmadan, eksik incelemeye dayanılarak davacının para cezasıyla tecziyesine ilişkin encümen kararlarında bu yönden de hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu para cezalarının iptali yolundaki Mahkeme kararına yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.

KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1\. Davalının temyiz isteminin reddine,
2\. Dava konusu işlemlerin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3\. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine, 27/05/2025 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.